Απελευθερώνονται έξι «αγνοούμενοι» της Μητρόπολης Μόρφου

Απελευθερώνονται έξι «αγνοούμενοι» της Μητρόπολης Μόρφου

Από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Να μπορέσουμε να επαναπατρίσουμε έξι εικόνες οι οποίες προέρχονται από την Κύπρο.

Εικόνα του 13^ου αιώνα των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας που προέρχεται από τον Καλοπαναγιώτη. Κλάπηκε το 1935.

Άλλες τρεις εικόνες από την Παναγία της Ασίνου. Η μία είναι της Παναγίας του 13^ου αιώνα και 

οι άλλες δύο εικόνες των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου του 14^ου αιώνα

αυτές.

Μεταφέρθηκαν στην Μητρόπολη Κερύνεια όταν ήταν ενοποιημένη η Μητρόπολη, πριν το 1970 από τον Πολύκαρπο Ιωαννίδη, γραμματέα της Μητρόπολης Κερύνειας για διαφύλαξη και συντήρηση. Δυστυχώς δεν διαφυλάχθηκαν αλλά ούτε και συντηρήθηκαν. Μεταφέρθηκαν τότε 14 εικόνες από την Ασίνου και άλλες τόσες από το Σταυρό του Αγιασμάτι και άλλες διαλελυμένες μονές και εκκλησίες.

Αυτές τις εικόνες βρήκαν τα κατοχικά στρατεύματα το 1974 μπαίνοντας στην Κερύνεια. Κάποιοι αρχαιοκάπηλοι οι οποίοι γνώριζαν τις σημαντικές εικόνες έκαναν διαλογή και επιλογή και μεταφέρθηκαν σε διάφορους συλλέκτες της Ευρώπης και της Αμερικής. Υπάρχουν ακόμη άλλες δύο εικόνες. Η μία είναι Παναγία του 13^ου με επιζωγραφήσεις του 16^ου αιώνα και μία άλλη Αρχάγγελος Γαβριήλ του 16^ου αιώνα. Αυτές δεν γνωρίζουμε από που τις πήραν, ούτε και από που προέρχονται. Αλλά σίγουρα είναι εικόνες της Εκκλησίας της Κύπρου.

Συναντήσεις

Στα πλαίσια της παραλαβής των εικόνων επισκεφθήκαμε τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Δημήτριο.

Γεύμα με Αρχιεπίσκοπο και δείπνο με την ομοσπονδία αποδήμων. Συναντήσεις με τον τέως πρέσβη της Κύπρου Κακούρη. Η πρόξενος Μάρθα Μαυρομμάτη και

Στην παράδοση των εικόνων παρέστη και ο εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας στα Ηνωμένα Εθνη Αντρέας Μαυρογιάννης.

Λόγω της φιλοκαλικής προσέγγισης των πραγμάτων έχουμε γίνει καθημερινοί «θαμώνες» του Μητροπολιτικού Μουσείου, το οποίο είναι πολύ σημαντικό, τόσο για την κυπριακή τέχνη, όσο και για την βυζαντινή αλλά και παγκόσμια τέχνη.

Συνάντηση και με μία από τις διευθύντρια του μουσείου Χέλεν Εβανς. Διερευνούμε το ενδεχομενο διοργάνωσης έκθεσης που θα αφορά το βυζάντιο και την Κύπρο, στο Μητροπολιτικό Μουσείο.

Σημασία

Είναι σαν να ρωτάς ένα πατέρα αγνοούμενου, πόσο σημαντικό είναι γι αυτό  όταν επιστρέφει ο αγνοούμενος γιος του, μετά από 33 χρόνια σκλαβιάς σε κάποιες φυλακές. Μόνο έτσι μπορούμε να το δούμε. Όπως έχουμε αγνοούμενους από την εισβολή, του 1974 έχουμε και αγνοούμενες εικόνες. Άλλες είναι φυλακισμένες σε ορισμένους οίκους δημοπρασιών, άλλες σε κάποιες γκαλερείς και άλλες σε κάποιες αποθήκες αρχαιοκαπήλων.

