Αθλητισμός
και Ορθοδοξία
.
Ο Μέγας Βασίλειος, στο περισπούδαστο έργο του
«Περί του μη προσηλώσασθαι τοις βιωτικοίς» δίνοντας τον ορισμό της έννοιας
άνθρωπος λέει χαρακτηριστικά: «Τούτο γαρ άνθρωπος εστίν, νους και προσφόρως τη
πρεπούση σαρκί ενδεδυμένος». Ο άνθρωπος δηλαδή κατά τον μεγάλο αυτόν Πατέρα της
Εκκλησίας μας, είναι διφυής ύπαρξη, ένα κράμα υλικό και πνευματικό. Συνίσταται
από το σώμα και την ψυχή. Εξάλλου ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, όπως ακριβώς
και ο Μέγας Βασίλειος λέει χαρακτηριστικά: «Ο άνθρωπος ζώον εστίν ορατόν τε και
αόρατον, θνητόν τε και αθάνατον». Είναι δηλαδή ο άνθρωπος ένα υπέροχο ον που
στέκει στο μεταίχμιο δύο κόσμων: Του υλικού κόσμου, εξαιτίας του σώματος που
έχει και του πνευματικού κόσμου εξαιτίας της αθάνατης ψυχής του.
Το σώμα
Η ορθόδοξη θεολογία καταφάσκει τον αθλητισμό και ευρύτερα τη γυμναστική του σώματος, γιατί δεν ασπάζεται τον ηθικό δυϊσμό, στον οποίο ως γνωστόν το σώμα περιφρονείται και περιθωριοποιείται, αλλά δέχεται τον οντολογικό δυϊσμό, σύμφωνα με τον οποίο το κακό και η αμαρτία δεν έχουν σαν έδρα τους το ανθρώπινο σώμα, αλλά την κακή προαίρεση του ανθρώπου.
Το ανθρώπινο σώμα θεωρείται στην ορθόδοξη Πατερική γραμματεία, Ναός του Αγίου Πνεύματος και ύχημα της ψυχής, Η θέωση του ανθρώπινου προσώπου δεν αφορά μόνο τη ψυχή, αλλά τον όλο άνθρωπο σαν μια ενιαία ψυχοσωματική ολότητα. Ο Μέγας Βασίλειος μιλώντας για τη σχέση των δύο αυτών συστατικών του ανθρώπινου είναι, αποφαίνεται: «Η ψυχή λεπτή και νοερά ουσία εστίν, μηδέν των βαρυνόντων δεομένη και το σώμα όχημα εστίν το δοθέν αυτή παρά του Κτιστού». Η ψυχή δηλαδή είναι νοερή ουσία και δεν χρειάζεται τίποτε το υλικό, ενώ το σώμα είναι όχημα που δόθηκε σε αυτήν από τον ίδιο το Θεό. Βασισμένος λοιπόν, σ' αυτήν τη θεολογία του Μεγάλου Βασιλείου, ο Άγιος Νεκτάριος Επίσκοπος Πενταπόλεως, μιλώντας για τη σπουδαιότητα του αθλητισμού, λέει χαρακτηριστικά: «Η εκγύμναση του σώματος και η αγωγή της ψυχής, είναι συμφυή καθήκοντα τα οποία επιβάλλονται στον άνθρωπο από την ίδια τη φύση του, αλλά και τον προορισμό του. Διότι όταν το σώμα είναι εύρωστο, υπηρετεί την ψυχή πρόθυμα και ακούραστα, ενώ όταν η ψυχή έχει ανεπτυγμένες τις δικές της δυνάμεις, χειρίζεται το σώμα με σωφροσύνη». Καταλήγει δε με την εξής διαπίστωση: «Η σωματική άσκηση και η πνευματική ανάπτυξη είναι οι δύο πόλοι γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η τέλεια μόρφωση και η τέλεια αγωγή, οι οποίες οδηγούν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, τη δόξα και το μεγαλείο». Το απόσπασμα αυτό, από λόγο που εκφώνησε ο Άγιος Νεκτάριος, τον Αύγουστο του 1893 στα εγκαίνια ενός αθλητικού κέντρου, φανερώνει ακριβώς το πόσο η ορθόδοξη θεολογική σκέψη σέβεται και τιμά την άθληση του σώματος, αφού τη θεωρεί σαν ένα από τους δύο πόλους «της τέλειας μόρφωσης και της τέλειας αγωγής».
