Μάριος
Τόκας και "Θεογεννήτωρ Μαρία"
* Όταν ακόμη και ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει και εξυμνεί το έργο του Μάριου Τόκα "Θεογεννήτωρ Μαρία" όλα τα υπόλοιπα σχόλια είναι εκ του περισσού. Γράφει μεταξύ άλλων στο βιβλιαράκι του ψηφιακού δίσκου ο Θεοδωράκης "Οι μελωδίες του δεμένες αρμονικά με τις φωνές του Μανώλη Μητσιά και του Κώστα Χατζηχριστοδούλου έχουν κάτι από τον ουρανό, τη θάλασσα, τον ίδιο το βράχο του Άθω". * Ο Μάριος Τόκας έγραψε τη μουσική για το έργο "Θεογεννήτωρ Μαρία" σε στίχους του μακαριστού μοναχού-υμνογράφου Γεράσιμου Μικραγιαννανίτη. Η ΑΤΗΚ κυκλοφόρησε ένα συλλεκτικό ψηφιακό δίσκο με αποσπάσματα από δύο συναυλίες που πραγματοποιήθηκαν σε ιστορικούς ναούς της Μπρατισλάβα και της Βιέννης. Το έργο του καταξιωμένου κύπριου μουσικοσυνθέτη δεν παύει να προκαλεί με την ιδιοτυπία του. Συνέθεσε μουσική για ένα καθαρά εκκλησιαστικό ποίημα, το οποίο γράφτηκε για μια συγκεκριμένη μελωδία της βυζαντινής-εκκλησιαστικής μουσικής. Ο ίδιος ο Μάριος Τόκας, λέει ότι παραπέμπει σε καντάδες και σε βυζαντινές μελωδίες, τις οποίες ο ίδιος φέρει από τα γεννοφάσκια του.
* Στο δικό μας Ορθόδοξο χώρο η ερμηνεία ψαλμών με συνοδεία μουσικών οργάνων και χωρίς τη χρήση βυζαντινών-εκκλησιαστικών προτύπων, αποτελεί μια ξένη εμπειρία, η οποία ακούγεται μεν ευχάριστα αλλά σίγουρα δεν συμβάλει στη βίωση του μυστηρίου της έμπνευσης του υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Γεράσιμου Μικραγιαννανίτου. Η Εκκλησία δεν ευνοεί και δεν υιοθέτησε τις ψαλμωδίες με συνοδεία μουσικών οργάνων, παρόλο που δεν τις απαγορεύει. Υπάρχουν τέτοια παραδείγματα κυρίως στην Ελλάδα, αλλά δεν παύουν να αποτελούν την εξαίρεση του κανόνα. * Ο κύριος στόχος δεν είναι η τέρψη του αφτιού αλλά η πνευματική ανάβαση και βίωση θεϊκών εμπειριών. Η ψαλμωδία είναι μονοφωνική - δεν υπάρχουν πολυφωνίες - και το βάρος πέφτει στην υποβοήθηση της κατανόησης των υψηλών νοημάτων και στη δημιουργία κατανυκτικής ατμόσφαιρας, η οποία και πάλι στοχεύει στην προσπάθεια του πιστού να συγκεντρωθεί και να επικοινωνήσει με το Θεό. Ο ψάλτης ή οι ψάλτες, ψέλνουν με τη συνοδεία μόνο του "ίσου" δηλαδή ψαλτών που περιορίζονται στην ψαλτική μονότονη υπενθύμιση της βάσης της μουσική. * Η ψαλμωδία δεν μπορεί να αντικριστεί ως ένα ξεκομμένο κομμάτι από την όλη τελετουργία που συντελείται στο Ναό. Για το λόγο αυτό, δεν μπορεί να τελεστεί και Θεία Λειτουργία χωρίς να υπάρχει ψάλτης, δηλαδή πιστοί, στην εκκλησία. Ο χώρος του ναού, οι εικόνες, τα καντήλια, το θυμίαμα και οι ψαλμωδίες, είναι κομμάτια του ψηφιδωτού, που συντελούν στην τέλεση των Μυστηρίων και του μυστηρίου της επικοινωνίας ανθρώπου και Θεού.
