Τα μυστικά του εκλογικού συστήματος για τις Αρχιεπισκοπικές

Τα μυστικά του εκλογικού συστήματος για τις Αρχιεπισκοπικές

.

---

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ξέρουν, λένε ότι Αρχιεπίσκοπο βγάζει η αρχιεπισκοπική περιφέρεια και οι κληρικοί. Οι επαρχίες Λευκωσίας και Αμμοχώστου οι οποίες αποτελούν την αρχιεπισκοπική περιφέρεια εκλέγουν τους μισούς εκλέκτορες, ενώ τους υπόλοιπους μισούς, επιλέγουν οι υπόλοιπες μητροπολιτικές περιφέρειες. Πολύ σοφά το καταστατικό της Εκκλησίας της Κύπρου, δίδει το μεγαλύτερο βάρος στους πιστούς, οι οποίοι θα βρίσκονται υπό την πνευματική καθοδήγηση του Επισκόπου της Λευκωσίας, γιατί δεν πρέπει να ξεχνά κανείς ότι ο Αρχιεπίσκοπος έχει ευθύνη μόνο στην περιφέρειά του και όχι σε άλλες μητροπολιτικές περιφέρειες. Είναι πρώτος ανάμεσα σε ίσους και τίποτα παραπάνω, δηλαδή δεν μπορεί να επέμβει σε άλλες Μητροπόλεις.
ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ της Εκκλησίας της Κύπρου προβλέπει ότι υποψήφιοι για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο μπορούν να είναι όλοι οι Μητροπολίτες και Χωρεπισκόποι και όλοι οι άγαμοι κληρικοί οι οποίοι έχουν πτυχίο θεολογίας. Μετά την κένωση του αρχιεπισκοπικού θρόνου, ο τοποτηρητής του Θρόνου, ο Μητροπολίτης Πάφου, καθορίζει ημερομηνία εκλογών εντός σαράντα ημερών, για την εκλογή των ειδικών αντιπροσώπων. Δικαίωμα ψήφου έχουν όλοι οι Ορθόδοξοι άντρες και γυναίκες άνω των 18 ετών, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους των ενοριών και διαμένουν τουλάχιστον για ένα χρόνο στην ενορία ή κοινότητα. Υποψήφιοι μπορούν να είναι Έλληνες Ορθόδοξοι (έτσι επιτάσσει το καταστατικό) άνω των 25 ετών. Η Αρχιεπισκοπική περιφέρεια εκλέγει 400 ειδικούς αντιπροσώπους και οι υπόλοιπες Μητροπόλεις από 200 ειδικούς αντιπροσώπους.
ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ αντιπρόσωποι συνέρχονται ανά Εκκλησιαστική περιφέρεια και εκλέγουν τους γενικούς αντιπροσώπους 22 μέρες μετά τις εκλογές. Η Αρχιεπισκοπική περιφέρεια εκλέγει 50 γενικούς αντιπροσώπους, από τους οποίους οι 17 θα πρέπει να είναι κληρικοί (33 θα είναι λαϊκοί). Η Μητρόπολη Πάφου και η Μητρόπολη Λεμεσού, εκλέγουν από 10 γενικούς αντιπροσώπους από τους οποίους οι 4 πρέπει να είναι κληρικοί. Η Μητρόπολη Κιτίου, η Μητρόπολή Κερύνειας και η Μητρόπολη Μόρφου, εκλέγουν 10 γενικούς αντιπροσώπους από τους οποίους οι 3 πρέπει να είναι κληρικοί. Οι γενικοί αντιπρόσωποι πρέπει να είναι πάνω από 30 χρόνων.

