Περί της πολυ-πολιτισμικής ετερότητας

 

·      Υπάρχουν πολλοί πολιτισμοί σ’ αυτή τη γη, οι οποίοι δημιουργήθηκαν στο διάβα του χρόνου. Είναι δυνατή η συμβίωση των πολιτισμών αυτών;

 

·      Στην ανάγκη όλοι πείθονται και όλα γίνονται. Οι διαφορετικοί πολιτισμοί είναι αποτέλεσμα της απομόνωσης ή καλύτερα της αδυναμίας των ανθρώπων να μετακινηθούν εύκολα. Δομημένες στο μοντέλο της πατριαρχίας, οι κοινωνίες πριν δεκάδες ή και εκατοντάδες αιώνες, ήταν διάσπαρτες σε χιλιάδες μικρά χωριά, μικρά κρατίδια που στόχο είχαν τη συνεργασία για την εξεύρεση τροφής. Ο τόπος, η εστία, είχαν διαστάσεις μεταφυσικές, αφού αποτελούσαν την κύρια πηγή της τροφής. Αρχηγός ήταν ο πατέρας και γύρω από αυτόν ζούσαν τα παιδιά και τα εγγόνια, σε μια φυσική αδιασάλευτη πορεία. Βεβαίως υπήρχαν και οι νομαδικοί λαοί οι οποίοι κυνηγούσαν την τροφή σε πολλούς τόπους, αλλά και πάλι η μετακίνηση ήταν σε επίπεδο οικογένειας. Οι ομάδες αυτές δημιουργούσαν, δημιουργούσαν γλώσσες, παρήγαν πολιτισμό, ανακάλυπταν ακόμη και θρησκείες. Όλα αυτά στο μακρινό παρελθόν. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας άλλαξε και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Ο τόπος έγινε τρόπος και ο χρόνος πήρε μεταφυσικές διαστάσεις. Οι άνθρωποι δεν αποτιμούνται μόνο από την έκταση της γης και τη φυσική δύναμη που κατέχουν - κάθε άλλο - αλλά από τις γνώσεις - πρόσβαση στην τεχνολογία - και το ύψος των κεφαλαίων.

 

·      Άρα, αναγκαστικά μπορούν να συμβιώνουν οι πολιτισμοί;

 

·      Όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να μετακινούνται χιλιάδες χιλιόμετρα για να εξασφαλίσουν την τροφή τους, δηλαδή μια καλύτερη ζωή, είναι επόμενο να αναγκάζονται να συζούν με άλλους πολιτισμούς, εκ διαμέτρου αντίθετους με τους δικούς τους. Στην αρχή, η πρώτη αντίδραση είναι το κλείσιμο στον εαυτό και στην ατομικότητα. Ο φόβος του άλλου δημιουργεί κατά κανόνα τείχη τα οποία αποκλείουν και ενίοτε δαιμονοποιούν τους άλλους. Όταν όμως ο χρόνος παρέλθει, όταν οι γενιές αλλάζουν, τότε τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Τα παιδιά απαλλαγμένα εν πολλοίς από τις ρίζες των γονιών τους και αναζητώντας νέους δρόμους στη ζωή τους, έρχονται αντιμέτωπα με άλλους πολιτισμούς, οι οποίοι δεν είναι και τόσο κακοί όσο πίστευαν οι γονιοί τους.

 

·      Αυτή η συμβίωση των πολιτισμών δεν δημιουργεί συγκρούσεις;

 

·      Σε πολλές περιπτώσεις δημιουργεί όχι μόνο συγκρούσεις σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο, αλλά συγκρούσεις και σε εθνικό επίπεδο. Η ανάπτυξη του εθνικισμού και του ρατσισμού σε πολλές χώρες είναι αποτέλεσμα κυρίως της σύγκρουσης πολιτισμού σε προσωπικό επίπεδο. Στη Γαλλία λέγεται ότι η άνοδος του ακροδεξιού Λεπέν ήταν αποτέλεσμα του φόβου που έφεραν οι Αραβες που κατέκλυσαν τη χώρα. Ανάλογα φαινόμενα δημιουργούνται και σε άλλες πολλές χώρες - και στην Κύπρο - όπου η άφιξη ξένων, προκαλεί αισθήματα ρατσισμού και μισαλλοδοξίας.