* Ο Μάριος Τόκας σίγουρα δεν προσπαθεί να συμβάλει στο εκκλησιαστικό μυστήριο. Ωστόσο με το δικό του τρόπο, προσπαθεί να υμνήσει το Θεό, με τρόπο που παραπέμπει εν μέρη στην Παλαιά Διαθήκη και στο ψαλμικό "αινείται τον Κύριον εν χορδαίς και οργάνοις... εν τυμπάνω και χορώ...". Η μαρτυρία του Γενικού Διευθυντή της ΑΤΗΚ Νίκου Τιμοθέου ήταν καταπληκτική. Δεν γνωρίζω από μουσική αλλά συγκινούμαι όταν ακούω το έργο του Μάριου Τόκα. Το έργο προκαλεί συγκίνηση αλλά όχι θεία μέθεξη. Εξάλλου στο μυστήριο της επικοινωνίας με το Θεό, δεν συμμετέχει μόνο το συναίσθημα, αλλά ολόκληρη η ύπαρξη του ανθρώπου, δηλαδή και το σώμα και η ψυχή και ότι περιλαμβάνει η έννοια της ψυχής.
* Πολύ σωστά τα υπουργεία Εξωτερικών και Παιδείας με την οικονομική συνδρομή της ΑΤΗΚ, διάλεξαν να παρουσιάσουν το έργο σε ναούς της Βιέννης, σε ένα χώρο όπου οι πιστοί, λόγω ρωμαιοκαθολικής παράδοσης, ξέρουν να ακούν και να απολαμβάνουν ψαλμωδίες με μουσικά όργανα και μεγάλες χορωδίες. Έγιναν και παρουσιάσεις του έργου στην Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά έξω από τους ναούς, στο πλαίσιο συναυλιών και το αποτέλεσμα ήταν θαυμαστό για τους ακροατές. Ενδιαφέρουσα ήταν και η προσπάθεια της ΑΤΗΚ κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του ψηφιακού δίσκου, να δώσει κάποια στίγματα αυτής της μυστηριακής προσέγγισης του εμπνευστή του ποιήματος δίδοντας κεριά στους ακροατές.
* Καταλήγοντας θα θέλαμε να εισηγηθούμε, σε όποιον ενδιαφέρεται, πολιτεία, Εκκλησία, ακόμη και στους τραγουδιστές Μητσιά και Χατζηχριστοδούλου, να προχωρήσουν και στην ερμηνεία των ποιημάτων του μακαριστού Γεράσιμου Μικραγιαννανίτη, με καθαρά βυζαντινό τρόπο και μουσική. Η εισήγηση δεν έχει να κάνει με το έργο του μεγάλου Μάριου Τόκα. Αντιθέτως θα καταδείξει τη διαφορά και θα συμβάλει στην εμπέδωση της διαφοράς μεταξύ εκκλησιαστικής και συναυλιακής-κοσμικής μουσικής.
* Όταν ακόμη και ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει και εξυμνεί το έργο του Μάριου Τόκα "Θεογεννήτωρ Μαρία" όλα τα υπόλοιπα σχόλια είναι εκ του περισσού. Γράφει μεταξύ άλλων στο βιβλιαράκι του ψηφιακού δίσκου ο Θεοδωράκης "Οι μελωδίες του δεμένες αρμονικά με τις φωνές του Μανώλη Μητσιά και του Κώστα Χατζηχριστοδούλου έχουν κάτι από τον ουρανό, τη θάλασσα, τον ίδιο το βράχο του Άθω". * Ο Μάριος Τόκας έγραψε τη μουσική για το έργο "Θεογεννήτωρ Μαρία" σε στίχους του μακαριστού μοναχού-υμνογράφου Γεράσιμου Μικραγιαννανίτη. Η ΑΤΗΚ κυκλοφόρησε ένα συλλεκτικό ψηφιακό δίσκο με αποσπάσματα από δύο συναυλίες που πραγματοποιήθηκαν σε ιστορικούς ναούς της Μπρατισλάβα και της Βιέννης. Το έργο του καταξιωμένου κύπριου μουσικοσυνθέτη δεν παύει να προκαλεί με την ιδιοτυπία του. Συνέθεσε μουσική για ένα καθαρά εκκλησιαστικό ποίημα, το οποίο γράφτηκε για μια συγκεκριμένη μελωδία της βυζαντινής-εκκλησιαστικής μουσικής. Ο ίδιος ο Μάριος Τόκας, λέει ότι παραπέμπει σε καντάδες και σε βυζαντινές μελωδίες, τις οποίες ο ίδιος φέρει από τα γεννοφάσκια του.
