Πως μπορεί άραγε ένας παπάς, να καλέσει ένα νέο και να σκοτώσει

Πως μπορεί άραγε ένας παπάς, να καλέσει ένα νέο και να σκοτώσει

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΑΡΗ

ΤΙ ΑΠΑΝΤΑΣ άραγε σε ένα παιδί του κατηχητικού που έμαθε να αγαπά όλους τους ανθρώπους και γνωρίζει πολύ καλά την έκτη εντολή, που λεει ξεκάθαρα «ου φονεύσεις», όταν τον καλείς να πάει να πολεμήσει και σκοτώσει αν χρειαστεί και ανθρώπους, έστω και αν αυτοί ήταν οι «κακοί» βρετανοί; Ο παπά-Φώτης Καλογήρου, κατηχητής και πνευματικός πατέρας πολλών ηρώων του αγώνα της ΕΟΚΑ, μιλώντας από ψυχής, κατά τη διάρκεια μνημόσυνου για τους επτά πεσόντες μέλη της ΟΧΕΝ Φανερωμένης, αποκάλυψε τις δύσκολες ερωτήσεις που δεχόταν από τους ήρωες.

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ βρισκόταν σε επιστολή του Αγίου Αθανασίου προς τον μοναχό Αμούν, ο οποίος δικαιολογούσε τους φόνους κατά τη διάρκεια των πολέμων, οι οποίοι γίνονταν για την προστασία των αμυνομένων από τους επιτιθέμενους. Ο Οικονόμος Φώτιος, πρόσθεσε και την αγάπη προς την πατρίδα και τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη. Και όμως ο γέροντας παπά-Φώτης, δεν έμεινε εκεί, παρόλη την γεμάτη συναίσθημα, μακρά ομιλία του. Προχώρησε έστω και με εύσχημο τρόπο να παραδεχθεί και κάποια λάθη, λέγοντας ότι οι ήρωες και όχι μόνο, δεν ήταν επαρκώς ψυχολογικά έτοιμοι για τον αγώνα. Και μόλις τέλειωσε την ομιλία του γέροντα, η καλή κυρία, που είχε έζησε και αυτή τον αγώνα, δακρυσμένη μονολογούσε. Είδες που καταντήσαμε... και προχωρούσε με σκυμμένο το κεφάλι.

ΜΕ ΤΟ πέρασμα του χρόνου, έρχονται στην επιφάνεια ανομολόγητες αλήθειες, για τα ψυχολογικά τραύματα παιδιών του αγώνα, που αναγκάστηκαν να σκοτώσουν ανθρώπους, για τις ηθελημένες παραδόσεις στους βρετανούς για να γλιτώσουν από τις τύψεις και ακόμη χειρότερα θυσίες ηρώων, για να γλιτώσουν από ανήθικες διαταγές και ηθικά αδιέξοδα. Έρχονται στην επιφάνεια φρικτές και αναίτιες δολοφονίες ανυποψίαστων ανθρώπων ακόμη και παιδιών, οι οποίες τάχα εντάσσονταν στον αγώνα για ελευθερία. Έρχονται στην επιφάνεια φρικτές ιστορίες εμφύλιου σπαραγμού και άλλα φοβερά. Την ίδια ώρα βεβαίως μαθαίνουμε για πράξεις αυτοθυσίας, για φωτεινά παραδείγματα αγάπης, για αληθινούς ήρωες που θυσιάστηκαν για την ελευθερία του τόπου τους.