Το ανθρώπινο πρόσωπο
Επιπρόσθετα, θα λέγαμε πως στην Πατερική γραμματεία, η άθληση του σώματος συναρτάται με το γεγονός του εικονισμού του Θεού στο ανθρώπινο πρόσωπο και την ιδιότητα του να άρχει πάνω στη κτίση, αφού κατά τον Ιερό Χρυσόστομο ο άνθρωπος είναι αντιβασιλέας της κτίσεως. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου, στο έργο του «περί κατασκευής του ανθρώπου», αφορμώμενος από τη Γένεση και συγκεκριμένα από το στίχο, «ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εικόναν ημετέραν και καθ' ομοίωσιν και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών ταυ ουρανού και πάντων των κτηνών», υποστηρίζει πως το εξουσιαστικό του ανθρώπου πάνω στην κτίση, συνδέεται με τη διφυή του υπόσταση. Έτσι λοιπόν, καλείται να κυριαρχήσει πάνω στον κτιστό υλικό κόσμο και με την πνευματική δύναμή του, αλλά και με τη σωματική δύναμη του, που ασφαλώς ενισχύεται με τη σωματική άθληση και άσκηση.
Εξάλλου, ο μεγάλος εκκλησιαστικός συγγραφέας Κλήμης Αλεξανδρεύς τονίζει πως είναι σωστό και εγκρίνεται ένας χριστιανός να ασχολείται και με την άθληση και τη γυμναστική του σώματος. Λέει χαρακτηριστικά: «Και η γυμνασία εγκριτέον τοις κατά Λόγον βιούσιν». Έτσι κατά την αντίληψη του, το γυμναστήριο είναι ωφέλιμο για τα παιδιά και τονίζει πως οι γυμναστικές ασκήσεις είναι αναγκαίες, όχι μόνο για την ευεξία αλλά και την ευψυχία. Θέτει δε σαν προϋπόθεση για τη συμμετοχή των χριστιανών στην άθληση δύο όρους: Πρώτον ότι θα γίνεται «άνευ τον του κρείττονος έργου αποσπάσασθαι» δηλαδή να μην αποσπάται ο άνθρωπος εξαιτίας της σωματικής άσκησης από την προσευχή και την πνευματική εργασία και δεύτερο ότι «στοχαστέον πανταχού το μέτρον» ότι δηλαδή πρέπει να αποφεύγονται οι υπερβολές.
Τα αθλήματα
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο ίδιος ήταν φίλος του αθλήματος της πάλης, την οποία θεωρεί ως κατ' εξοχήν αντρικό άθλημα «Κοσμιωδεστέρα αύτη εστίν και ανδρωδεστέρα», ενώ παράλληλα την θεωρεί σαν πηγή υγείας, αφού «εις ιδρωτών ανδρωδών εκκρίσεως» δηλαδή εξαιτίας της εκκρίσεως των ιδρωτών, αλλά και των κινήσεων του αυχένα, των χεριών και των πλευρών, επιτυγχάνεται η σωματική υγεία.
Ο Μέγας Βασίλειος εξάλλου από την πλευρά τη δική του, παρατηρεί πως πολλές φορές η εμπλοκή του ανθρώπου στις βιοτικές μέριμνες δεν τον αφήνει να ασχοληθεί με τη γυμναστική, την οποία επίσης θεωρεί ωφέλιμη για τον άνθρωπο. «Γυμνάσια κεκλεισμένα και νύχτας αλαμπείς, ουκ εά ημάς λογίζεσθαι η περί το ζην αγωνία». Τόσο δε πολύ συνέχει την ορθόδοξη θεολογική σκέψη, η άθληση και οι αθλητικοί αγώνες, ώστε οι Πατέρες της Εκκλησίας, αφορμώμενοι από αυτούς να μιλούν κατά αναλογία και για τους πνευματικούς αγώνες και μάλιστα να εξάγουν ωφέλιμες σωτηριολογικές σκέψεις που αφορούν τον αγιασμό και τη θέωση του ανθρώπου.
Χαρακτηριστική είναι η άποψη του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου πως ενώ στους αθλητικούς αγώνες, ο αθλοθέτης παρακολουθεί αμέτοχος και αδιάφορος την εξέλιξη του αγώνα, στον πνευματικό αγώνα ο αθλοθέτης Θεός συμμετέχει και συμπάσχει με τον αθλούμενο χριστιανό, θέλοντας εναγώνια να του αποδώσει το στέφανο της δικαιοσύνης.
Συνοψίζοντας, θα λέγαμε πως η Ορθόδοξη Εκκλησία υπηχώντας τη θέση του Αγίου Νεκταρίου, Επισκόπου Πενταπόλεως, πως «η υγεία είναι το άρμα διά του οποίου θα φτάσει κανείς στο τέρμα» και πως «όσες φορές το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση ευεξίας, η ψυχή σφύζει από υγεία», αποδέχεται, σέβεται και τιμά τον αθλητισμό και την εκγύμναση του σώματος ευρύτερα εφ' όσον κινούνται σε σωστά και υγιή πλαίσια, απορρίπτοντας τη χρήση τεχνικών ουσιών που προκαλούν αλλοίωση της φυσικής κατάστασης του ανθρώπου, όπως επίσης και την κατάπτωση του αθλητισμού σε μέσο κερδοσκοπίας. Μ' αυτό το σκεπτικό, ο πιστός λαός του Κυρίου τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, χαιρετίζει τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα που τους γέννησε, την Ελλάδα, και εύχεται όπως το μεγάλο αυτό πολιτιστικό γεγονός στεφθεί με κάθε επιτυχία.
