Αντιεξουσιαστική και αντιθεσμική η Εκκλησία
Αντιεξουσιαστική και αντιθεσμική η Εκκλησία
.
Η εκκοσμίκευση αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή και τον ισχυρότερο πειρασμό για τους ανθρώπους της Εκκλησίας, τους Χριστιανούς. Οι εξ αριστερών πειρασμοί, της εξουσίας, της διασφάλισης, της δραστηριοποίησης, της διαχείρισης και της θεσμικής θωράκισης, αποτελούν την απόδειξη της αποτυχίας, κάθε αγωνιζόμενου πιστού, είτε αυτός ανήκει στο «βασίλειον ιεράτευμα» - στη γενική ιεροσύνη όλων των βαπτισμένων - είτε ανήκει στην ομάδα των ανθρώπων με το ξεχωριστό χάρισμα της Ιεροσύνης, δηλαδή του διακόνου, του πρεσβυτέρου και του Επισκόπου.
H ενορία της Αγίας Βαρβάρας Ζακακίου διοργάνωσε, πρόσφατα, ένα πρωτότυπο ειδικό θεολογικό σεμινάριο προβληματισμού, όπως το ονόμασε, για την εσωτερική ζωή της εκκλησίας. Εισηγητές, ο Σεβασμιότατος Επίσκοπος Αθανάσιος Γέβτιτς ο οποίος μίλησε για την εσωτερική ζωή της Εκκλησίας σήμερα. Γνησιότητα και παραφθορά και ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Χρυσόστομος Σταμούλης. Και οι δύο εισηγητές ανέπτυξαν επίσης το θέμα του τρόπου εκφοράς του Εκκλησιαστικού λόγου και βίου στο σύγχρονο κόσμο. Στο σεμινάριο παρέστη ο Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος, ενώ συμμετείχαν ιερείς, θεολόγοι και άλλα στελέχη της ενορίας. Παραθέτουμε παρακάτω, με τη μορφή ρήσεων ή αποφθεγμάτων σε ελεύθερη απόδοση, αποσπάσματα από τις τοποθετήσεις.
Μητροπολίτης Αθανάσιος Γέφτιτς
? Η εκκλησία δεν είναι επισκοπικο-κρατία, ούτε μοναχο-
κρατία αλλά ούτε και δημοκρατία, είναι Χριστο-κρατία.
? Να μη θυσιάσουμε την ελευθερία μας για κανένα, ούτε για τον Πατριάρχη, ούτε για τον πνευματικό, αλλά και μην μηδενίζουμε την ευθύνη μας. Όχι τι θα κάνει ο Επίσκοπος αλλά τι θα κάνουμε εμείς.
? Δεν θέλω το Θεό να είναι τανκ της αλήθειας που θα με συνθλίβει. Θέλω την αδυναμία Του, για να με κερδίσει.
? Ο πολιτισμός δεν είναι κακός, αλλά όταν απολυτοποιείται είναι σαπίλα είναι πορεία προς τον τάφο.
? Η φύση χωρίς θεία χάρη, υποπίπτει στο παρά φύση.
? Η άσκηση είναι φυσική ανάγκη της ζωής.
? Ο άνθρωπος πρέπει να πεθάνει εν Χριστώ, για να ζήσει. Είναι χαρά, όταν ο άνθρωπος φθάσει στο θάνατο και αναστηθεί στον παράδεισο.
? Ψευτομετάνοιες δεν μπορούν να υπάρξουν. ? Μπορεί να υπάρξει εσωτερικός αναχωρητισμός στις μεγαλουπόλεις. Μέσα στα αεροπλάνα, τα λεωφορεία, τα τρένα, στους δρόμους, μπορεί ο άνθρωπος να προσεύχεται.
? Είναι επιπόλαιη και μίζερη η ιδέα ότι δεν υπάρχει διάβολος.
? Το μόνο που δεν έχουν οι άγιοι είναι η έπαρση.
? Αίρεση είναι η απώλεια της καθολικότητας.
? Δεν σκανδαλίζομαι από τη σκανδαλώδη ζωή της εκκλησίας.
? Καλά τα περίτεχνα κτίρια των εκκλησιών και οι γλυκόλαλες καμπάνες, καλές οι μεγαλοπρεπείς λειτουργίες και οι χορωδιακές ψαλμωδίες. Αλλά αυτοί που γνώρισαν όλο τον κόσμο δεν συγκινούνται. Μόνο όταν γευτούν τη χάρη του Θεού, τότε μόνο καταλαβαίνουν την πικράδα του κόσμου.