Όταν αυτές οι εικόνες βλέπουν το φως, ιδιαιτέρως αυτές που συνάντησα πρώτες στους Σοθμπις της Νέας Υόρκης, αυτές τις έξι εικόνες, μαζί με άλλα αρχαία αντικείμενα, ήταν ένας συγκλονισμός για μένα. Οι εικόνες μας έγιναν αντικείμενα πώλησεις διαφόρων επιτιδείων.

Πέρα από τη συναισθηματική μας ανταπόκριση σε αυτό το γεγονός. Μετά την επιτυχία της επιστροφής των ψηφιδοτών της Κανακαριάς. Η περίπτωση της Μητρόπολης Μόρφου είναι η δεύτερη, στην επιστροφή πολιτιστικών ιστορικών αντικειμένων που αφορούν την συλλογική μνήμη της Κύπρου και ιδιαίτερα της χριστιανικής Κύπρου.

Ο δικηγόρος μας ήταν ο ίδιος που χειρίστηκε την υπόθεση της Παναγίας Κανακαρίας, ο Τόμας Κλάιν. Καταφέραμε να πάρουμε τις εικόνες χωρίς δικαστικό αγώνα. Απλά με ένα διακανονισμό, ο οποίος είχε αρκετά στοιχεία βυζαντινής διπλωματείας και αβροφροσύνης. Χωρίς δηλαδή ακροαματικές διαδικασίες, χωρίς να προσβάλουμε ανθρώπους, γιατί βλέπουμε ότι μπορεί να υπάρχει προοπτική και χωρίς να φέρουν και αντίσταση οι άνθρωποι που είχαν τις εικόνες. Αντίθετα απολογήθηκαν και είπαν ότι δεν ξέραμε ότι προέρχονται από την Κύπρο.

Αναγνώρισαν την Εκκλησία της Κύπρου και την Μητρόπολη Μόρφου για τις συγκεκριμένες εικόνες, ως τον ιδιοκτήτη των εικόνων, ο οποίος έχει και την κατοχή και την νομή των εικόνων. Αυτό είναι πολύ σημαντικό σε επίπεδο δικαστικό, το οποίο δημιουργεί ένα νομικό προηγούμενο μαζί με την περίπτωση της Κανακαριάς, για την Εκκλησία της Κύπρου, κάτι το οποίο επεσήμαναν και οι αμερικανοί δικηγόροι μας.

Θα πρέπει να προσέξει η κυπριακή δημοκρατία, αυτή την άτυπη συμφωνία που υπήρξε μεταξύ Αμερικής και Κυπριακής Δημοκρατίας για τα 30 χρόνια από την κατοχή, δηλαδή ότι αρχαιολογικά αντικείμενα βρεθούν στην Αμερική αυτά να επιστρέφονται στην Κύπρο. Αυτό έχει τηρηθεί από το 2001-6. αυτό πρέπει η δημοκρατία να το ανανεώση και χάρηκα που βρήκα εδώ ένα ανοικτό πρέσβευτή τον κ. Κακουρή, ο οποίος έχει τη διάθεση να αγωνιστεί για να ανανεωθεί αυτή η άτυπη συμφωνία.

Αυτές είναι η απαρχή. Υπάρχουν και άλλες εικόνες όπου φαίνεται ότι κάποιοι περιμένουν να πεθάνουν οι άνθρωποι που φαίνεται ότι γνωρίζουν, πρόσωπα και πράγματα και έχουν επιστημονική γνώση γύρω από τις κυπριακές εικόνες. Να περάσουν κάποιες προθεσμίες και να μπορέσουν έτσι να τις βγάλουν στο παζάρι. Αυτές τις εικόνες τις σώσαμε την τελευταία στιγμή πριν βγουν για πώληση.

