Cuba- 2004: Ένα Μojito παρακαλώ

Ο Τσε, το δολάριο, η Επανάσταση και η Ορθοδοξία

   

 Cuba- 2004: Ένα Μojito παρακαλώ

 

 

 

 

            ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ

 

 

 

Μια χώρα σχεδόν μυθική. Η ομορφιά του τοπίου,  η ζεστασιά των ανθρώπων, η μουσική, η επανάσταση, ο Φιντέλ,  ο Τσε,  το εμπάργκο των Αμερικανών , ο Κομμουνισμός , η φτώχεια. Η εικόνα της σημερινή Κούβας.

Ο χρόνος σταματά μισό αιώνα πίσω. Παλιά αμερικανικά αυτοκίνητα  που θα μπορούσαν να είναι πανάκριβες αντίκες κυκλοφορούν στους δρόμους. Άπιαστο όνειρο η αγορά καινούργιου αυτοκινήτου. Πολλά από τα αυτοκίνητα-αντίκες είναι ταξί. Κυκλοφορούν αρκετά Λάντα ενώ ελάχιστα είναι τα ιαπωνικά ή τα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα. Οι κάτοικοι εξυπηρετούνται από τα λεωφορεία, μέσα στα οποία στριμώχνονται όπως τα τσαμπιά.

Στην πρωτεύουσα Αβάνα συναντάς πολλά παλιά αρχοντικά σπίτια . Οι κάτοικοι διαμένουν σε αυτά ή σε διαμερίσματα κακοσυντηρημένων πολυκατοικιών. Οι δρόμοι γεμάτοι κόσμο. Οι περισσότεροι  περπατούν, πολλοί οδηγούν ποδήλατα. Ένα μωσαϊκό χρωμάτων. Οι λευκοί, οι μιγάδες και οι έγχρωμοι που είναι οι περισσότεροι. Όμορφοι άνθρωποι, ιδιαίτερα οι γυναίκες. Μια απίστευτα ζωηρή κίνηση που συνεχίζεται μέχρι αργά το βράδυ. Μικρά παιδιά που παίζουν με αυτοσχέδια παιγνίδια στα πεζοδρόμια, μεγαλύτεροι χαλαρώνουν με μια παρτίδα σκάκι στις αυλές των σπιτιών. 

Οι Κουβανοί μιλούν μόνο Ισπανικά, γι αυτό και οι περισσότεροι τουρίστες προέρχονται  από την Ισπανία. Για όποιον δεν μιλά τη γλώσσα,  η συνεννόηση είναι δύσκολη. Με εικοσιπέντε δολάρια μέσο μηνιαίο μισθό, οι Κουβανοί πολύ δύσκολά τα βγάζουν πέρα. Για όσους δουλεύουν σε χώρους που έρχονται σε επαφή με τους τουρίστες, το φιλοδώρημα είναι τρόπος επιβίωσης. Επίσημο νόμισμα της Κούβας είναι το Πέσος, ωστόσο όλες σχεδόν οι συναλλαγές γίνονται με το αμερικανικό δολάριο. Στην Αβάνα δεν υπάρχουν ζητιάνοι, η επαιτεία απαγορεύεται αυστηρά και η αστυνομία που βρίσκεται παντού, μέρα και νύκτα, δεν χαρίζεται σε κανένα. Δεν φοβάσαι να κυκλοφορήσεις στην Αβάνα, ακόμη και πολύ αργά το βράδυ. Επισήμως απαγορεύεται η πορνεία, ωστόσο οι δρόμοι είναι γεμάτοι νεαρές Κουβανέζες, που προσπαθούν να προσεγγίσουν τουρίστες. Η φτώχεια είναι εμφανής, μπορεί ωστόσο να επισημανθούν κάποιες αντιθέσεις. Υπάρχουν, για παράδειγμα, μερικά εντυπωσιακά δημόσια κτίρια, όπως αυτό