? Επιτυχία, αποτελεσματικότητα, δραστηριότητα, αποτελούν τις μεγάλες παγίδες του σύγχρονου πολιτισμού.
? Δεν είναι δυνατή η εν μέρει αληθινή βιωτή και η εν μέρει κοσμική ζωή. Δεν είναι δυνατό ο άνθρωπος, να είναι λίγο κουλτουριάρης, λίγο στην εκκλησία, λίγο στην διασκέδαση και λίγο στη σαρκολατρεία. ? Η εκκλησία δεν άφησε το μοναχισμό εκτός των Επισκόπων. Πρέπει να είναι πάντα υπό την επίβλεψη των επισκόπων. ? Ο Μέγας Βασίλειος εξισορρόπησε τον καθιδρυματικό χαρακτήρα της Εκκλησίας με την αγιαστική χάρη.
? Πιο εύκολα συμπαθείς παρά συγχαίρεις.
? Μπορεί ο άνθρωπος να ξεκινήσει από συναισθηματική αγάπη αλλά αν δεν συμπληρωθεί από τη σταυρική αγάπη, η οποία είναι κοινωνία με το Θεό, τότε ο άνθρωπος δεν βλέπει παράδεισο. ? Πώς θα αγαπήσει ο άνθρωπος έναν άρρωστο σύζυγο ή ένα άρρωστο παιδί; Μόνο με σταυρική αυταπάρνηση, για να είναι σώζουσα η αγάπη. Η φιλαυτία είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο.
? Μην περιμένετε επιτυχία, αλλά αποτυχία για να πετύχει ο Θεός. ? Επίσκοποι για επτά μέρες δεν τρώνε τίποτα, αλλά κάθε μέρα τρώνε και έναν παπά. (ανέκδοτο)
Χρυσόστομος Σταμούλης Καθηγητής Πανεπιστημίου
? Η έννοια της Εκκλησίας ταυτίστηκε στην εποχή μας, με την έννοια της φυλακής. Φθάσαμε στο σημείο η Εκκλησία να είναι συνώνυμη με την καταπίεση.
? Λειτουργούμε όλοι οι πιστοί, όχι μόνο οι παπάδες. Χωρίς έστω και ένα λαϊκό, δεν μπορεί να τελεστεί Θεία Λειτουργία. Οι ύμνοι είναι γραμμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να συμμετέχουν όλοι. Χωρίς ιερέα δεν τελείται Θεία Λειτουργία. Χωρίς κληρικούς η Εκκλησία καθίσταται σωματείο.
? Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η εξουσία της Εκκλησίας. Η Εκκλησία είναι αντιεξουσιαστική και αντιθεσμική, είναι άκρως ελεύθερη. Αυτή την υπερασπίζεται συνεχώς αρνούμενη την ασφάλεια, τη μονιμότητα και τη σταθερότητα. Η θεολογία μονίμως σχοινοβατεί. Θέλει ρίσκα. Είναι μια συνεχής βίωση της ανασφάλειας.
? Η θεολογία έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα, λόγω λανθασμένης εκκλησιολογίας. ? Τα τελευταία 30 χρόνια όλοι μιλούν για «θεολογία του προσώπου». Η μονομέρεια αυτή οδήγησε στην υποβάθμιση της φύσης και της άσκησης.
? Προβληματική είναι και η «θεολογία του θυσιαστηρίου», η οποία υποστηρίζει ότι δεν μπορεί κανείς να θεολογήσει αν δεν είναι κληρικός.
? Η αγιότητα συνήθως συνδέεται με την απανθρωποποίηση, δηλαδή ότι πρέπει ο άνθρωπος να αρνηθεί τη φύση του. Υπάρχει η εντύπωση ότι η αγιότητα είναι πέραν της φύσης.
? Το πρέπει αντικαταστάθηκε από το υπάρχει. Ο Θεός για να σώσει τον άνθρωπο δεν έγινε φιλόσοφος, δεν έγινε ιδέα, αλλά έγινε άνθρωπος.
? Ο άγιος κάνει τον άνθρωπο να αληθεύει. Κάθε αληθινός άνθρωπος είναι και άγιος της εκκλησίας.
? Τρέχουμε να βρούμε αγίους, όχι για να αγγίξουμε την αγιότητα, αλλά για να ανεβούμε κοινωνικά.
? Ο θάνατος του Χριστού δεν είναι για λόγια αλλά για τη σωτηρία των ανθρώπων.