Η ΤΕΛΙΚΗ εκλογική διαδικασία γίνεται στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής με δύο ξεχωριστές κάλπες. Στην πρώτη κάλπη ψηφίζουν οι εν ενεργεία και οι σχολάζοντες Επίσκοποι. (5 Μητροπολίτες, 4 Χωρεπίσκοποι και ο τέως Λεμεσού). Οι ηγούμενοι ή αντιπρόσωποι των Μονών Κύκκου, Μαχαιρά, Αγίου Νεοφύτου, Τροοδίτισσας, της Χρυσορροϊατίσσης και του Σταυροβουνίου. Οι ηγούμενοι και ηγουμένισσες των μοναστηριών με τουλάχιστον πέντε μοναχούς ή μοναχές. Δύο άγαμοι κληρικοί της Αρχιεπισκοπικής περιφέρειας. Τρεις θεολόγοι κληρικοί της Λευκωσίας και ένας της Αμμοχώστου. Στη δεύτερη κάλπη ψηφίζουν οι γενικοί αντιπρόσωποι από ολόκληρη την Κύπρο.
ΟΙ ΕΚΛΕΚΤΟΡΕΣ ψηφίζουν μυστικά αναγράφοντας σε χαρτί το όνομα του υποψηφίου που επιθυμούν. Για να εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος πρέπει ο υποψήφιος να πάρει απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο κάλπες. Αν δεν υπάρχει πλειοψηφία η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Αν και πάλι δεν καταστεί δυνατό οι υποψήφιοι να πάρουν πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε υπάρχει και τρίτος γύρος, μόνο που οι υποψήφιοι είναι μόνο δύο. Αυτός που πήρε την απόλυτη πλειοψηφία στην κάλπη των εξ οφίκιων (Επισκόπων, ηγουμένων και κληρικών) και αυτός που πήρε την απόλυτη πλειοψηφία στην κάλπη των γενικών αντιπροσώπων. Αν και πάλι δεν γίνει κατορθωτό ένας υποψήφιος να εξασφαλίσει απόλυτη πάντα πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε επαναλαμβάνεται για τέταρτη φορά η ψηφοφορία, αλλά αυτή τη φορά ενώνονται οι κάλπες. Σε περίπτωση που υποψήφιος λάβει σχετική πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε δεύτερος υποψήφιος είναι ο δεύτερος σε ψήφους και στις δύο κάλπες. Σε περίπτωση ισοψηφίας, ο Αρχιεπίσκοπος εκλέγεται με μυστική ψηφοφορία από την Ιερά Σύνοδο. Αν και πάλι υπάρχει ισοψηφία τότε γίνεται καταφυγή στην κλήρωση.
Η ΕΚΛΟΓΙΚΗ διαδικασία είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη, ενώ σίγουρα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί και ως απόλυτα δημοκρατική. Από τη στιγμή που υποχρεωτικά το ένα τρίτο περίπου των γενικών αντιπροσώπων θα πρέπει να είναι κληρικοί και από την ώρα που υπάρχει σώμα εξ οφίκιων εκλεκτόρων τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι απέχει το σύστημα από τα καθαρά δημοκρατικά πλαίσια. Ακόμη σε επίπεδο εκλογής ειδικών αντιπροσώπων το σύστημα είναι πλειοψηφικό. Δηλαδή αν μια ενορία εκλέγει δέκα για παράδειγμα ειδικούς αντιπροσώπους και οι κύριοι διεκδικητές του Θρόνου είναι δύο, τότε μπορεί αυτός που εξασφάλισε το 50% συν μία ψήφο να εκλέξει όλους τους αντιπροσώπους. Αν οι διεκδικητές είναι τρεις μπορεί να πάρει όλους τους αντιπροσώπους, ένας υποψήφιος, ο οποίος πήρε 33,4%. Έτσι παρατηρείται το φαινόμενο υποψήφιοι να βρίσκονται πάρα πολύ κοντά σε ποσοστά ψήφων (παράδειγμα η εκλογή του Λεμεσού Αθανασίου) και όμως ο ένας να έχει εκλέξει την πλειοψηφία ή και όλους τους ειδικούς αντιπροσώπους και άλλος ελάχιστους ή και κανένα. Επίσης ο αριθμός των αντιπροσώπων ανά ενορία δεν είναι πάντα απόλυτα συναρτημένος με τον αριθμό των ψηφοφόρων. Μπορεί ένας υποψήφιος να εκλέξει λιγότερους αντιπροσώπους, ενώ εξασφάλισε περισσότερους συνολικά ψήφους.
ΜΙΑ ΑΛΛΗ ιδιομορφία του εκλογικού συστήματος είναι η θεωρητική ανυπαρξία υποψηφίων Αρχιεπισκόπων και το γεγονός ότι κανένας δεν δεσμεύει τους ειδικούς και γενικούς αντιπροσώπους να ψηφίσουν αυτόν για τον οποίο επιλέγηκαν. Κυρίως αν οι ψηφοφορίες επαναληφθούν στο Μέγα Συνοδικό, τότε είναι εύκολο αν οι υποψήφιοι είναι πέραν των δύο να υπάρξουν συμμαχίες εκλεκτόρων, οι οποίες να μην έχουν σχέση με τις επιθυμίες των ψηφοφόρων. Ακόμη στο εκλεκτορικό σώμα η πλειοψηφία των εκλεκτόρων είναι κληρικοί ανεξαρτήτως αν πήραν τις περισσότερες ψήφους ή όχι. Στην κάλπη των εξ οφίκιων είναι όλοι κληρικοί, αλλά και στην κάλπη των γενικών αντιπροσώπων υποχρεωτικά οι 50 πρέπει να είναι κληρικοί και οι 67 λαϊκοί. Σε περίπτωση που ενωθούν οι κάλπες τότε οι κληρικοί υπερισχύουν αριθμητικά των λαϊκών, αφού οι λαϊκοί θα παραμείνουν 67, ενώ οι κληρικοί θα ανέλθουν πέραν των 75 με τα σημερινά δεδομένα.