* Στο δικό μας Ορθόδοξο χώρο η ερμηνεία ψαλμών με συνοδεία μουσικών οργάνων και χωρίς τη χρήση βυζαντινών-εκκλησιαστικών προτύπων, αποτελεί μια ξένη εμπειρία, η οποία ακούγεται μεν ευχάριστα αλλά σίγουρα δεν συμβάλει στη βίωση του μυστηρίου της έμπνευσης του υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας Γεράσιμου Μικραγιαννανίτου. Η Εκκλησία δεν ευνοεί και δεν υιοθέτησε τις ψαλμωδίες με συνοδεία μουσικών οργάνων, παρόλο που δεν τις απαγορεύει. Υπάρχουν τέτοια παραδείγματα κυρίως στην Ελλάδα, αλλά δεν παύουν να αποτελούν την εξαίρεση του κανόνα. * Ο κύριος στόχος δεν είναι η τέρψη του αφτιού αλλά η πνευματική ανάβαση και βίωση θεϊκών εμπειριών. Η ψαλμωδία είναι μονοφωνική - δεν υπάρχουν πολυφωνίες - και το βάρος πέφτει στην υποβοήθηση της κατανόησης των υψηλών νοημάτων και στη δημιουργία κατανυκτικής ατμόσφαιρας, η οποία και πάλι στοχεύει στην προσπάθεια του πιστού να συγκεντρωθεί και να επικοινωνήσει με το Θεό. Ο ψάλτης ή οι ψάλτες, ψέλνουν με τη συνοδεία μόνο του "ίσου" δηλαδή ψαλτών που περιορίζονται στην ψαλτική μονότονη υπενθύμιση της βάσης της μουσική. * Η ψαλμωδία δεν μπορεί να αντικριστεί ως ένα ξεκομμένο κομμάτι από την όλη τελετουργία που συντελείται στο Ναό. Για το λόγο αυτό, δεν μπορεί να τελεστεί και Θεία Λειτουργία χωρίς να υπάρχει ψάλτης, δηλαδή πιστοί, στην εκκλησία. Ο χώρος του ναού, οι εικόνες, τα καντήλια, το θυμίαμα και οι ψαλμωδίες, είναι κομμάτια του ψηφιδωτού, που συντελούν στην τέλεση των Μυστηρίων και του μυστηρίου της επικοινωνίας ανθρώπου και Θεού.
* Ο Μάριος Τόκας σίγουρα δεν προσπαθεί να συμβάλει στο εκκλησιαστικό μυστήριο. Ωστόσο με το δικό του τρόπο, προσπαθεί να υμνήσει το Θεό, με τρόπο που παραπέμπει εν μέρη στην Παλαιά Διαθήκη και στο ψαλμικό "αινείται τον Κύριον εν χορδαίς και οργάνοις... εν τυμπάνω και χορώ...". Η μαρτυρία του Γενικού Διευθυντή της ΑΤΗΚ Νίκου Τιμοθέου ήταν καταπληκτική. Δεν γνωρίζω από μουσική αλλά συγκινούμαι όταν ακούω το έργο του Μάριου Τόκα. Το έργο προκαλεί συγκίνηση αλλά όχι θεία μέθεξη. Εξάλλου στο μυστήριο της επικοινωνίας με το Θεό, δεν συμμετέχει μόνο το συναίσθημα, αλλά ολόκληρη η ύπαρξη του ανθρώπου, δηλαδή και το σώμα και η ψυχή και ότι περιλαμβάνει η έννοια της ψυχής.
* Πολύ σωστά τα υπουργεία Εξωτερικών και Παιδείας με την οικονομική συνδρομή της ΑΤΗΚ, διάλεξαν να παρουσιάσουν το έργο σε ναούς της Βιέννης, σε ένα χώρο όπου οι πιστοί, λόγω ρωμαιοκαθολικής παράδοσης, ξέρουν να ακούν και να απολαμβάνουν ψαλμωδίες με μουσικά όργανα και μεγάλες χορωδίες. Έγιναν και παρουσιάσεις του έργου στην Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά έξω από τους ναούς, στο πλαίσιο συναυλιών και το αποτέλεσμα ήταν θαυμαστό για τους ακροατές. Ενδιαφέρουσα ήταν και η προσπάθεια της ΑΤΗΚ κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του ψηφιακού δίσκου, να δώσει κάποια στίγματα αυτής της μυστηριακής προσέγγισης του εμπνευστή του ποιήματος δίδοντας κεριά στους ακροατές.
* Καταλήγοντας θα θέλαμε να εισηγηθούμε, σε όποιον ενδιαφέρεται, πολιτεία, Εκκλησία, ακόμη και στους τραγουδιστές Μητσιά και Χατζηχριστοδούλου, να προχωρήσουν και στην ερμηνεία των ποιημάτων του μακαριστού Γεράσιμου Μικραγιαννανίτη, με καθαρά βυζαντινό τρόπο και μουσική. Η εισήγηση δεν έχει να κάνει με το έργο του μεγάλου Μάριου Τόκα. Αντιθέτως θα καταδείξει τη διαφορά και θα συμβάλει στην εμπέδωση της διαφοράς μεταξύ εκκλησιαστικής και συναυλιακής-κοσμικής μουσικής.
Σχόλια