Η Εκκλησία να μείνει αλώβητη

Η Εκκλησία να μείνει αλώβητη

ΤΟΥ ΠΙΕΡΗ ΖΑΡΜΑ

Η συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον αγώνα για την ανάσταση του γένους των Ελλήνων είναι ανεκτίμητη. Κυρίως στον τομέα της εκπαίδευσης, η Εκκλησία ανέλαβε το ρόλο του κράτους και κράτησε άσβεστη τη φλόγα της αγάπης προς την πατρίδα και την πίστη. Ταυτόχρονα, δεν πρέπει να ξεχνούμε, ότι έδωσε το "ηρωικό παρών" της κατά την απελευθερωτική επανάσταση.

Όπως μας αναφέρει ο Θουκυδίδης, ο Περικλής στον επιτάφιό του υπογραμμίζει ότι "είναι δίκαιο και αρμόζον ν' αποδίδεται τιμή μνήμης στους προγόνους μας". Μετά την πτώση του Βυζαντίου και την επικράτηση των Τούρκων, ακολούθησε η μακρά δουλεία των Ελλήνων. Κατά τους ζοφερούς αυτούς χρόνους, ο πόνος και ο φόβος των Ελλήνων ήταν έκδηλος. Ο εθνικός ποιητής, Διονύσιος Σολωμός, περιγράφει το μαρτύριο με το στίχο: "Όλα τα 'σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά". Ωστόσο, ο πόθος για ελευθερία ήταν πάντοτε διακαής και αδάμαστος.

Στο σημείο αυτό, κρίνεται σκόπιμο να τονισθεί, ότι η στάση της τουρκικής ηγεσίας απέναντι στην Εκκλησία υπαγορευόταν όχι από αβρότητα ή από φιλανθρωπία, αλλά από διπλωματικούς προφανώς λόγους. Αυτό βοήθησε την Εκκλησία, κατά το διάστημα αυτό της μακράς δουλείας, να προσεγγίσει τα τέκνα της και να τα προστατεύσει από τυχόν αυθαιρεσίες και αδικίες των Τούρκων Πασάδων. Η Εκκλησία, προκειμένου να στηρίξει ιδεολογικά το ποίμνιό της, ίδρυσε τα "κρυφά σχολειά".

Τα σχολεία αυτά λειτουργούσαν αθόρυβα, κάτω από το ιλαρό φως του τρεμάμενου κανδηλιού στους νάρθηκες των εκκλησιών και των μοναστηριών, όπου οι ιερείς και καλόγεροι δίδασκαν τα Ελληνόπουλα γραφή και ανάγνωση, όπως επίσης τον "οκτάηχο" και υποτυπώδη αριθμητική. "Εκεί, στο κρυφό σχολειό" - όπως γράφει ο Ιωάννης Πολέμης - "κατοικεί του σκλάβου η αλυσόδετη πατρίδα". Έτσι, επιβεβαιώνεται ο σημαντικός ρόλος, που διαδραμάτισε η Ορθόδοξή μας Εκκλησία - όπως αναφέρουν οι ιστορικοί - στη διατήρηση της παιδείας κατά τη δραματική αυτή περίοδο, που λίγο έλειψε να χαθούμε ως λαός και ως Έθνος.

Ερευνώντας αναλυτικά το όλο θέμα, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, ότι η Εκκλησία υπήρξε επί Τουρκοκρατίας "η ιερά του Έθνους ακρόπολη", μέσα στην οποία διατηρήθηκαν ατόφια η εθνική μας συνείδηση, αλώβητη η Ορθόδοξη χριστιανική πίστη και άσβεστη η ελπίδα για απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό.

Όσον αφορά τον αγώνα για την ανάσταση του γένους, εργάσθηκαν σκληρά κατά την προεπαναστατική περίοδο αξιόλογοι διδάσκαλοι, όπως ο Ρήγας Φεραίος, ο οποίος συνελήφθη και απαγχονίστηκε την 24η Ιουλίου, 1798, ο Αδαμάντιος Κοραής και τόσοι άλλοι.

Οι σημαντικότεροι κληρικοί της προεπαναστατικής περιόδου, υπήρξαν: Ο Ηλίας Μηνιάτης, που ήταν το "καύχημα" του γένους και το εδραίωμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο Ευγένιος Βούλγαρης, ένας από τους πιο σημαντικούς πνευματικούς ανθρώπους του νεότερου Ελληνισμού. Ο Νικηφόρος Θεοτόκης, ο Άνθιμος Γαζής, ο Νεόφυτος Δούκας, ο Νεόφυτος Βάμβας, ο Κων/νος Οικονόμος, ο Κοσμάς Αιτωλός (ο οποίος ίδρυσε 21 σχολεία σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και ο οποίος βρήκε μαρτυρικό θάνατο στην αγχόνη την 24η Αυγούστου, 1779), όλοι αυτοί αποτελούν με τα έργα τους αδιάψευστα τεκμήρια για τη συμβολή της Ορθοδοξίας στην ανάσταση του Γένους.

(απόσπασμα)