Η ΣΧΕΤΙΚΗ δημοκρατικότητα του συστήματος, στόχο έχει να αφήνει και ένα περιθώριο στο Άγιο Πνεύμα για να παρέμβει. Δηλαδή κανένας να μην είναι σίγουρος μέχρι την τελευταία στιγμή ότι θα εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος και ακόμη μπορεί την τελευταία στιγμή ένα γεγονός που θα έλθει στην επιφάνεια να αλλάξει τη βούληση των εκλεκτόρων. Βεβαίως η λαϊκή θυμοσοφία λέει ότι παλεύουν μέχρι εσχάτων για να εκλέξουν Αρχιεπίσκοπο και ύστερα καλούν το Άγιο Πνεύμα, αλλά πάντα ο Θεός ξέρει τον άλλο, τον καλό τρόπο, για να εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος ο καταλληλότερος στην κατάλληλη στιγμή. Η έξωθεν καλή μαρτυρία - η αγιότητα του βίου - είναι καλή αλλά δεν αποτελεί πάντα το καλύτερο κριτήριο. Μπορεί ένας άγιος άνθρωπος να μην μπορεί να αντέξει τα βάσανα του Αρχιεπισκοπικού θρόνου και να μην έχει τη δυνατότητα να διατηρήσει και να ενισχύσει την ενότητα μιας Εκκλησίας. Όπως ο μοναχισμός δεν είναι κατάλληλος για όλους, έτσι και οι θρόνοι δεν είναι για όλους. Ο καθένας στο μέτρο των δυνατοτήτων του και στο μέτρο της θείας πρόνοιας.

ΑΣ ΜΗΝ ΞΕΧΝΟΥΜΕ ότι οι αρμοδιότητες του Αρχιεπισκόπου είναι συντονιστικές και σε σχέση με την υπόλοιπη Κύπρο και δεν μπορεί να παρέμβει με κανένα τρόπο στον τρόπο διαποίμανσης των άλλων Μητροπόλεως. Βεβαίως σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να επέμβει η Ιερά Σύνοδος και να συνετίσει ή ακόμη και να τιμωρήσει έναν Επίσκοπο. Ο Αρχιεπίσκοπος έχει ορισμένα προνόμια, περισσότερο ιστορικά και συμβολικά όπως το σκήπτρο, ο μανδύας και η υπογραφή με κόκκινη μελάνη, αλλά από εκεί και πέρα το δικαίωμα να συγκαλεί την Ιερά Σύνοδο και άλλα μικρά δικαιώματα είναι ήσσονος σημασίας.



ΠΙΝΑΚΑΣ


Εκλογικό σύστημα

Αρχιεπισκοπική περιφέρεια 400 ειδικούς αντιπροσώπους (πλειοψηφικό σύστημα) 50 γενικούς αντιπροσώπους (33 λαϊκούς και 17 κληρικούς) Μητροπόλεις Πάφου και Κιτίου 100 ειδικούς αντιπροσώπους Από 10 γενικούς αντιπροσώπους (έξι λαϊκούς και 4 κληρικούς) Μητροπόλεις Λεμεσού, Μόρφου, Κερύνειας 100 ειδικούς αντιπροσώπους Από 10 γενικούς αντιπροσώπους (επτά λαϊκούς και 3 κληρικούς) Εκλογική Συνέλευση
Πρώτη ψηφοφορία Πρώτη Κάλπη : Εν ενεργεία και σχολάζοντες Επίσκοποι Ηγούμενοι ή αντιπρόσωποι των Μονών Κύκκου, Μαχαιρά, Αγίου Νεοφύτου, Τροοδίτισσας, της Χρυσορροϊατίσσης και του Σταυροβουνίου. Οι ηγούμενοι και ηγουμένισσες των μοναστηριών με τουλάχιστον πέντε μοναχούς ή μοναχές. Δύο άγαμοι κληρικοί της Αρχιεπισκοπικής περιφέρειας. Τρεις θεολόγοι κληρικοί της Λευκωσίας και ένας της Αμμοχώστου. Δεύτερη κάλπη: Γενικοί αντιπρόσωποι από ολόκληρη την Κύπρο. Απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο κάλπες Δεύτερη ψηφοφορία Επαναλαμβάνεται η διαδικασία Απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο κάλπες Τρίτη ψηφοφορία Υποψήφιοι μόνο οι δύο επικρατέστεροι Απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο κάλπες Τέταρτη ψηφοφορία Ενώνονται οι δύο κάλπες Εκλέγεται αυτός που πλειοψήφησε Ισοψηφία Ψηφίζουν τα μέλη της Ιεράς Συνόδου Δεύτερη ισοψηφία Κλήρωση