? Σημαντικότατη είναι η αγιότητα των μικρών πραγμάτων, όχι των μεγάλων, ώστε να μη γίνεται αποκρουστική από τους κοσμικούς ανθρώπους. Μόνο ο Θεός είναι Πανάγιος.
? Είμαστε πολύ σκληροί. Συνήθως είμαστε αυστηρότατοι με τους άλλους όχι όμως με τον εαυτό μας.
? Όσοι είναι οι άνθρωποι, τόσοι και οι δρόμοι της σωτηρίας.
? Υπερβολή ότι ο μοναχισμός είναι το μόνο κριτήριο ορθότητας, για την Ορθοδοξία. Είναι προβληματική προσέγγιση.
? Η διαίρεση συνεπάγεται την πτώση.
? Για να παλέψεις πρέπει να είσαι εντός. Δεν είναι ορθό να είσαι εκτός Εκκλησίας και να κατηγορείς τους εντός.
? Το τέλειο είναι η εκκλησία να θεολογεί και η θεολογία να εκκλησιάζεται.
? Δεν μπορεί να υπάρξει μισό κορμί και μισό όραμα. Υπάρχει η διαφορετικότητα, αλλά όταν η διαφορετικότητα εκκλησιάζεται τότε δεν υπάρχει πρόβλημα.
? Η Εκκλησία δεν είναι μόνο για τους αγίους. Τότε θα ήταν ένα κλαμπ αγίων και θα ήταν και ρατσιστική. Είναι χώρος παραμυθίας, παρηγοριάς, για να καταλάβει ο άνθρωπος ότι είναι χάλια, ότι είναι εντελώς χάλια. ? Το ζητούμενο δεν είναι η αγαπολογία αλλά η αγάπη. Όχι συναισθηματική αγάπη αλλά οντολογική η οποία να οδηγεί στον παράδεισο.
? Ο λόγος ο εκκλησιαστικός δεν μπορεί να χωρίσει από την πράξη.
? Ο λόγος απαιτεί το μύθο. Αυτό που χάνουμε είναι ο μύθος των πραγμάτων. Ο μύθος είναι αλήθεια και η απουσία της αλήθειας, η λήθη.
? Ο λόγος είναι απελευθερωτικός, είναι θεραπευτικός, για τους ανθρώπους αλλά και για ολόκληρη τη φύση. ? Ο λόγος είναι άκρως αντιεξουσιαστικός. Τίθεται στον αντίποδα της σιωπής. Δεν είναι χρυσός όταν η πρόοδος της κοινωνίας και οι ανάγκες το επιβάλλουν.
? Οι πατέρες θεολογούσαν όταν, έπρεπε να πολεμήσουν τους αιρετικούς, είτε όταν έπρεπε να εκφράσουν την εκκλησιαστική συνείδηση.
H ενορία της Αγίας Βαρβάρας Ζακακίου διοργάνωσε, πρόσφατα, ένα πρωτότυπο ειδικό θεολογικό σεμινάριο προβληματισμού, όπως το ονόμασε, για την εσωτερική ζωή της εκκλησίας. Εισηγητές, ο Σεβασμιότατος Επίσκοπος Αθανάσιος Γέβτιτς ο οποίος μίλησε για την εσωτερική ζωή της Εκκλησίας σήμερα. Γνησιότητα και παραφθορά και ο καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Χρυσόστομος Σταμούλης. Και οι δύο εισηγητές ανέπτυξαν επίσης το θέμα του τρόπου εκφοράς του Εκκλησιαστικού λόγου και βίου στο σύγχρονο κόσμο. Στο σεμινάριο παρέστη ο Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος, ενώ συμμετείχαν ιερείς, θεολόγοι και άλλα στελέχη της ενορίας. Παραθέτουμε παρακάτω, με τη μορφή ρήσεων ή αποφθεγμάτων σε ελεύθερη απόδοση, αποσπάσματα από τις τοποθετήσεις.
Μητροπολίτης Αθανάσιος Γέφτιτς
? Η εκκλησία δεν είναι επισκοπικο-κρατία, ούτε μοναχο-
κρατία αλλά ούτε και δημοκρατία, είναι Χριστο-κρατία.
? Να μη θυσιάσουμε την ελευθερία μας για κανένα, ούτε για τον Πατριάρχη, ούτε για τον πνευματικό, αλλά και μην μηδενίζουμε την ευθύνη μας. Όχι τι θα κάνει ο Επίσκοπος αλλά τι θα κάνουμε εμείς.
? Δεν θέλω το Θεό να είναι τανκ της αλήθειας που θα με συνθλίβει. Θέλω την αδυναμία Του, για να με κερδίσει.