Και ήταν λόγω κάποιων φίλων οι οποίοι μέσω του διαδικτύου και άλλες πηγές μπόρεσαν να εντοπίσουν ότι κάποιες εικόνες «κυκλοφορούν και οπλοφορούν».

Δεν εντοπίσαμε άλλες εικόνες, αλλά εντωπίσαμε κάποιες πηγές, κάποιες συλλογές.

Την εμπειρία μας, αν ζητηθεί θα τη μεταφέρουμε και σε άλλους Ιεράρχες. Το μήνυμα είναι ότι μπορούν να γίνουν κατορθωτά πράγματα χωρίς φωνασκίες. Χωρίς ηχυρούς δικαστικούς αγώνες. Αν χρειαζόταν θα φθάναμε και σε δικαστικούς αγώνες. Φαίνεται ότι ο σύγχρονος κόσμος σε θέματα τέχνης έχει μια ευαισθησία ως προς την αξιοπρέπεια του και όσο και αν εμείς θυμώνουμε γιατί δεν μας συμπεριφέρονται με την καλύτερη ευγένεια αφού πωλούν αντικείμενα μας. Από την άλλη όταν εμείς τα διεκδικούμε πρέπει να εξαντλήσουμε κάθε ευγένεια και αυτή η ευγένεια αποδίδει όταν συνοδεύεται και από στρατηγική. Νομίζω ότι αυτό ήταν το δικό μας μυστικό.

Συνεργασία μεταξύ όλων των φορέων, δηλαδή Υπουργείου Εξωτερικών, Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κύπρου, το κεντρικό Εκκλησιαστικό ταμείο, δικηγόρων από την Μητρόπολη Μόρφου και την Αμερική και από μεγάλους οίκους δημοπρασιών όπως είναι η Σοθμπίς και το Επιστημονικό προσωπικό όπως η Μαρία Παφίτη, υπάλληλος στους Κρίστις, η οποία μετέβη από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη, για να πιστοποιήσει για τις εικόνες. Όταν υπάρχει μια ομάδα η οποία με ταπείνωση και διακριτικότητα και διεκδικιτικότητα συνεργαστεί τα αποτελέσματα θα συνεχιστούν. Εικόνες υπάρχουν και είμαι βέβαιως.

Οι εικόνες θα έλθουν στην Κύπρο τις επόμενες μέρες για λόγους ασφάλειας και σε ημερομηνία που δεν ανακοινώνεται, με ειδική πτήση, απ ευθείας από την Νέα Υόρκη. Οι εικόνες θα πάνε πρώτα στους συντηρητές, γιατί μερικές έχουν πληγές. Μετά το Πάσχα θα γίνει ειδική τελετή με λατρευτικό χαρακτήρα στην Μονή από όπου προέρχεται η αρχαιότερη εικόνα, του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστή, δηλαδή την Διακαινίσυμο βδομάδα. Και εκεί θα γίνει ειδική Λειτουργία για τις εικόνες. Μέχρι να βρούμε τον κατάλληλο χώρο θα βρίσκονται στο εικονοφυλάκιο του Λαμπαδιστή.

Η εικόνα των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, έχει το χώρο της και είναι το παρεκλήσι των αγίων και μια φορά το χρόνο θα μεταφέρεται η εικόνα για τη λειτουργία και την λειτανία. Τον υπόλοιπο χρόνο θα βρίσκεται στο σκευοφυλάκιο της μονής.

Άγιος ευφημιανός

Δεν επισκεφθήκαμε τις τοιχογραφίες οι οποίες βρίσκονται στο Τέξας αλλά ενημερωθήκαμε για τις συνθήκες που βρίσκονται και τις συμφωνίες. Υπήρχαν άνθρωποι οι οποίοι γνώριζαν πρόσωπα και πράγματα. Αν η Αρχιεπισκοπή η οποία έχει την ιδιοκτησία κάνει μια αναθεώρηση της συμφωνίας νομίζω έχουν ελπίδες να επιστρέψουν.

