Ήχος ήλαρος και φως ιλαρόν, στις Εκκλησίες

Ήχος ήλαρος και φως ιλαρόν, στις Εκκλησίες

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΑΡΗ

ΣΤΟΝ ταπεινό και απέριττο ναό ή καλύτερα ναίσκο του μοναστηριού του Αγίου Νικολάου της Ορούντας, ένα μικρό ηλεκτρικό λαμπάκι – σχεδόν αόρατο όταν είναι σβηστό - πάνω στην Αγία Πύλη, κάνει τη διαφορά. Το λαμπάκι αυτό, ανάβει μόνο όταν διαβάζει ο παπάς το Ευαγγέλιο. Ο ναός φωτίζεται με ένα πολυέλαιο με κεριά, με τα καντήλια των εικόνων,  ενώ ηλεκτρικό φως υπάρχει, με διακριτικό πάντα τρόπο, εντός του Ιερού βήματος και στο στασίδι των ψαλτών, φώτα τα οποία σβήνουν ότι δεν χρειάζονται. Φυσικά ούτε λόγος για μεγάφωνα, παρόλο που υπήρχαν «αόρατα» μικρόφωνα τα οποία μετέδιδαν τις ακολουθίες σε διπλανό δωμάτιο, όπου βρίσκονταν πιστοί που δεν χωρούσαν στο ναό. Η ατμόσφαιρα στο μικρό ναό, είναι άκρως κατανυκτική, ιδιαιτέρως τα βράδια, όπως αποδείχθηκε και την Μεγάλη βδομάδα. Ανάλογο σκηνικό συναντά κανείς στα περισσότερα μοναστήρια της Κύπρου, όπου η προτεραιότητα δεν είναι το φως και ο ήχος, αλλά η δημιουργία κατανυκτικής ατμόσφαιρας η οποία διευκολύνει την προσευχή.  

ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ φυσικά δεν είναι να μετατραπούν οι ναοί των πόλεων και των χωριών, σε ναούς χωρίς μικρόφωνα και με κεριά. Ωστόσο θα μπορούσε κάποια καλά στοιχεία να μεταφερθούν στους πολύβουους ναούς. Δεν είναι ανάγκη να υπάρχουν παντού προβολείς και τεράστιες λάμπες. Είναι άραγε τόσο δύσκολο τα καντήλια να ανάβουν με λάδι, αντί με ηλεκτρικό ρεύμα, είναι τόσο δύσκολο να χρησιμοποιούνται μικρότεροι λαμπτήρες, είναι άραγε αδύνατο να ανάβουν κεριά μπροστά στα μανουάλια, μπροστά από την Αγία Πύλη. Ακόμη δεν είναι ανάγκη τα μεγάφωνα να βρίσκονται στην διαπασών, αλλοιώνοντας και τις φωνές παπάδων και ιεροψαλτών. Είναι τόσο δύσκολο να μειωθεί η ένταση και να αφαιρεθούν οι ποιοτικές διαφοροποίησης του ήχου, ώστε να ακούν οι πιστοί αυτό που πραγματικά ψάλλουν οι παπάδες και οι ψαλτάδες.

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ξέφυγε σε μεγάλο βαθμό και είναι ανάγκη η Ιερά Σύνοδος να ενσκήψει επί του θέματος, ώστε να επιτευχθεί και οικονομία και να επέλθει μια τάξη. Δεν είναι δυνατό όλες οι εκκλησίες να αγοράζουν πανάκριβα συστήματα, τα οποία στην πλειοψηφία τους, δεν μπορούν να δουλέψουν σωστά. Οι ηχολήπτες, συνηθισμένοι με την εγκατάσταση συστημάτων σε νυκτερινά κέντρα, γεμίζουν τους ναούς με μεγάφωνα, με αποτέλεσμα ο πιστός να βλέπει τον παπά να ψάλλει και να τον ακούει είτε από δεξιά, είτε από αριστερά, από το μεγάφωνο που είναι δίπλα του. Χειρότερο είναι να φθάνει στα αυτιά των πιστών από την ίδια πηγή, ο ήχος και από το δεξιό και τον αριστερό ψάλτη. Τα ίδια και χειρότερα είναι τα πράγματα με τους προβολείς, οι οποίοι κάνουν τη νύκτα μέρα.

