Τα κόκκινα και τα πράσινα μελάνια των Δεσποτάδων

Τα κόκκινα και τα πράσινα μελάνια των Δεσποτάδων

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΑΡΗ

Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ Κύπρου υπογράφει με κόκκινο μελάνι και ο Μητροπολίτης Κιτίου με πράσινο μελάνι. Τώρα γιατί και πως, είναι μια άλλη δύσκολη υπόθεση, η οποία αγγίζει τη σφαίρα του μύθου και των υστερόβουλων επιδιώξεων και δεν στηρίζεται πάντα σε ιστορικά δεδομένα. Το κόκκινο μελάνι εντάσσεται στα λεγόμενα προνόμια του Αρχιεπισκόπου, δηλαδή να υπογράφει με κόκκινο μελάνη «διά κινναβάρεως, πράγμα το οποίο μόνο οι Αυτοκράτορες εδικαιούντο, να φέρουν κόκκινο - πορφυρούν - μανδύα και σκήπτρο αυτοκρατορικό, αντί ποιμαντικής ράβδου. Τα προνόμια αυτά όπως γράφουν τα σχολικά βιβλία, δόθηκαν στον Αρχιεπίσκοπο Ανθέμιο το 478 μ.Χ., όταν χάρισε στον Αυτοκράτορα το λείψανο του Αποστόλου Βαρνάβα και το χειρόγραφο από τον Απόστολο Βαρνάβα, του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. «Ο Αυτοκράτωρ Ζήνων εχορήγησε εις τους Αρχιεπισκόπους Κύπρου προνόμια, τα οποία αυτοί διετήρησαν και διατηρούν ζηλοτυπότατα μέχρι σήμερον». Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να προστεθεί και το προσωνύμιο Εθνάρχης. Τώρα γιατί με πράσινο μελάνι υπογράφει ο Μητροπολίτης Κιτίου, είναι μια άλλη υπόθεση που δεν φαίνεται να τεκμηριώνεται ιστορικά. Το μόνο που μπορέσαμε να μάθουμε, από εικασίες και εκτιμήσεις, είναι ότι μάλλον ο Επίσκοπος της Λάρνακας, αντιγράφει συνήθειες των ξένων πρεσβευτών διέμεναν παλιά στην πόλη του Ζήνωνα. Αρέσκονταν τότε να υπογράψουν με διάφορα μελάνια, για να δείχνουν στους «φτωχούς» ντόπιους, τις εφευρέσεις των πλούσιων Ευρωπαίων.

Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ έρευνα δείχνει ότι το προσωνύμιο Εθνάρχης και τα αυτοκρατορικά προνόμια του Αρχιεπισκόπου Κύπρου, εφευρέθηκαν κατά την Τουρκοκρατία, μάλλον από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Νικηφόρο, όταν δηλαδή δεν υπήρχε το αξίωμα του Αυτοκράτορα, λόγω της άλωσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους Οθωμανούς. Στόχος ήταν να περιβληθεί ο εκάστοτε Αρχιεπίσκοπος Κύπρου με μεταφυσικές μάλλον ιδιότητες και να δικαιολογήσει τις κοσμικές εξουσίες που απέκτησε, ως προνόμιο από τους Οθωμανούς, οι οποίοι με τον τρόπο αυτό ήθελαν να ελέγχουν τους υπηκόους τους. Ταυτόχρονα η Εκκλησία, σταματούσε τις έντονες προσπάθειες για να αποτινάξει τον οθωμανικό ζυγό και να απελευθερώσει το ποίμνιό της. Απολάμβανε αφορολόγητο καθεστώς, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος ήταν ο μόνος που μπορούσε να έχει απευθείας και επισήμως επαφή με την Πύλη, στην Κωνσταντινούπολη. Υπάρχει και η θετική πτυχή της υπόθεσης, αφού με την κοσμική εξουσία που απέκτησε η Εκκλησία, κατ’ οικονομία, στόχος ήταν απαλυνθεί ο πόνος και η τυραννία των κατακτητών.

ΤΥΧΑΙΟ δεν πρέπει να θεωρείται και το γεγονός ότι δεν συμπληρώθηκε ποτέ η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας – οι Λατίνοι μείωσαν τις Μητροπόλεις σε τέσσερις για να εξυπηρετήσουν τις δικές τους επιδιώξεις - δηλαδή να δημιουργηθούν 14 Μητροπόλεις, ώστε να είναι όχι μόνο στα λόγια αλλά και στην πράξη αυτοκέφαλη η Εκκλησία της Κύπρου. Ακόμη σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να εξηγηθεί και η φράση στην φήμη του εκάστοτε Αρχιεπισκόπου, ότι είναι Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και Νέας Ιουστινιανής, μόνο που η νέα Ιουστινιακή ήταν η Σαλαμίνα, κατά τον Αρχιμανδρίτη Κυπριανό και όχι η περιοχή στον Ελλήσποντου. Εξάλλου άλλες ιστορικές πηγές κάνουν λόγω για όχι και ιδιαίτερα καλές σχέσεις των κυπρίων και με το κέντρο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας την Κωνσταντινούπολη.

ΟΜΩΣ το ζητούμενο είναι τι γίνεται σήμερα, επί της ουσίας και όχι επί των τύπων. Θα πρέπει να διατηρηθούν τα προνόμια ή πρέπει να καταργηθούν, αφού αποτελούν μια ιστορική απάτη. Η Εκκλησία της Κύπρου, πρέπει να συμπεριφέρεται ως Εθναρχούσα, δηλαδή ως μέρος της εξουσίας, ή πρέπει να αλλάξει προσανατολισμό. Η απάντηση θα δοθεί σίγουρα εν καιρώ και ο νέος Αρχιεπίσκοπος, είτε το θέλει, είτε όχι θα πρέπει να πάρει θέση, λόγω των αναμενόμενων εξελίξεων στο εθνικό θέμα. Το σίγουρο πάντως είναι ότι η κοινωνία και όλοι οι πιστοί, δεν ανέχονται πλέον Αρχιεπισκόπους με εικόνα κοσμικού άρχοντα. Αν κατ΄ οικονομία και κατ’ ανάγκη της χρονικής συγκυρίας οι προηγούμενοι προκαθήμενοι της Εκκλησία, είχαν και κοσμική εξουσία, σίγουρα οι επόμενοι δεν επιβάλλεται ή καλύτερα δεν χρειάζεται να έχουν τέτοια εξουσία.