ΠΑΠΑΔΕΣ και παιδιά του κατηχητικού, στρατολόγησαν πρώτα, οι αρχηγοί της ΕΟΚΑ, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και ο Γεώργιος Γρίβας, για να διώξουν την βρετανική αυτοκρατορία, τους αποικιοκράτες, από την Κύπρο. Η Εκκλησία της Παναγίας της Φανερωμένης, τα υπόγεια των κτιρίων στο περίβολο του ναού και το διπλανό παρθεναγωγείο, αποτέλεσαν όχι μόνο τους χώρους για να δίδονται οι όρκοι και γίνονται μυστικές συναντήσεις, αλλά αποτέλεσαν και χώρους όπου διαμορφώθηκε η ιδεολογία του αγώνα, αναζητήθηκαν τα ηθικά ερείσματα για τους φόνους και τα άλλα κακά του πολέμου. Η μαγιά του αγώνα, αποτέλεσαν οι παπάδες και τα καλά παιδιά του κατηχητικού. Οι πρώτοι κλήθηκαν να καλύψουν ηθικά και πνευματικά τους νέους και οι δεύτεροι πείστηκαν ακόμη και να θυσιάσουν και τη ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας τους.

ΚΑΙ ΤΟ ερώτημα που προβάλει μισό και πλέον αιώνα μετά την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ, είναι αν καλά έκαναν οι παπάδες, αν σωστά καθοδηγούσαν τους νέους και αν η θυσία των νέων παιδιών του κατηχητικού, ήταν σωστή και άγια. Η απάντηση σίγουρα θα έλθει μόνο από τον δικαιοκρίτη Χριστό, γιατί αν στηριχθεί κανείς στους ανθρώπους, τα συμπεράσματα δεν θα είναι απόλυτα σωστά. Αν κρίνει κανείς ιστορικά και πολιτικά τον αγώνα της ΕΟΚΑ, τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Μόνο ο Θεός γνωρίζει για τον κάθε ένα ξεχωριστά, τον πραγματικό λόγο που θυσιάστηκε, δηλαδή αν ήταν για την αγάπη του Χριστού και της πατρίδας την ελευθερία ή αν παρασύρθηκε από τα πάθη που γεννά ο πόλεμος και σκοτώθηκε στη δίνη των παθών. Με τον ίδιο τρόπο θα κριθούν και παπάδες, οι οποίοι είτε παρέσυραν ανθρώπους στο θάνατο, αναλαμβάνοντας βάρη του αγώνα, είτε στήριξαν ψυχικά ανθρώπους οι οποίοι θυσιάστηκαν για την αγάπη του Χριστού και των άλλων ανθρώπων.

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ η εκκλησία του Χριστού ευλογεί τους στρατιώτες και τα όπλα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την υπεράσπιση αθώων ανθρώπων. Τα ευλογεί ως παραχώρηση, ως οικονομία - με την εκκλησιαστική έννοια του όρου - ως συγκατάβαση στην ανθρώπινη αδυναμία. Η πρώτη δύναμη είναι η πίστη, δηλαδή η βίωση της χάρης του Θεού, η οποία είναι ικανή να μετακινεί ολόκληρα βουνά. Αλλά μπροστά στην ανθρώπινη αδυναμία και μπροστά στον κίνδυνο να σκοτωθούν και να βιασθούν αθώοι, η βία και ο πόλεμος επιτρέπονται, αλλά βεβαίως δεν συστήνονται. Οι πατέρες θεωρούσαν και χαρακτήρισαν θετική πράξη τη γενναιότητα στον πόλεμο και τιμούσαν τους ήρωες αλλά ποτέ δεν τους απέδιδαν την ιδιότητα του αγίου. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι οι κανόνες της εκκλησίας απαγορεύουν στους κληρικούς και τους μοναχούς να παίρνουν όπλα και να πολεμούν. Στην ιστορία, ιδιαιτέρως στην ελληνική, βλέπουμε πολλούς μοναχούς και κληρικούς να παίρνουν τα όπλα, να πολεμούν και να θυσιάζονται, όπως ο Παπαφλέσας, ο Αθανάσιος διάκος και άλλοι πολλοί. Ωστόσο η εκκλησία ποτέ δεν ήρθε να τους δώσει την ιδιότητα του αγίου. Μπορεί να σώθηκαν και να βρίσκονται στον παράδεισο αλλά δεν μπορούν να αποτελούν πρότυπο για τους πολλούς.