ενός σύγχρονου νοσοκομείου στην Αβάνα. Η ιατρική βρίσκεται σε ψηλό επίπεδο και σε κάποιους τομείς έχουν γίνει σημαντικές έρευνες. Αρκετός λόγος γίνεται για το φάρμακο εναντίον του καρκίνου, με βάση το δηλητήριο του σκορπιού, αποτέλεσμα ερευνών  στην πόλη Σαντιάγο Ντε Κούβα.
Νασιονάλ και Αβάνα Λίμπρε είναι τα δύο μεγάλα κρατικά ξενοδοχεία στην Αβάνα. Εντυπωσιακό το πετρόκτιστο Νασιονάλ που πριν την άνοδο του Κάστρο στην εξουσία  χρησιμοποιείτο σαν καζίνο και καμπαρέ. Από την πισινή αυλή του ξενοδοχείου η πανοραμική θέα της  παραλιακής Λεωφόρου Μαλεκόν. Εκεί κατεβαίνουν οι νεαροί κυρίως Κουβανοί για περίπατο, για ψάρεμα με καλάμι, για βουτιές στη θάλασσα και για να τραγουδήσουν.

Στα ενοικιαζόμενα δωμάτια μπορεί κάποιος να πάρει μια  γεύση από τη ζωή του μέσου Κουβανού .Το οικιστικό πρόβλημα στην Αβάνα είναι πολύ  μεγάλο. Σε ένα κανονικό σπίτι με βοηθητικά δωμάτια μπορεί να διαμένουν γονείς, παιδιά, εγγόνια και παππούδες. Το ενοίκιο ενός δωματίου αποτελεί γι αυτούς, αλλά και την κυβέρνηση, που εισπράττει ποσοστά, σημαντική οικονομική ενίσχυση.
Οι Κουβανοί είναι φιλόξενος και περήφανος λαός. Έχουν ψηλό μορφωτικό επίπεδο αφού οι περισσότεροι από τη νεότερη, τουλάχιστον, γενιά είναι απόφοιτοι  Πανεπιστημίου. Λαός που έχει στο αίμα του τη μουσική. Λένε μεταξύ σοβαρού και αστείου ότι τα παιδιά των Κουβανών πριν μιλήσουν μπορούν να  τραγουδούν και πριν περπατήσουν μπορούν να χορεύουν. Η ατμόσφαιρα πλημμυρίζει νότες λατινικής μουσικής από τα μουσικά συγκροτήματα  στους δρόμους. Επιβιώνουν χάρις στο φιλοδώρημα των τουριστών και τις πωλήσεις των  δίσκων τους. Οι περισσότεροι αξιόλογοι μουσικοί, με αγάπη και μεράκι γι αυτό που κάνουν. Παρόμοια εικόνα τα βράδια στις καφετέριες και τους χώρους διασκέδασης όπου ρέει άφθονο το Μοχίτο (παραδοσιακό κουβανέζικο ποτό με ρούμι και φύλλα δάφνης). Διερωτάται κανείς πού βρίσκει αυτός ο λαός το κουράγιο να τραγουδά και να χορεύει, παρά τα οικονομικά  προβλήματα . Εύκολα διερωτάται κανείς αν η μουσική είναι  τρόπος εκτόνωσης και διαφυγής λόγω της έλλειψης ελευθερίας έκφρασης.

 

Στην  παλιά Αβάνα

 

Η  παλιά Αβάνα κηρύχθηκε από την Ουνέσκο διατηρητέο μνημείο. Ταξίδι στο χρόνο. Παλιά κτίρια και πετρόκτιστες πλατείες. Εντυπωσιακός ο καθεδρικός Ναός με τη γραφική Πλατεία και το κτίριο του Καπιτωλίου. Κοντά και η υπαίθρια λαϊκή αγορά με χειροποίητα ξύλινα σουβενίρ και ζωγράφους που πουλούν οι ίδιοι τα έργα τους. Όποιος έχει διάθεση για ψάξιμο, μπορεί να βρει πραγματικούς θησαυρούς.

Μουσείο της Επανάστασης στην παλιά Αβάνα. Μια διαδρομή στον αγώνα των Κουβανών για απελευθέρωση. Φιντέλ Κάστρο και Τσε Γκεβάρα οι μορφές που δεσπόζουν. Όπως και σε ολόκληρη την χώρα, όπου οι

φωτογραφίες τους συνοδεύονται με συνθήματα υπέρ της επανάστασης και εναντίον της Αμερικής.