Το σώμα
Η ορθόδοξη θεολογία καταφάσκει τον αθλητισμό και ευρύτερα τη γυμναστική του σώματος, γιατί δεν ασπάζεται τον ηθικό δυϊσμό, στον οποίο ως γνωστόν το σώμα περιφρονείται και περιθωριοποιείται, αλλά δέχεται τον οντολογικό δυϊσμό, σύμφωνα με τον οποίο το κακό και η αμαρτία δεν έχουν σαν έδρα τους το ανθρώπινο σώμα, αλλά την κακή προαίρεση του ανθρώπου.
Το ανθρώπινο σώμα θεωρείται στην ορθόδοξη Πατερική γραμματεία, Ναός του Αγίου Πνεύματος και ύχημα της ψυχής, Η θέωση του ανθρώπινου προσώπου δεν αφορά μόνο τη ψυχή, αλλά τον όλο άνθρωπο σαν μια ενιαία ψυχοσωματική ολότητα. Ο Μέγας Βασίλειος μιλώντας για τη σχέση των δύο αυτών συστατικών του ανθρώπινου είναι, αποφαίνεται: «Η ψυχή λεπτή και νοερά ουσία εστίν, μηδέν των βαρυνόντων δεομένη και το σώμα όχημα εστίν το δοθέν αυτή παρά του Κτιστού». Η ψυχή δηλαδή είναι νοερή ουσία και δεν χρειάζεται τίποτε το υλικό, ενώ το σώμα είναι όχημα που δόθηκε σε αυτήν από τον ίδιο το Θεό. Βασισμένος λοιπόν, σ' αυτήν τη θεολογία του Μεγάλου Βασιλείου, ο Άγιος Νεκτάριος Επίσκοπος Πενταπόλεως, μιλώντας για τη σπουδαιότητα του αθλητισμού, λέει χαρακτηριστικά: «Η εκγύμναση του σώματος και η αγωγή της ψυχής, είναι συμφυή καθήκοντα τα οποία επιβάλλονται στον άνθρωπο από την ίδια τη φύση του, αλλά και τον προορισμό του. Διότι όταν το σώμα είναι εύρωστο, υπηρετεί την ψυχή πρόθυμα και ακούραστα, ενώ όταν η ψυχή έχει ανεπτυγμένες τις δικές της δυνάμεις, χειρίζεται το σώμα με σωφροσύνη». Καταλήγει δε με την εξής διαπίστωση: «Η σωματική άσκηση και η πνευματική ανάπτυξη είναι οι δύο πόλοι γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η τέλεια μόρφωση και η τέλεια αγωγή, οι οποίες οδηγούν τον άνθρωπο στην ευδαιμονία, τη δόξα και το μεγαλείο». Το απόσπασμα αυτό, από λόγο που εκφώνησε ο Άγιος Νεκτάριος, τον Αύγουστο του 1893 στα εγκαίνια ενός αθλητικού κέντρου, φανερώνει ακριβώς το πόσο η ορθόδοξη θεολογική σκέψη σέβεται και τιμά την άθληση του σώματος, αφού τη θεωρεί σαν ένα από τους δύο πόλους «της τέλειας μόρφωσης και της τέλειας αγωγής».
Το ανθρώπινο πρόσωπο
Επιπρόσθετα, θα λέγαμε πως στην Πατερική γραμματεία, η άθληση του σώματος συναρτάται με το γεγονός του εικονισμού του Θεού στο ανθρώπινο πρόσωπο και την ιδιότητα του να άρχει πάνω στη κτίση, αφού κατά τον Ιερό Χρυσόστομο ο άνθρωπος είναι αντιβασιλέας της κτίσεως. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης, αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου, στο έργο του «περί κατασκευής του ανθρώπου», αφορμώμενος από τη Γένεση και συγκεκριμένα από το στίχο, «ποιήσωμεν άνθρωπον κατ' εικόναν ημετέραν και καθ' ομοίωσιν και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών ταυ ουρανού και πάντων των κτηνών», υποστηρίζει πως το εξουσιαστικό του ανθρώπου πάνω στην κτίση, συνδέεται με τη διφυή του υπόσταση. Έτσι λοιπόν, καλείται να κυριαρχήσει πάνω στον κτιστό υλικό κόσμο και με την πνευματική δύναμή του, αλλά και με τη σωματική δύναμη του, που ασφαλώς ενισχύεται με τη σωματική άθληση και άσκηση.
