Ο έρωτας και η αγάπη σαν το παλιό κρασί

Ο έρωτας και η αγάπη σαν το παλιό κρασί

Του Σταύρου Φωτίου

Μέσα στην εκκλησία η συζυγική αλληλοπροσφορά ωριμάζει συνεχώς -σαν το παλιό κρασί. Η χάρη του θεού κι άσκηση των συζύγων συγκλίνουν στην ανάδειξη της απόλυτης ετερότητας, της πλήρους δοτικότητας. Η καταξίωση της ύπαρξης ως δωρεά στον άλλο, η συνειδητά κατάφαση του ετέρου ως εαυτού η ευφροσύνη αλληλοπεριχώρηση δια­φοράς και ενότητας είναι οι αναβαθμοί προς την πληρότητα. Αγαπώ άρα υπάρχω, υπάρχω όσο δωρίζομαι στον άλλο, ο άλλος είναι η ζωή μου: ιδού τα βιώματα της εν χάριτι ζωής. Ο έρωτας σταυρώνεται για να αναστηθεί σε αγάπη. Αγάπη απροϋπόθετη, καθολική αιώνια.

Προϋποθέσεις

Πρώτη σταύρωση του έρωτα είναι οι προϋποθέσεις. Ο έρωτας στα πρώτα του τουλάχιστον στάδια ενέχει στοιχεία εγωκεντρισμού. Με άλλα λόγια κάποιος είναι ερωτευμένος με αυτό και όχι εκείνο το πρόσωπο, γιατί κάτι του αρέσει σε αυτό, γιατί κάτι έχει που ικανοποιεί τις δικές του απαιτή­σεις. Που σημαίνει ότι ο έρωτας προσφέρεται εφόσον το α­γαπώμενο πρόσωπο πληρεί αυτές τις προϋποθέσεις. Συ­νεπώς ο έρωτας χρειάζεται να μεταμορφωθεί σε αγάπη. Σε εκείνο δηλαδή το επίπεδο όπου αγαπάς τον άλλο χωρίς κα­μία απολύτως προϋπόθεση.

Τούτο γίνεται κατορθωτό μέσα στην Εκκλησία. Εκεί ο άνθρωπος μπορεί να ζει με τον τρόπο ύπαρξης του Θεού, μπορεί να αγαπά ελεύθερα, πέραν κάθε βιολογικής ή κοι­νωνικής αναγκαιότητας. Ο άνθρωπος μπορεί να αγαπά όπως Εκείνος, με μια αγάπη που μπορεί να φθάνει στη μέχρι θανάτου αυτοπροσφορά (βλ. Έφ. 5:5). Πρόκειται για τον ύψιστο αναβαθμό της αγάπης στον οποίο ο άνθρωπος δέ­χεται να κατεβεί χάριν του αγαπημένου, ακόμη και στον Άδη.

Εδώ η λογική της συναλλαγής παύει να υπάρχει εδώ ο καθένας πρώτος δωρίζεται στον άλλο. Η αγάπη αφήνει χώρο και προσφέρει χρόνο για να αναδείξει ο άλλος τον ε­σωτερικό του πλούτο, να φέρει στο φως τα χαρίσματά του, να γίνει χαριτωμένος. Εδώ «γίνεται δυνατή η πιστότητα. Το μυστήριο, η είσοδος στο φως του Χριστού με βοηθά να ανα­καλύψω τον άλλο ως εικόνα του Θεού. Βαθαίνει και στα­θεροποιεί μέσα μου τη μοναδική χάρη να γνωρίζω κάποιον άλλο, ψυχή τε και σώματι, ως αποκάλυψη. Έτσι όταν ο άλλος αλλάζει να διακρίνω μέσα του αυτό δεν αλλάζει. Συλλαμβάνω την εικόνα του, την κλήση του, ωσάν ο Θεός να με έχει συνδέσει με την αγάπη πού έχει γι' αυτόν προαιω­νίως, με την κλήση που του έχει απευθύνει προαιωνίως».

Η αγάπη συγχωρεί το παρελθόν. Ταυτόχρονα στοιχηματίζει στο μέλλον, στη δυνατότητα του άλλου για αλλαγή και με­ταμόρφωση. Γιατί ή αληθινή αγάπη «είναι η δύναμη που γεννά την αγάπη στον άλλο. Όπως είναι πάντοτε αλήθεια, αυτό το δόσιμο φέρνει στη ζωή για τον άλλο την ικανότητα να δίνει, αλλά μόνο όταν δεν γίνεται αυτοσκοπός. Να η πα­ράδοξη αλήθεια: η μητέρα αγαπιέται όταν αγαπά, ο δάσκα­λος διδάσκεται όταν διδάσκει».