Χρειαζόμαστε ως σύνοδο, ένα επιτελείο, μια ομάδα επαναπατρισμού του χριστιανικού πολιτισμού. Και μέσα σε αυτή την ομάδα να έχουμε νομικούς, εμπειρογνώμονες κύπριους και ξένους και κάποιον άνθρωπο ο οποίος να συντονίζει αυτην την ομάδα σε στιγμές που έχουμε πληροφορίες για αντικείμενα που κυκλοφορούν στο εξωτερικό. Διαφορετικά θα δρούμε σπασμωδικά και μεμωνομένα. Χωρίς να κάνει θόρυβο να δρα και να έχει αποτελέσματα. Η δική μας εμπειρία αυτό έχει δείξει.

Η πρακτική του δικαστικού αγώνα λειτούργησε στο Μόναχο αλλά δεν έφερε καρπούς. Τους δικαστικούς αγώνες δεν τους αποκλείουμε αλλά θα είναι η τελευταία μας καταφυγή. Όταν πλέκουμε με δικαστήρια δύσκολα ξεμπλέκουμε. Στο δικαστήριο πρέπει κάποιοι να κατηγορηθούν ως ένοχοι. Ενώ αυτή η δουλειά πρέπει να γίνεται απονοχοποιητικά και βάση συνεργασιών και διαπραγματεύσεων.

Το ενδιαφέρον που υπάρχει γύρω από βυζαντινές εικόνες και τον βυζαντινό πολιτισμό στην Αμερική, σκεφτόμουν συνεχώς τις εικόνες του Μονάχου. Είναι κάτι που πρέπει να επιληφθούμε ως σύνοδος και ως Αρχιεπισκοπή. Αν για έξι εικόνες κάνουμε τόσες προσπάθειες, σκεφτείται τι πρέπει να γίνει για 230 αντικειμενα.

15 μήνες, μήνες όπου ήταν από τις πιο δύσκολες περιόδους της Εκκλησίας της Κύπρου, προεκλογική περίοδο.

Από την ώρα που πήρα την πληροφορία ότι κυκλοφορούν εικόνες οι οποίες προέρχονται από την Μητρόπολη Μόρφου, εγώ ανέθεσα σε ένα άνθρωπο, τον Γιώργο Χατζηπιερή τον δικηγόρο της Μητρόπολη και του είπα να βρει ανθρώπους, ώστε να μπορέσουν οι εικόνες να επιστρέψουν. Και ξεκίνησε επαφές στην Κύπρο, στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη, με δικηγόρους στην Αμερική. Ένας άνθρωπος συντόνιζε όλες τις προσπάθειες. Εγώ απλά καθόριζα τη χρονική στιγμή που θα έπρεπε αυτό το πράγμα να δημοσιοποιηθεί.

Όπως η Παναγία έκρυβε την εγκυμοσύνη της έξι μήνες, έτσι και εμείς κρύβαμε αυτές τις διαβουλεύσεις, μέχρι να είμαστε σίγουροι είχαν φθάσει τα πράγματα σε ένα αποτέλεσμα. Πολλές φορές κάνουμε θόρυβο χωρίς να έχουμε τίποτα χειροπιαστό.

Ήταν πολύ ευαίσθητη υπόθεση και έπρεπε να την προσταστεύσουμε από προσβολές που ίσως αισθάνονταν μερικοί και ο νοών νοείτο.

Το κόστος ήταν μηδενικό. Το κέρδος ... όταν φέρνεις εικόνες του 13^ου αιώνες η αξία είναι ανεκτήμητη. Δόθηκαν ελάχιστα χρήματα για την συντήρηση και διαφύλαξη των εικόνων, όλα αυτά τα χρόνια. Ελάχιστα χρήματα, συμβολή σε σχέση την πραγματική, την καλλιτεχνική και πνευματική αξία των εικόνων.