Εξάλλου, ο μεγάλος εκκλησιαστικός συγγραφέας Κλήμης Αλεξανδρεύς τονίζει πως είναι σωστό και εγκρίνεται ένας χριστιανός να ασχολείται και με την άθληση και τη γυμναστική του σώματος. Λέει χαρακτηριστικά: «Και η γυμνασία εγκριτέον τοις κατά Λόγον βιούσιν». Έτσι κατά την αντίληψη του, το γυμναστήριο είναι ωφέλιμο για τα παιδιά και τονίζει πως οι γυμναστικές ασκήσεις είναι αναγκαίες, όχι μόνο για την ευεξία αλλά και την ευψυχία. Θέτει δε σαν προϋπόθεση για τη συμμετοχή των χριστιανών στην άθληση δύο όρους: Πρώτον ότι θα γίνεται «άνευ τον του κρείττονος έργου αποσπάσασθαι» δηλαδή να μην αποσπάται ο άνθρωπος εξαιτίας της σωματικής άσκησης από την προσευχή και την πνευματική εργασία και δεύτερο ότι «στοχαστέον πανταχού το μέτρον» ότι δηλαδή πρέπει να αποφεύγονται οι υπερβολές.
Τα αθλήματα
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο ίδιος ήταν φίλος του αθλήματος της πάλης, την οποία θεωρεί ως κατ' εξοχήν αντρικό άθλημα «Κοσμιωδεστέρα αύτη εστίν και ανδρωδεστέρα», ενώ παράλληλα την θεωρεί σαν πηγή υγείας, αφού «εις ιδρωτών ανδρωδών εκκρίσεως» δηλαδή εξαιτίας της εκκρίσεως των ιδρωτών, αλλά και των κινήσεων του αυχένα, των χεριών και των πλευρών, επιτυγχάνεται η σωματική υγεία.
Ο Μέγας Βασίλειος εξάλλου από την πλευρά τη δική του, παρατηρεί πως πολλές φορές η εμπλοκή του ανθρώπου στις βιοτικές μέριμνες δεν τον αφήνει να ασχοληθεί με τη γυμναστική, την οποία επίσης θεωρεί ωφέλιμη για τον άνθρωπο. «Γυμνάσια κεκλεισμένα και νύχτας αλαμπείς, ουκ εά ημάς λογίζεσθαι η περί το ζην αγωνία». Τόσο δε πολύ συνέχει την ορθόδοξη θεολογική σκέψη, η άθληση και οι αθλητικοί αγώνες, ώστε οι Πατέρες της Εκκλησίας, αφορμώμενοι από αυτούς να μιλούν κατά αναλογία και για τους πνευματικούς αγώνες και μάλιστα να εξάγουν ωφέλιμες σωτηριολογικές σκέψεις που αφορούν τον αγιασμό και τη θέωση του ανθρώπου.
Χαρακτηριστική είναι η άποψη του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου πως ενώ στους αθλητικούς αγώνες, ο αθλοθέτης παρακολουθεί αμέτοχος και αδιάφορος την εξέλιξη του αγώνα, στον πνευματικό αγώνα ο αθλοθέτης Θεός συμμετέχει και συμπάσχει με τον αθλούμενο χριστιανό, θέλοντας εναγώνια να του αποδώσει το στέφανο της δικαιοσύνης.
Συνοψίζοντας, θα λέγαμε πως η Ορθόδοξη Εκκλησία υπηχώντας τη θέση του Αγίου Νεκταρίου, Επισκόπου Πενταπόλεως, πως «η υγεία είναι το άρμα διά του οποίου θα φτάσει κανείς στο τέρμα» και πως «όσες φορές το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση ευεξίας, η ψυχή σφύζει από υγεία», αποδέχεται, σέβεται και τιμά τον αθλητισμό και την εκγύμναση του σώματος ευρύτερα εφ' όσον κινούνται σε σωστά και υγιή πλαίσια, απορρίπτοντας τη χρήση τεχνικών ουσιών που προκαλούν αλλοίωση της φυσικής κατάστασης του ανθρώπου, όπως επίσης και την κατάπτωση του αθλητισμού σε μέσο κερδοσκοπίας. Μ' αυτό το σκεπτικό, ο πιστός λαός του Κυρίου τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, χαιρετίζει τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων στη χώρα που τους γέννησε, την Ελλάδα, και εύχεται όπως το μεγάλο αυτό πολιτιστικό γεγονός στεφθεί με κάθε επιτυχία.
Σχόλια