Αποκλειστικότητα

Δεύτερη σταύρωση του έρωτα είναι η αποκλειστικότητα, αυτός ο θανάσιμος κίνδυνος κάθε δυαδικής μορφής αγάπης. Αποκλειστικότητα σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να αγαπά με πάθος τη γυναίκα του και τα παιδιά του, τους συγγενείς του και τους φίλους και την ίδια ακριβώς στιγμή να αδια­φορεί για τους υπόλοιπους. Η αγάπη του δηλαδή περιορί­ζεται σε ορισμένο κύκλο και αριθμό ανθρώπων, αφήνοντας απέξω όλους τους άλλους. Πρόκειται για την ειδωλολατρία της οικογένειας, για ένα εκλεπτυσμένο ναρκισσισμό: να α­γαπούμε αυτούς που μας αγαπούν.

Μέσα στην Εκκλησία όμως ο άνθρωπος ανακαλύπτει ότι όταν αγαπά αληθινά ένα πρόσωπο -το η τη σύζυγό του­τότε αγαπά τους πάντες. Μέσα σ' αυτήν ο έρωτας «γίνεται κίνησις ελευθέρας αγάπης με καθολικόν χαρακτήρα. Αγάπης δηλαδή η οποία ενώ μπορεί να συγκεντρώνεται εις ένα πρόσωπον ως την έκφρασιν της όλης φύσεως, βλέπει εις το πρόσωπον αυτό την υπόστασιν, εις την οποίαν αγαπώνται από αυτό, υποστασιάζονται ως προς αυτό, όλοι και όλα». Ο άνθρωπος που γνώρισε σε ένα πρόσωπο την κοσμική ο­μορφιά, βλέπει παντού και πάντοτε την ομορφιά αυτή. Τότε ο ερωτάς του για τον ένα γίνεται αγάπη για κάθε άλλο τον Άλλο. Ο άνθρωπος «μαγνητίζεται και καταναλώνεται από το πρόσωπο του Κυρίου στην τραγική και απαστρά­πτoυσα ομορφιά του. Στο φως δέ αυτού του προσώπου αποκαλύπτεται το πρόσωπο του πλησίον ως αληθινά ανα­ντικατάστατο και μοναδικό».

Τεκνογονία

Μέσα σ' αυτήν την υπέρβαση της αποκλειστικότητας αποκτά νόημα και η τεκνογονία. Η τεκνογονία αποτελεί προέκταση της αγάπης των συζύγων. Με την είσοδο του παιδιού -βιολογικού ή πνευματικού- στην οικογένεια. Το ζεύγος εξέρχεται από τη δυαδικότητα του έρωτα, από ένα πιθανό δίφθογγο εγωισμό, για να ανοιχθεί στον τρίτο: τον άλλο. Έτσι το ζεύγος φέρνει ένα παιδί στον κόσμο για ένα και μοναδικό λόγο: να μετάσχει και αυτό στην κοινωνία α­γάπης των συζύγων. Κατ' εικόνα και ομοίωση της δημιουρ­γίας του κόσμου από τον Θεό, η τεκνογονία είναι μία ελεύ­θερη δημιουργία των συζύγων, που καλεί το δημιουργηθέ­ντα να συμμετάσχει στην αγάπη. Από αγάπη και για αγάπη. Ιδού το μόνο κίνητρο τεκνογονίας.

Παροδικό

Τρίτη σταύρωση του έρωτα είναι το παροδικό. Εντός της Εκκλησίας η αγάπη των συζύγων υπερβαίνει κάθε διαίρεση και χωρισμό. Τίποτε δεν μπορεί να μειώσει την αγάπη τους, καμία απουσία δεν μπορεί να εκληφθεί ως μόνιμη. Στην κορύφωση της αγάπης τους οι σύζυγοι προγεύονται την υ­πέρβαση του θανάτου. «Σέ αγαπώ, γι' αυτό δεν θα πεθά­νεις». Ο λόγος αυτός του Γαβριήλ Μαρσέλ υπομνηματίζει την εμπειρία του Άσματος των Ασμάτων: «Ότι κραταιά ώς θάνατος αγάπη, σκληρός ως Άδης ζήλος (...) ύδωρ πολύ ου δηνύσεται σβέσαι την αγάπη» (Άσμ. Άσμ. 8:6-7). Η επώ­δυνη γεύση της θνητότητας, η υποταγή στο παροδικό και το  πρόσκαιρο αντικαθίστανται από την αναστάσιμη εμπειρία υπέρβασης της φθοράς και του θανάτου, της ατελεύτητης συνάντησης και κοινωνίας των αγαπημένων. Η επιθυμία του ανθρώπου βρίσκει πλήρως το στόχο της: την αγαπητική ενό­τητα με τον Θεό και το συνάνθρωπο, την αιωνιότητα της α­γάπης.

ΕΝΘΕΤΟ

Αγαπώ άρα υπάρχω, υπάρχω όσο δωρίζομαι στον άλλο, ο άλλος είναι η ζωή μου: ιδού τα βιώματα της εν χάριτι ζωής. Ο έρωτας σταυρώνεται για να αναστηθεί σε αγάπη. Αγάπη απροϋπόθετη, καθολική αιώνια.