? Ο πολιτισμός δεν είναι κακός, αλλά όταν απολυτοποιείται είναι σαπίλα είναι πορεία προς τον τάφο.
? Η φύση χωρίς θεία χάρη, υποπίπτει στο παρά φύση.
? Η άσκηση είναι φυσική ανάγκη της ζωής.
? Ο άνθρωπος πρέπει να πεθάνει εν Χριστώ, για να ζήσει. Είναι χαρά, όταν ο άνθρωπος φθάσει στο θάνατο και αναστηθεί στον παράδεισο.
? Ψευτομετάνοιες δεν μπορούν να υπάρξουν. ? Μπορεί να υπάρξει εσωτερικός αναχωρητισμός στις μεγαλουπόλεις. Μέσα στα αεροπλάνα, τα λεωφορεία, τα τρένα, στους δρόμους, μπορεί ο άνθρωπος να προσεύχεται.
? Είναι επιπόλαιη και μίζερη η ιδέα ότι δεν υπάρχει διάβολος.
? Το μόνο που δεν έχουν οι άγιοι είναι η έπαρση.
? Αίρεση είναι η απώλεια της καθολικότητας.
? Δεν σκανδαλίζομαι από τη σκανδαλώδη ζωή της εκκλησίας.
? Καλά τα περίτεχνα κτίρια των εκκλησιών και οι γλυκόλαλες καμπάνες, καλές οι μεγαλοπρεπείς λειτουργίες και οι χορωδιακές ψαλμωδίες. Αλλά αυτοί που γνώρισαν όλο τον κόσμο δεν συγκινούνται. Μόνο όταν γευτούν τη χάρη του Θεού, τότε μόνο καταλαβαίνουν την πικράδα του κόσμου.
? Επιτυχία, αποτελεσματικότητα, δραστηριότητα, αποτελούν τις μεγάλες παγίδες του σύγχρονου πολιτισμού.
? Δεν είναι δυνατή η εν μέρει αληθινή βιωτή και η εν μέρει κοσμική ζωή. Δεν είναι δυνατό ο άνθρωπος, να είναι λίγο κουλτουριάρης, λίγο στην εκκλησία, λίγο στην διασκέδαση και λίγο στη σαρκολατρεία. ? Η εκκλησία δεν άφησε το μοναχισμό εκτός των Επισκόπων. Πρέπει να είναι πάντα υπό την επίβλεψη των επισκόπων. ? Ο Μέγας Βασίλειος εξισορρόπησε τον καθιδρυματικό χαρακτήρα της Εκκλησίας με την αγιαστική χάρη.
? Πιο εύκολα συμπαθείς παρά συγχαίρεις.
? Μπορεί ο άνθρωπος να ξεκινήσει από συναισθηματική αγάπη αλλά αν δεν συμπληρωθεί από τη σταυρική αγάπη, η οποία είναι κοινωνία με το Θεό, τότε ο άνθρωπος δεν βλέπει παράδεισο. ? Πώς θα αγαπήσει ο άνθρωπος έναν άρρωστο σύζυγο ή ένα άρρωστο παιδί; Μόνο με σταυρική αυταπάρνηση, για να είναι σώζουσα η αγάπη. Η φιλαυτία είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο.
? Μην περιμένετε επιτυχία, αλλά αποτυχία για να πετύχει ο Θεός. ? Επίσκοποι για επτά μέρες δεν τρώνε τίποτα, αλλά κάθε μέρα τρώνε και έναν παπά. (ανέκδοτο)
Χρυσόστομος Σταμούλης Καθηγητής Πανεπιστημίου
? Η έννοια της Εκκλησίας ταυτίστηκε στην εποχή μας, με την έννοια της φυλακής. Φθάσαμε στο σημείο η Εκκλησία να είναι συνώνυμη με την καταπίεση.
? Λειτουργούμε όλοι οι πιστοί, όχι μόνο οι παπάδες. Χωρίς έστω και ένα λαϊκό, δεν μπορεί να τελεστεί Θεία Λειτουργία. Οι ύμνοι είναι γραμμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να συμμετέχουν όλοι. Χωρίς ιερέα δεν τελείται Θεία Λειτουργία. Χωρίς κληρικούς η Εκκλησία καθίσταται σωματείο.
? Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι η εξουσία της Εκκλησίας. Η Εκκλησία είναι αντιεξουσιαστική και αντιθεσμική, είναι άκρως ελεύθερη. Αυτή την υπερασπίζεται συνεχώς αρνούμενη την ασφάλεια, τη μονιμότητα και τη σταθερότητα. Η θεολογία μονίμως σχοινοβατεί. Θέλει ρίσκα. Είναι μια συνεχής βίωση της ανασφάλειας.
? Η θεολογία έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα, λόγω λανθασμένης εκκλησιολογίας. ? Τα τελευταία 30 χρόνια όλοι μιλούν για «θεολογία του προσώπου». Η μονομέρεια αυτή οδήγησε στην υποβάθμιση της φύσης και της άσκησης.
? Προβληματική είναι και η «θεολογία του θυσιαστηρίου», η οποία υποστηρίζει ότι δεν μπορεί κανείς να θεολογήσει αν δεν είναι κληρικός.
? Η αγιότητα συνήθως συνδέεται με την απανθρωποποίηση, δηλαδή ότι πρέπει ο άνθρωπος να αρνηθεί τη φύση του. Υπάρχει η εντύπωση ότι η αγιότητα είναι πέραν της φύσης.
? Το πρέπει αντικαταστάθηκε από το υπάρχει. Ο Θεός για να σώσει τον άνθρωπο δεν έγινε φιλόσοφος, δεν έγινε ιδέα, αλλά έγινε άνθρωπος.
? Ο άγιος κάνει τον άνθρωπο να αληθεύει. Κάθε αληθινός άνθρωπος είναι και άγιος της εκκλησίας.
? Τρέχουμε να βρούμε αγίους, όχι για να αγγίξουμε την αγιότητα, αλλά για να ανεβούμε κοινωνικά.
? Ο θάνατος του Χριστού δεν είναι για λόγια αλλά για τη σωτηρία των ανθρώπων.
? Σημαντικότατη είναι η αγιότητα των μικρών πραγμάτων, όχι των μεγάλων, ώστε να μη γίνεται αποκρουστική από τους κοσμικούς ανθρώπους. Μόνο ο Θεός είναι Πανάγιος.
? Είμαστε πολύ σκληροί. Συνήθως είμαστε αυστηρότατοι με τους άλλους όχι όμως με τον εαυτό μας.
? Όσοι είναι οι άνθρωποι, τόσοι και οι δρόμοι της σωτηρίας.
? Υπερβολή ότι ο μοναχισμός είναι το μόνο κριτήριο ορθότητας, για την Ορθοδοξία. Είναι προβληματική προσέγγιση.
? Η διαίρεση συνεπάγεται την πτώση.
? Για να παλέψεις πρέπει να είσαι εντός. Δεν είναι ορθό να είσαι εκτός Εκκλησίας και να κατηγορείς τους εντός.
? Το τέλειο είναι η εκκλησία να θεολογεί και η θεολογία να εκκλησιάζεται.
? Δεν μπορεί να υπάρξει μισό κορμί και μισό όραμα. Υπάρχει η διαφορετικότητα, αλλά όταν η διαφορετικότητα εκκλησιάζεται τότε δεν υπάρχει πρόβλημα.
? Η Εκκλησία δεν είναι μόνο για τους αγίους. Τότε θα ήταν ένα κλαμπ αγίων και θα ήταν και ρατσιστική. Είναι χώρος παραμυθίας, παρηγοριάς, για να καταλάβει ο άνθρωπος ότι είναι χάλια, ότι είναι εντελώς χάλια. ? Το ζητούμενο δεν είναι η αγαπολογία αλλά η αγάπη. Όχι συναισθηματική αγάπη αλλά οντολογική η οποία να οδηγεί στον παράδεισο.
? Ο λόγος ο εκκλησιαστικός δεν μπορεί να χωρίσει από την πράξη.
? Ο λόγος απαιτεί το μύθο. Αυτό που χάνουμε είναι ο μύθος των πραγμάτων. Ο μύθος είναι αλήθεια και η απουσία της αλήθειας, η λήθη.
? Ο λόγος είναι απελευθερωτικός, είναι θεραπευτικός, για τους ανθρώπους αλλά και για ολόκληρη τη φύση. ? Ο λόγος είναι άκρως αντιεξουσιαστικός. Τίθεται στον αντίποδα της σιωπής. Δεν είναι χρυσός όταν η πρόοδος της κοινωνίας και οι ανάγκες το επιβάλλουν.
? Οι πατέρες θεολογούσαν όταν, έπρεπε να πολεμήσουν τους αιρετικούς, είτε όταν έπρεπε να εκφράσουν την εκκλησιαστική συνείδηση.
Σχόλια