Μετά τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο... τι;

Μετά τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο... τι;

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΑΡΗ

Ο ΚΟΥΡΝΙΑΧΤΟΣ της ιστορικής, όσο και φανταχτερής, επίσκεψης του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χριστόδουλου στην Κύπρο, κατακάθεται και μια πιο ξεκάθαρη εικόνα αναδύεται για τον άνθρωπο, ο οποίος, είτε το παραδέχεται κανείς, είτε όχι, τάραξε τα λιμνάζοντα νερά και στο νησί. Τα δάκρυα του μακαριωτάτου, όπως κατά την επίσκεψη στα φυλακισμένα μνήματα και η δήλωση του, στο Παγκύπριο Γυμνάσιο, η οποία επαναλήφθηκε και στο αεροδρόμιο Λάρνακας κατά την αναχώρηση του, ότι «ήρθε στην Κύπρο ελλαδίτης και φεύγει Κύπριος», άγγιξαν σίγουρα συναισθηματικές χορδές πολλών ανθρώπων. Την ίδια ώρα όμως η επίσκεψη δεν προκάλεσε παλλαϊκές αντιδράσεις, ενώ η συμμετοχή των πιστών, του λαού, σε διάφορες ακολουθίες και συγκεντρώσεις, ήταν μάλλον απογοητευτική. Ακόμη και οι εκτενείς καλύψεις κυρίως από τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα, με ζωντανές συνδέσεις και εκτενή ρεπορτάζ, δεν φαίνεται να προκάλεσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στους πιστούς.

Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ είχε όλα τα χαρακτηριστικά περιοδείας, ενός επίσημου πολιτικού ανδρός στην Κύπρο, ενώ και το πρωτόκολλο ήταν ανάλογο. Λιμουζίνες να μεταφέρουν τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και τη συνοδεία του, αστυνομικά οχήματα να ανοίγουν τους δρόμους, ασθενοφόρο συνοδείας, δεξιώσεις, γεύματα και δείπνα, πλούσια δώρα, κλειδιά από δήμους και επίδοση παρασήμων. Πέραν τούτου, οι επισκέψεις σε Μητροπόλεις και Μοναστήρια, πρόσφεραν την ευκαιρία στον προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ελλάδας – πιστεύουμε - να δει και την άλλη πνευματικότητα, την άλλη ζωή της Εκκλησία της Κύπρου, την ταπεινή, την άγια, την αληθινά Ορθόδοξη. Πρόσφερε στον Μακαριώτατο την ευκαιρία, να συναντηθεί με άγιους ανθρώπους και να ευφρανθεί από την παρουσία τους. Τώρα αν είχε τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις και τη δυνατότητα να αντιληφθεί και λίγο το μυστήριο της «καθ’ ημάς Ανατολή» όπως συνεχίζεται εδώ και δύο χιλιετίες, να βιώνεται στο νησί, είναι μια άλλη δύσκολη υπόθεση.

Η επικοινωνία

ΕΝΑ άλλο μεγάλο κεφάλαιο στην επίσκεψη του Αρχιεπισκόπου Αθηνών ήταν η επικοινωνιακή πολιτική που ακολούθησε, η οποία ήταν αντίγραφο αναγκών επίσκεψης πολιτικών αρχηγών. Ομιλίες γραπτές, με μικρές παρεκκλίσεις αναλόγως του ακροατηρίου και μία μόνο συνέντευξη στην κρατική τηλεόραση, η οποία στόχο είχε την ανάδειξη της προσωπικότητας του Αρχιεπισκόπου. Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν δέχθηκε ερωτήσεις «ενοχλητικών» δημοσιογράφων. Ακόμη και στην προβληματική επίσκεψη στο κρησφύγετο του Γρίβα, δεν υπήρξε σχόλιο, ούτε και απάντηση, στις αντιδράσεις των κομμάτων. Εκεί όμως που έδωσαν ρέστα τους οι επικοινωνιολόγοι, ήταν οι πληροφορίες που δόθηκαν μετά την συνάντηση με τον πρόεδρο Παπαδόπουλο, οι οποίες ήταν απλά προσπάθεια «αγιοποίησης» του προέδρου, χωρίς βεβαίως να υπάρχουν προφορικές ή και γραπτές μαρτυρίες, για τις θέσεις του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, οι οποίες και θα προκαλούσαν αντιδράσεις. «Έξυπνος» ήταν και ο τρόπος κάλυψης των ομιλιών κατά το Αρχιερατικό Συλλείτουργο, αφού με την συνεχή εναλλαγή των προσώπων των δύο Αρχιεπισκόπων, διδόταν η εικόνα δύο ηγετών, οι οποίοι ενωμένοι προχωρούν.

Συναίσθημα

ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, κινούνταν σε δύο βασικά επίπεδα. Από τη μια χρησιμοποιήθηκε μια ποικιλία εκφοράς του λόγου, αναλόγως βεβαίως και του ακροατηρίου. Αρχαϊκή, καθαρεύουσα, δημοτική και επιπλέον εμβόλιμα πολλά συναισθηματικά στοιχεία. Αποκορύφωμα ήταν η απαγγελία (κυπριακή διάλεκτος με καλαμαρίστικη προφορά) στοίχων της 9^ης Ιουλίου του Βασίλη Μιχαηλίδη, κατά το Αρχιερατικό Συλλείτουργο, η οποία άγγιξε συναισθηματικές χορδές πολλών κυπρίων, όπως επίσης και η ρήση ότι ήρθε Ελλαδίτης και φεύγει Κύπριος από το νησί. Πιο δύσκολα είναι τα πράγματα για το θεολογικό λόγο του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, αφού δεν μπόρεσε να ξεφύγει από τον πειρασμό της σύζευξης με τον πολιτικό λόγο, όχι πάντα με απόλυτα επιτυχημένο τρόπο. Φυσικά, όπως λένε και οι άνθρωποι της θεολογικής επιστήμης, όσοι είναι οι θεολόγοι, άλλες τόσες είναι και οι θεολογικές απόψεις.  Ωστόσο – πιστεύω – ότι δεν μπόρεσε να δώσει προσωπικό στίγμα αγιότητας, το οποίο να μείνει στις ψυχές των πιστών της Κύπρου. Αντιθέτως κατάφερε να αφήσει πολιτικό στίγμα, το οποίο ίσως ήταν και το κύριο ζητούμενο από την επίσκεψη.