ΚΑΛΟ είναι η Ιερά Σύνοδος να προσλάβει μια ομάδα πτυχιούχων και εξειδικευμένων ηχοληπτών και φωτιστών, (υπάρχουν και τέτοιοι) οι οποίοι μαζί με μια ομάδα θεολόγων – καλό είναι να γνωρίζουν λειτουργική και καλύτερα να μαθήτευσαν στον μακαρίτη Ιωάννη Φουντούλη - να καθορίσουν πρώτα τις προδιαγραφές τοποθέτησης μεγαφώνων και λαμπτήρων στις Εκκλησίες και στη συνέχεια να πάρουν μία - μία τις Εκκλησίες και να διορθώσουν τα κακώς έχοντα. Βεβαίως είναι απαραίτητο να γίνουν και κάποια μαθήματα στους παπάδες και τους ψάλτες, για την απόσταση που πρέπει να  τοποθετούνται τα μικρόφωνα από το στόμα και κάποια άλλα βασικά στοιχεία, ώστε ο ήχος να φθάνει στους πιστούς, όσο το δυνατό καλύτερα. Δεν είναι απλό θέμα ο ήχος και το φως στις Εκκλησίες και οι ερασιτεχνισμοί παπάδων και ψαλτάδων, πρέπει επιτέλους κάπου να σταματήσουν.

ΜΕΡΙΚΕΣ κατ’ αρχήν σκόρπιες προτάσεις. Να τοποθετούνται μεγάφωνα, μόνο στο ανατολικό μέρος των Εκκλησιών – πάνω από το τέμπλο - ώστε οι πιστοί να ακουν αυτούς που βλέπουν να ψάλουν, να μην χρησιμοποιούνται μπάσα και άλλες ποιοτικές αλλοιώσεις του ήχου και βεβαίως η ένταση να είναι πολύ πιο κάτω από τις σημερινές. Οι δάσκαλοι λένε ότι όσο πιο σιγά μιλούν, τόσο περισσότερη ησυχία υπάρχει στις τάξεις. Δεν είναι ανάγκη να δημιουργούνται συνθήκες δισκοθηκών για να παρακολουθούν οι πιστοί τις ψαλμωδίες και τα κηρύγματα. Και το φως όσο πιο χαμηλό είναι τόσο το καλύτερο. Και επιτέλους και λίγα κεριά δεν βλάπτουν. Μπορούν να λερώνουν, αλλά στην ανάγκη, επιτέλους ας χρησιμοποιούνται κεριά από κερί μέλισσας, στα μανουάλια και πάνω στην Αγία Τράπεζα.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ του ήχου και του φωτός στην Εκκλησία, δεν είναι καθόλου ασήμαντη. Φθάνει να διαβάζει κανείς μερικές μελέτες – γράφτηκαν πολλές - ή απλές αναφορές για τη σημασία του φωτός στην Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης. «Φως, πολύ φως, μπαίνει παντού. Ο τεράστιος αυτός ναός, παρά τον όγκο του, φαίνεται ελαφρύς με την αρμονία του φωτός και των χρωμάτων, τη χάρη των γραμμών και τον πλούσιο στολισμό...Ο χριστιανός αισθανόταν ότι ο Κύριος είναι κάπου εκεί κοντά και ευχαρίστως παραμένει στο ναό αυτόν τον οποίο έφτιαξε ο άνθρωπος σαν κατοικία του Θεού». Δηλαδή με άλλα λόγια, το φως πρέπει να είναι «ιλαρόν» (απαλό) και ο ήχος «ήλαρος» (απαλός) κατά την κυπριακή έκφραση.