Το «ερτζιανό» κήρυγμα
.
? Κάποτε υπήρχε η τέχνη της ρητορικής, η οποία στόχο είχε να μάθει τους λίγους πώς να ενημερώνουν ή να επιβάλλονται με τον λόγο τους στους πολλούς.
? Πρωταγωνιστές ήταν οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι, ενώ τη λέξη διατήρησαν και οι βυζαντινοί σε ένα βαθμό.
? Ακολούθως ήρθε η λέξη ρητορική, η οποία με τη φθορά του χρόνου πήρε και αρνητική εικόνα, για να αντικατασταθεί στη συνέχει με τη λέξη κήρυγμα, μια λέξη που χρησιμοποιείτο ως μήνυμα ειρήνης σε περιόδους πολέμου.
? Στα νεώτερα χρόνια είχαμε και έχουμε την αποθέωση της προπαγάνδας με τις χίλιες και δύο ονομασίες που αντικαθιστούν τον όρο, αλλά όχι την ουσία.
? Στην εκκλησιαστική ορολογία εμφανίστηκε η λέξη ομιλητική, ως συνέχεια και συμπλήρωμα της λέξης κήρυγμα, η οποία και πάλι με τον χρόνο υπέστη την ανάλογη φθορά, αποκτώντας και αρνητικό νόημα.
? Όλα αυτά σίγουρα δεν είναι και τόσο σημαντικά μπροστά στην ουσία της υπόθεσης που έχει να κάνει με τη χειραγώγηση των πολλών ή των λίγων, δηλαδή με την οδήγηση των ανθρώπων στον ορθό δρόμο, όπως και αν μεταφράζεται αυτός.
? Αυτή η διαδικασία, η οποία έχει τη μορφή δίκοπου μαχαιριού, όπως βεβαίως και όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες, είτε εντός είτε εκτός εκκλησιαστικού χώρου, λαμβάνει και ανάλογα επίθετα αναλόγως της περίπτωσης.
? Έτσι έχουμε τον διαφωτισμό, τον φωτισμό, την ιεραποστολή, την κατήχηση, τη διδασκαλία, την ενημέρωση, τους ιερούς αγώνες και τελικά τη μετάνοια που είναι η αλλαγή του νοός, δηλαδή του όλου ανθρώπου. ? Σ΄ αυτό το πλαίσιο εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια και η έννοια του ραδιοφωνικού και τηλεοπτικού κηρύγματος, με πρωταγωνιστές πρώτα απ’ όλα τις τοπικές εκκλησίες και σε λιγότερο βαθμό τα κρατικά δίκτυα.
? Τα αποτελέσματα του πολυδάπανου αυτού ονείρου, σύμφωνα με πολλούς ιεράρχες και άλλους εκκλησιαστικούς ταγούς, ήταν και είναι πενιχρά. Οι πιστοί αρνούνται ή δεν προτιμούν να ακούουν την ερτζιανή φωνή της τοπικής τους εκκλησίας.
? Τα ποσοστά ακροαματικότητας είναι καταθλιπτικά, ενώ όπου αυτός ο κανόνας ανατρέπεται, η αιτία είναι η εισαγωγή στο πρόγραμμα, κοσμικών, όπως τα χαρακτηρίζουν κάποιοι, στοιχείων.
? Το ίδιο και σε χειρότερο βαθμό, συμβαίνει και με τα τηλεοπτικά μηνύματα τα οποία αν και πολυδάπανα, πετυχαίνουν πολύ λιγότερα.
? Το «ζεστό» μέσο που λέγεται ραδιόφωνο είναι περισσότερο αποτελεσματικό από την «ψυχρή» τηλεόραση, η οποία απομυθοποιεί τους πάντες και τα πάντα.
? Όλα αυτά οδηγούν σε επικοινωνιακό κομφούζιο, το οποίο μπορεί να λειτουργεί καλά σε επίπεδο πολιτικό και εμπορικό, αλλά δεν λειτουργεί καθόλου καλά σε επίπεδο εκκλησιαστικό.
? Η μαζική προσέγγιση δεν φέρνει τα ποθούμενα αποτελέσματα, γιατί πρώτα απ’ όλα σ’ αυτή τη διαδικασία χάνεται η έννοια του προσώπου, η οποία αντικαθίσταται, όπως βεβαίως απαιτούν οι κανόνες των ερτζιανών, από την έννοια των μαζανθρώπων.