Τι μένει

ΚΑΙ ΤΟ ερώτημα είναι τι μένει, μετά την ιστορική επίσκεψη του Αρχιεπισκόπου Ελλάδος Χριστοδούλου. Σε θεολογικό επίπεδο, το σίγουρο είναι ότι κανείς, δεν θα θυμάται τον Μακαριότατο, ως ένα άγιο Ιεράρχη, ο οποίος πρόσφερε ευωδία αγιότητας, κάτι που αφήνει πίσω του, ο Πατριάρχης Σερβίας Παύλος, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Δημήτριος, ο Αρχιεπίσκοπος Κένυας Μακάριος, ακόμη και Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Στο πολιτικό επίπεδο, είναι να διερωτάται κανείς αν θα μπορέσει ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος να δώσει ώθηση στο εθνικό θέμα, κάτι που προβλήθηκε αρκούντως, πριν την επίσκεψη. Άραγε έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει στην κυβέρνηση της Ελλάδας τις θέσεις του Αρχιεπισκόπου Χρυσοστόμου, οι οποίες όπως και ο ίδιος παραδέχεται δεν διαφέρουν από τις θέσεις του προέδρου Παπαδόπουλου. Άραγε όμως υπάρχει σήμερα τέτοια ανάγκη, στο τελματωμένο κυπριακό πρόβλημα;

Τα κέρδη

Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ Κύπρου Χρυσόστομος, στην πρώτη επίσημη επίσκεψη που δέχθηκε, ως προκαθήμενος της Εκκλησίας της Κύπρου, πέτυχε κατ’ αρχήν να προσφέρει μια άψογη, πλούσια φιλοξενία, η οποία αρμόζει και στον πρόσχαρο χαρακτήρα του, αλλά και στην παράδοση της Εκκλησίας της Κύπρου. Το στοίχημα που έδωσε ο ίδιος, να προωθήσει το εθνικό θέμα, το πέτυχε σε επίπεδο τουλάχιστον εντυπώσεων, στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, ενώ σε επίπεδο ουσίας, είναι κάτι που θα φανεί στο μέλλον. Το μεγαλύτερο όμως κέρδος για την Εκκλησία της Κύπρου είναι η θεσμοθέτηση της συνεργασίας μεταξύ των δύο Εκκλησιών, εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – για προβολή της ορθόδοξης μαρτυρίας και όχι μόνο για άντληση κονδυλιών - και βεβαίως η συνεργασία στο πλαίσιο του διαθρησκευτικού, του διαχριστιανικού και του διορθόδοξου διαλόγου, κάτι που συμφωνήθηκε πολύ σοφά στην συνεδρία της Ιεράς Συνόδου με τη συμμετοχή του Αρχιεπισκόπου Ελλάδος Χριστόδουλου.

Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ πρέπει να έδωσε και πολλά μαθήματα στον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο, στα πρώτα του βήματα, στο πηδάλιο της Εκκλησίας της Κύπρου. Πρώτα και κύρια σε επίπεδο επικοινωνιακό, πρέπει να συνειδητοποίησε τα μεγάλα κενά που υπάρχουν στην Αρχιεπισκοπή, ως θεσμός, ως οργανισμός και κυρίως την έλλειψη ενδιαφέροντος, από τα έντυπα μέσα για την επίσκεψη. Ακόμη και η κρίση από το μνημόσυνο στο Γρίβα, αντιμετωπίστηκε βασικά με τη μέθοδο του «στρουθοκαμήλου» η οποία σε πρώτο επίπεδο ήταν επιτυχημένη, ωστόσο στη διάρκεια του χρόνου, θα επανέλθει σε ανυποψίαστο και κρίσιμο χρόνο.

ΠΕΡΑΝ τούτου, νομίζω ότι πρέπει να προβληματιστεί ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος και για την αποκαρδιωτική συμμετοχή του κόσμου στις εκδηλώσεις. Η εποχή των φαντασμαγορικών επισκέψεων ηγετών από την μητέρα πατρίδα, φαίνεται ότι πέρασε ανεπιστρεπτί. Είναι καιρός τέτοιου επιπέδου επισκέψεις, να χωρίζονται σε δύο μέρη. Στο επίσημο μέρος, το οποίο να είναι σύντομο και να περιλαμβάνει τις τιμητικές και άλλες εκδηλώσεις και το ιδιωτικό μέρος, όπου θα διοργανώνονται επισκέψεις μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Ακόμη θα ήταν καλύτερο το ουσιαστικότερο μέρος της επίσκεψης, η συνεδρία της Ιεράς Συνόδου, να αποτελούσε κομβικό σημείο. Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, θα ήταν καλύτερα να γίνει με επίσημο τρόπο και όχι απλώς με μια ετεροχρονισμένη ανακοίνωση.