Στην παλιά Αβάνα, κοντά στο λιμάνι, ο Καθεδρικος Ορθόδοξος Ναος. Δώρο, το Νοέμβριο του 2003, του Φιντέλ Κάστρο προς τον Ορθόδοξο ελληνικό λαό και τον Οικουμενικό Πετριάρχη Βαρθολομαίο. Σύμφωνα με τον Κολομβιανής καταγωγής Αρχιμανδρίτη Τιμόθεο, εκτός από τους λιγοστούς Ορθόδοξους που επισκέπτονται το Ναό, εκδηλώνεται ενδιαφέρον  και από οικογένειες Κουβανών. Σε μερικές από τις οικογένειες αυτές, με μεγάλο αριθμό  μελών, γίνεται κατήχηση και  θα ακολουθήσει η βάπτιση και η αποδοχή της Ορθοδοξίας. Στην Κούβα δεν υπάρχει επίσημη θρησκεία. Επικρατεί ουσιαστικά αθεϊσμός με μια υποβαθμισμένη παρουσία της Καθολικής εκκλησίας λόγω των ιδιαίτερων σχέσεων με την Ισπανία, της οποίας η Κούβα υπήρξε παλαιότερα αποικία.

Το περίφημο Μπαράκι του Ερνεστ Χεμινγουέι, το Φλοριτίτα, βρίσκεται επίσης στην παλιά Αβάνα. Το μπάρ που σύχναζε ο Αμερικανός συγγραφέας, που έζησε για χρόνια στην Κούβα και ήταν φίλος με τον Κάστρο, τον οποίο συναγωνιζόταν σε διαγωνισμούς ψαρέματος. Η σχέση του συγγραφέα με την Κούβα αποτέλεσε εμπνευση για το βραβευμένο έργο του «Ο Γέρος και η Θάλασσα».

 

Ο μύθος του Τσε

Η μορφή του Τσε κυριαρχεί παντού. Η φωτογραφία του επαναστάτη -σύμβολο έχει εμπορευματοποιηθεί με τον πιο άγριο τρόπο. Θα την βρεις παντού. Σε μπλουζάκια, σε καπελάκια, σε μπρελόκ. Η πώληση προϊόντων με την μορφή του Τσε αποτελεί  σημαντική πηγή εισοδήματος για τη χώρα. Ποιος είπε ότι τα όνειρα και οι ιδέες δεν πωλούνται;

Η Σάντα Κλάρα είναι η πόλη στην οποία πλανάται ο μύθος του Τσε  Γκεβάρα. Μια τυπική μικρή πόλη της Κούβας στην οποία δόθηκαν σημαντικές μάχες απο τον Τσε κατά την επανάσταση. Εκεί  βρίσκεται το μνημείο των ηρώων. Πρόσφατα τοποθετήθηκαν σε αυτό και τα οστά του Τσε Γκεβάρα ενώ ένα εντυπωσιακό άγαλμα του ιδεολόγου και ρομαντικού επαναστάτη δεσπόζει του χώρου.  Στα στενά της Σάντα Κλάρα οι κάτοικοι νιώθουν περήφανοι για τη σχέση της πόλης και του Τσε Γκεβάρα. Η πόλη όταν την επισκεφθήκαμε έβαζε τα καλά της. Συνεργεία εργάζονταν πυρετωδώς  καθαρίζοντας τους δρόμους, επιδιορθώνοντας και βάφοντας κτίρια,  κάτι που δεν είδαμε να γίνεται στην Αβάνα και σε άλλες πόλεις. Η απορία μας λύθηκε.  Σε λίγες μέρες θα ερχόταν ο Φιντέλ Κάστρο, για να μιλήσει σε μεγάλη εκδήλωση για την επέτειο της Επανάστασης.  Ο Ραμίρο είναι δάσκαλος στο δημοτικό σχολείο της πόλης. Τα καλοκαίρια, για να μπορέσει να ζήσει την οικογένειά του, μεταφέρει με το  ποδήλο-ταξί τουρίστες απο την πόλη στο μνημείο των ηρώων της Επανάστασης ή τους ξεναγεί μέσα στη Σάντα Κλάρα. Την Κύπρο, όπως και οι περισσότεροι Κουβανοί, δεν τη γνωρίζει. Μας μιλά όμως με θαυμασμό και αγάπη για την Ελλάδα, για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και την κατάκτηση του Ευρωπαϊκού Ποδοσφαιρικού Πρωταθλήματος.