 

·      Να σταθούμε ιδιαίτερα στην Κύπρο. Υπάρχει πρόβλημα σύγκρουσης πολιτισμών;

 

·      Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει ουσιαστικό πρόβλημα σύγκρουσης πολιτισμών, αλλά μάλλον άγνοια των πολιτισμών των ομάδων ανθρώπων που ζουν σε αυτό το νησί. Ελάχιστοι γνωρίζουν τη μουσική, τις τέχνες, την ποίηση, την πολιτιστική γενικότερα ζωή των Τουρκοκυπρίων, των Αρμενίων, των Λατίνων, των Μαρωνιτών ακόμη και των ξένων εργατών που είναι ένας στους δέκα Κύπριους.  Πριν μερικές μέρες το Ιντερκόλεϊτζ και ο καθηγητής Κώστας Χαραλαμπίδης, διοργάνωσαν μια εκδήλωση, ένα είδος πολυ-πολιτισμικού φεστιβάλ με παραδοσιακή μουσική από όλες τις κοινότητες της Κύπρου. Δεν θα το πιστέψεις, αλλά οι περισσότεροι άκουαν για πρώτη φορά μουσική των μικρών κοινοτήτων της Κύπρου.

 

·      Πώς γίνεται αυτό. Γιατί υπάρχει τόση άγνοια;

 

·      Ίσως οι θρησκευτικές ταμπέλες, ίσως η αυτο-απομόνωση των κοινοτήτων, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν τη διαφορετικότητα τους, ίσως και το μικρό μέγεθος τους, δημιούργησαν αυτή την κατάσταση. Είναι εκπληκτικό να μαθαίνεις ότι η λεγόμενη Τουρκική μουσική είναι καθαρά βυζαντινή, ότι τα τουρκοκυπριακά παραδοσιακά τραγούδια είναι τα ίδια με τα παραδοσιακά των Ελληνοκυπρίων, με μόνη διαφορά στους στίχους. Είναι εκπληκτικό να ακούς μουσική των Αρμενίων και να θυμάσαι μουσική των Βαλκανίων, να ακούς μουσική των Μαρωνιτών και να δημιουργούνται παραστάσεις της Ανατολής στο μυαλό σου, είναι εκπληκτικό ακόμη να αντιλαμβάνεσαι ότι όλοι προσπαθούν να μιλήσουν στη ψυχή των ανθρώπων με τον ίδιο τρόπο, ότι όλοι προσπαθούν να προσφέρουν χαρά και αγάπη. Δεν έχουν σημασία τόσο τα λόγια, όσο η μουσική και η έκφραση των ερμηνευτών.

 

·      Η Εκκλησία πώς μπορεί να παρέμβει και πώς δύναται να συμβάλει στην αλληλογνωριμία των πολιτισμών;

 

·      Ο χώρος της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι ο κατεξοχήν χώρος της αποδοχής και της ανοχής της ετερότητας και της διαφορετικότητας. Δεν υπάρχουν μπροστά στο Χριστό, ούτε Έλληνες, ούτε Τούρκοι, ούτε μαύροι, ούτε άσπροι, ούτε άντρες, ούτε πλούσιοι, ούτε φτωχοί, αλλά όλοι είναι ίσοι. Στη βάση αυτή, η οποία είναι ασάλευτη και με τη δύναμη της αγάπης, μπορούν να κτιστούν οι σχέσεις μεταξύ όλων των πολιτισμών αλλά και όλων των θρησκειών. Ο πολιτισμός ως μορφή ορθολογικής και ηθικής δημιουργίας αποτελεί σκαλοπάτι για τον ουρανό, όπως λένε θεολόγοι. Ο πολιτισμός μπορεί να καταστεί και μέσο έκφρασης ανομολόγητων παθών, γεγονός που τον καθιστά σκαλοπάτι για την κόλαση.

 

(Διάλογος μεταξύ δύο φίλων ο οποίος έγινε κάπου και κάποτε)