? Ακόμη μέσα από την απογύμνωση του διδασκάλου και την αποκοπή του από τον χώρο, είτε αυτός λέγεται εκκλησία, είτε θυμίαμα, είτε ψαλμωδία, είτε φως των κεριών, είτε οτιδήποτε άλλο, μένει για επικοινωνία μόνο ο λόγος, μόνο τα λόγια, τα οποία ωστόσο καθίστανται εξαιρετικά αδύναμα και μειώνουν και τον πρωταγωνιστή και την όλη προσπάθεια.
? Με άλλα λόγια, το θαύμα, το μυστήριο, η χάρις του Θεού, η πραγματική δηλαδή δύναμη της εκκλησίας δεν λειτουργεί.
? Αυτό μπορεί να είναι ο κανόνας, αλλά πάντα υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Πάντα υπάρχουν παραδείγματα που άνθρωποι βασανισμένοι βρήκαν παρηγοριά, βρήκαν τον δρόμο να καταφύγουν σε πνευματικούς πατέρες για να βρουν την αληθινή διέξοδο στα προβλήματά τους.
? Ίσως δεν είναι τυχαίο που εκπομπές ιερωμένων έχουν επιτυχία μόνο όταν ασχολούνται με κοινωνικά κυρίως θέματα και όχι με καθαρά εκκλησιαστικά – όπως η έννοια καθορίζεται από τους πολλούς – θέματα.
? Παρόμοια συμβαίνουν και στον έντυπο τύπο, όπου μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα έχουν κείμενα σε καθημερινές εφημερίδες και όχι σε εξειδικευμένα εκκλησιαστικά έντυπα.
? Το μυστικό φαίνεται να το αντελήφθησαν πολλά μοναστήρια, τα οποία εκδίδουν περιοδικά ποικίλης πλέον ύλης, ενώ κυκλοφορούν και CD όχι μόνο με εκκλησιαστική μουσική αλλά και με ποιήματα και τραγούδια.
? Τελικά η σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα και το θαύμα είναι αυτό που σώζει. Το θαύμα που δεν έχει ούτε ταυτότητες, ούτε συνταγές, ούτε και πολλά και περίτεχνα λόγια.
? Πρωταγωνιστές ήταν οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι, ενώ τη λέξη διατήρησαν και οι βυζαντινοί σε ένα βαθμό.
? Ακολούθως ήρθε η λέξη ρητορική, η οποία με τη φθορά του χρόνου πήρε και αρνητική εικόνα, για να αντικατασταθεί στη συνέχει με τη λέξη κήρυγμα, μια λέξη που χρησιμοποιείτο ως μήνυμα ειρήνης σε περιόδους πολέμου.
? Στα νεώτερα χρόνια είχαμε και έχουμε την αποθέωση της προπαγάνδας με τις χίλιες και δύο ονομασίες που αντικαθιστούν τον όρο, αλλά όχι την ουσία.
? Στην εκκλησιαστική ορολογία εμφανίστηκε η λέξη ομιλητική, ως συνέχεια και συμπλήρωμα της λέξης κήρυγμα, η οποία και πάλι με τον χρόνο υπέστη την ανάλογη φθορά, αποκτώντας και αρνητικό νόημα.
? Όλα αυτά σίγουρα δεν είναι και τόσο σημαντικά μπροστά στην ουσία της υπόθεσης που έχει να κάνει με τη χειραγώγηση των πολλών ή των λίγων, δηλαδή με την οδήγηση των ανθρώπων στον ορθό δρόμο, όπως και αν μεταφράζεται αυτός.
? Αυτή η διαδικασία, η οποία έχει τη μορφή δίκοπου μαχαιριού, όπως βεβαίως και όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες, είτε εντός είτε εκτός εκκλησιαστικού χώρου, λαμβάνει και ανάλογα επίθετα αναλόγως της περίπτωσης.
? Έτσι έχουμε τον διαφωτισμό, τον φωτισμό, την ιεραποστολή, την κατήχηση, τη διδασκαλία, την ενημέρωση, τους ιερούς αγώνες και τελικά τη μετάνοια που είναι η αλλαγή του νοός, δηλαδή του όλου ανθρώπου. ? Σ΄ αυτό το πλαίσιο εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια και η έννοια του ραδιοφωνικού και τηλεοπτικού κηρύγματος, με πρωταγωνιστές πρώτα απ’ όλα τις τοπικές εκκλησίες και σε λιγότερο βαθμό τα κρατικά δίκτυα.