 

Οι άνθρωποι της Κούβας

 

Η Κούβα δεν είναι μόνο μια όμορφη χώρα. Είναι μια χώρα με όμορφους ανθρώπους στην εμφάνιση και στην ψυχή. Ανθρωποι καταδεκτικοί που όταν τους πλησιάζεις για μια φωτογραφία, δέχονται με μεγάλη ευχαρίστηση. Τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα και η ζωή με στερήσεις δεν τους μειώνει την αισιοδοξία για τη ζωή και την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.

Ποιο θα είναι αυτό το αύριο κανένας δεν ξέρει. Ολοι δέχονται ότι πρέπει να γίνουν αλλαγές, ωστόσο τους φοβίζει η  εποχή μετά τον Κάστρο, που δεν φαίνεται να είναι πολύ μακρυά. Οι Κουβανοί φαίνεται ότι εμπιστεύονται ακόμα τον Φιντέλ  Κάστρο. Το σκληρό οικονομικό  εμπάργκο των Αμερικανών τον ηρωοποιεί στα μάτια του λαού του.

* Ο Ραμίρο έκανε λαμπρές σπουδές και εργάστηκε για ένα διάστημα στην κυβερνητική υπηρεσία. Απογοητευμένος από το σύστημα, γρήγορα εγκατέλειψε τη θέση του. Τώρα είναι υπεύθυνος για  την ενοικίαση δωματίων που διαθέτει για τουρίστες η οικογένειά του. Θα μπορούσε να κάνει καριέρα στο εξωτερικό, αφού εκτός από τα τρία πτυχία που απέκτησε μιλά τρεις ξένες γλώσσες. Μένει όμως εκεί επειδή αγαπά τη χώρα του. Ελπίζει ότι η νέα γενιά πολιτικών που θα ανέλθει στην εξουσία, θα τολμήσει να κάνει κάποιες τολμηρές αλλαγές στη χώρα, χωρίς να προδώσει τις αξίες των Κουβανών. Τον φοβίζει το ενδεχόμενο να  επικρατήσει στη χώρα χάος με την έλευση των αμερικανικών πολυεθνικών και την επικράτηση των σκληρών όρων της καπιταλιστικής οικονομίας.

* Η Λεάνα είναι μια φίλη του απο τα φοιτητικά χρόνια. Μας λέει ότι όταν φιλοσοφήσει κάποιος τη ζωή,  δεν χρειάζονται πολλά χρήματα, για να μπορέσει να είναι ευτυχισμένος.  Μπορεί, μας λέει, κάποιος να βρει νόημα σε πολύ απλά πράγματα. Μια καλή παρέα, μια βόλτα στην παραλία, ένα βιβλίο. Οπως και οι περισσσότεροι Κουβανοί, δεν έχει πάει ποτέ της στο εξωτερικό. Μας λέει, ωστόσο, ότι τα πιο όμορφα ταξίδια είναι αυτά της ψυχής.

Τελικά, τι είναι η Κούβα σήμερα; Μια  χώρα με φυσικές ομορφιές όπως απεικονίζεται  στα τουριστικά φυλλάδια; Ενας παράδεισος για ξένους τουρίστες με όμορφες λευκές παραλίες; Μια χώρα για φτηνό σεξουαλικό τουρισμό; Ολα αυτά. Αλλά περισσότερο οι άνθρωποι της  χώρας, που μπορεί να υποφέρουν από τα οικονομικά προβλήματα που προκαλεί ένα ξεπερασμένο σύστημα οικονομικής διαχείρισης, ωστόσο ακόμη αντέχουν και επίζουν, περιμένοντας καλύτερες μέρες. Η αγάπη για την πατρίδα φαίνεται ότι παραμένει δυνατή, όπως για κάθε άνθρωπο στον κόσμο. Σίγουρα η χώρα μετά τον Κάστρο δεν θα είναι η ίδια. Οι άνθρωποι, ωστόσο, θα είναι οι ίδιοι. Και κάθε χώρα με ωραίους ανθρώπους έχει δικαίωμα να ελπίζει και να ονειρεύεται ένα καλύτερο αύριο.