Η πουλουστρίνα των Φώτων και των Καλικατζάρων
.
"Καλημέρα και τα Φώτα και την πουλουστρί(ε)να πρώτα...". Φως και δώρα, από το Θεό και τους ανθρώπους, στην αιώνια αρμονία μεταξύ πνεύματος και ύλης. Η γιορτή της βάπτισης του Χριστού φανερώνει την τριαδική μορφή του Θεού, Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, αλλά και δεικνύει το δρόμο για τη παραδείσια αγαλλίαση, η οποία δεν διέρχεται από τη μονάδα αλλά επιζητά την ομάδα. Το φως, η μεγαλύτερη φυσική ζωοποιός δύναμη, η μεγαλύτερη δωρεά του θεού προς τον άνθρωπο, συνέχει τα πάντα στη φύση και δίνει στους ανθρώπους κατ’ αναλογία ένα ανθρώπινο μέτρο για την ακατάληπτη έννοια του Θεού.
Οι φιλόσοφοι, αλλά και οι πολιτικοί που φιλοσοφούν - κατά την Πολιτεία του Πλάτωνα - κατέστησαν την έννοια του φωτός πολιτικό σύνθημα και σύμβολο αγώνων για δικαιοσύνη ή και για εξουσία. Οι δύο μεγάλοι της πολιτικής ζωής, ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Γεώργιος Παπανδρέου, χαρακτήριζαν το φως ως τη "Σφραγίδα της δωρεάς". Στην ελληνορθόδοξη διανόηση το φως είναι εκείνο που κρατάει ζωντανή, σε συγκεκριμένες και δημιουργικές μορφές, την ενότητα της παράδοσης.
Ο Ηράκλειτος, "ο σκοτεινός φιλόσοφος" όπως τον χαρακτήρισαν οι "δυτικοί", μιλά για φως και μάλιστα για το "πυρ αείζωον. Ο μεγάλος Κρητικός Νίκος Καζαντζάκης αρχίζει την Οδύσσειά του, αυτό το πελώριο ποίημα, με το "Ήλιε, μεγάλε ανατολίτη μου, χρυσό σκουφί του νου μου" και τελειώνει με το "Ήλιε, μεγάλε ανατολίτη μου, τα μάτια σου βουρκώσαν". Αλλά και οι λαϊκοί τραγουδιστές όπως η δική μας Κωνσταντίνα, τραγουδά για «Μία Ελλάδα φως" για να αποτυπώνει σε στίχους το μεγαλείο του ελληνικού φωτός.
Οι άνθρωποι ζώντας στον κόσμο και προσμένοντας τα αιώνια, μέσα από τη μυστική εμπειρία του Θεού αναφωνούν ομαδικώς - κατά την παράδοση - στο τέλος του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, "Είδομεν το Φως το Αληθινόν". Είδομεν με την αρχαιοελληνική έννοια που σημαίνει γνωρίζω εμπειρικά και όχι απλώς την αίσθηση του ματιού που περιγράφεται με το ρήμα "ορώ". Κατά τον Άγιο Αυγουστίνο και τον Μποναβεντούρα η τέλεια πνευματική γνώση των αιώνιων και αναλλοίωτων αληθειών είναι δυνατή με τον ιδιαίτερο φωτισμό από ένα θείο πνευματικό φως.
Ο σοφός λαός ερμηνεύει με το δικό του τρόπο, το μέγα μυστήριο του φωτός και του Θεού, επινοώντας φοβερά ξωτικά, όπως οι καλικάτζαροι, ή σκαλαπούνταροι ή άλλα τερατόμορφα όντα, που εκδιώκονται με το αγιασμό των Φώτων. Η αγιαστούρα του Παπά από την παραμονή των Φώτων δίνει το πρώτο κτύπημα στα κακά πνεύματα, ενώ την επομένη με τη μεγάλη γιορτή της Βάπτισης του Χριστού, τα ξωτικά αποτελειώνονται. «Φεύγετε να φεύγουμε / κι έφτασε ο τουρλόπαπας / με την αγιαστούρα του / και με τη βρεχτούρα του...». Με τον αγιασμό των Φώτων οι οικοκυρές φτιάχνουν το προζύμι, τη μαγική μαγιά για τα ψωμιά, η οποία θα διατηρηθεί για όλο το χρόνο. Στα χωριά παίρνουν αντιπροσωπευτικά δείγματα των γεννημάτων τους (προϊόντων τους, καρπούζια, σταφύλια, πορτοκάλια κλπ) για να τα βαπτίσουν στον αγιασμό των Φώτων. Αλλού ρίχνουν λίγο αγιασμό στα βαρέλια με το κρασί ή το λάδι, ενώ ραντίζουν και τα ζώα τους.
Οι πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι δεν παραλείπουν να τονίζουν ότι ο Θεός είναι πέραν των κατηγορημάτων που του αποδίδουμε εμείς οι άνθρωποι, παρομοιάζουν το Θεό με τον ήλιο. Όπως ο ήλιος στέλλει τις ακτίνες του, φέρνοντας τη ζωή στη γη, έτσι και ο Θεός στέλλει τη χάρη του και τα δώρα του στους ανθρώπους. Προσθέτουν επίσης ότι εναπόκειται στον κάθε ελεύθερο άνθρωπο να μετατρέψει την ψυχή του, είτε σε κερί που θα δεχθεί τις ακτίνες και θα λιώσει, είτε σε πηλό που θα δεχθεί τον ήλιο και θα στερεοποιηθεί. Αναλόγως των προθέσεων του ανθρώπου είναι οι ενέργειες του Θεού. Εξάλλου, μόνο ένα πράγμα δεν μπορεί να κάνει ο Θεός, να κάνει τον άνθρωπο να τον αγαπήσει.
Σχόλια