? Τα αποτελέσματα του πολυδάπανου αυτού ονείρου, σύμφωνα με πολλούς ιεράρχες και άλλους εκκλησιαστικούς ταγούς, ήταν και είναι πενιχρά. Οι πιστοί αρνούνται ή δεν προτιμούν να ακούουν την ερτζιανή φωνή της τοπικής τους εκκλησίας.
? Τα ποσοστά ακροαματικότητας είναι καταθλιπτικά, ενώ όπου αυτός ο κανόνας ανατρέπεται, η αιτία είναι η εισαγωγή στο πρόγραμμα, κοσμικών, όπως τα χαρακτηρίζουν κάποιοι, στοιχείων.
? Το ίδιο και σε χειρότερο βαθμό, συμβαίνει και με τα τηλεοπτικά μηνύματα τα οποία αν και πολυδάπανα, πετυχαίνουν πολύ λιγότερα.
? Το «ζεστό» μέσο που λέγεται ραδιόφωνο είναι περισσότερο αποτελεσματικό από την «ψυχρή» τηλεόραση, η οποία απομυθοποιεί τους πάντες και τα πάντα.
? Όλα αυτά οδηγούν σε επικοινωνιακό κομφούζιο, το οποίο μπορεί να λειτουργεί καλά σε επίπεδο πολιτικό και εμπορικό, αλλά δεν λειτουργεί καθόλου καλά σε επίπεδο εκκλησιαστικό.
? Η μαζική προσέγγιση δεν φέρνει τα ποθούμενα αποτελέσματα, γιατί πρώτα απ’ όλα σ’ αυτή τη διαδικασία χάνεται η έννοια του προσώπου, η οποία αντικαθίσταται, όπως βεβαίως απαιτούν οι κανόνες των ερτζιανών, από την έννοια των μαζανθρώπων.
? Ακόμη μέσα από την απογύμνωση του διδασκάλου και την αποκοπή του από τον χώρο, είτε αυτός λέγεται εκκλησία, είτε θυμίαμα, είτε ψαλμωδία, είτε φως των κεριών, είτε οτιδήποτε άλλο, μένει για επικοινωνία μόνο ο λόγος, μόνο τα λόγια, τα οποία ωστόσο καθίστανται εξαιρετικά αδύναμα και μειώνουν και τον πρωταγωνιστή και την όλη προσπάθεια.
? Με άλλα λόγια, το θαύμα, το μυστήριο, η χάρις του Θεού, η πραγματική δηλαδή δύναμη της εκκλησίας δεν λειτουργεί.
? Αυτό μπορεί να είναι ο κανόνας, αλλά πάντα υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Πάντα υπάρχουν παραδείγματα που άνθρωποι βασανισμένοι βρήκαν παρηγοριά, βρήκαν τον δρόμο να καταφύγουν σε πνευματικούς πατέρες για να βρουν την αληθινή διέξοδο στα προβλήματά τους.
? Ίσως δεν είναι τυχαίο που εκπομπές ιερωμένων έχουν επιτυχία μόνο όταν ασχολούνται με κοινωνικά κυρίως θέματα και όχι με καθαρά εκκλησιαστικά – όπως η έννοια καθορίζεται από τους πολλούς – θέματα.
? Παρόμοια συμβαίνουν και στον έντυπο τύπο, όπου μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα έχουν κείμενα σε καθημερινές εφημερίδες και όχι σε εξειδικευμένα εκκλησιαστικά έντυπα.
? Το μυστικό φαίνεται να το αντελήφθησαν πολλά μοναστήρια, τα οποία εκδίδουν περιοδικά ποικίλης πλέον ύλης, ενώ κυκλοφορούν και CD όχι μόνο με εκκλησιαστική μουσική αλλά και με ποιήματα και τραγούδια.
? Τελικά η σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα και το θαύμα είναι αυτό που σώζει. Το θαύμα που δεν έχει ούτε ταυτότητες, ούτε συνταγές, ούτε και πολλά και περίτεχνα λόγια.
Σχόλια