Τα πανηγύρια, τα πείσματα και οι παγίδες

ΟΙ ΔΗΜΟΣΚΟΠΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ

Τα πανηγύρια, τα πείσματα και οι παγίδες

.

---

"Πριν αλέκτορα φωνήσαι", τρεις σχεδόν μήνες πριν τις αναμενόμενες αρχιεπισκοπικές εκλογές, άρχισαν τα πανηγύρια για τη "νίκη" του Κύκκου Νικηφόρου στις δημοσκοπήσεις. Οι υποστηρικτές και φίλοι του Επισκόπου Κύκκου, άρχισαν ήδη να προγραμματίζουν για την επόμενη μέρα, δημιουργώντας σκηνικό προεδρικών εκλογών, νομίζοντας ότι θα απολαύσουν τα λάφυρα της εξουσίας. Από την άλλη, οι οπαδοί του Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανασίου, πείσμωσαν περισσότερο και συσπειρώθηκαν, για να αγωνιστούν για να φέρουν το "θεό" σε αυτό τον τόπο. Την ίδια ώρα ευελπιστούν ότι θα κερδίσουν τους "εξ οφίκιο" εκλέκτορες - ηγουμένους και παπάδες - και έτσι θα κερδίσουν τις εκλογές για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο.
Το όλο σκηνικό θυμίζει τις παραμονές του δημοψηφίσματος με τους "ναιναίδες" και τις "οχιές" να προειδοποιούν ότι θα έλθει το τέλος της Κύπρου, αν δεν επικρατήσει, η μια ή η άλλη άποψη. Ο φόβος και ο τρόμος, που δημιουργήθηκε την περίοδο εκείνη, σήμερα φαίνεται ότι θα συμπληρώνεται με πολύ φανατισμό.

Η δημοσκόπηση

Πριν μερικές μέρες, σε δημοσκόπηση του ΡΙΚ σημειώνεται ότι ο Επίσκοπος Κύκκου έρχεται πρώτος στις επιλογές των πολιτών με ποσοστό 36%, ακολουθεί ο Λεμεσού Αθανάσιος με 19%, ο Πάφου Χρυσόστομος με 8% και ο Κιτίου Χρυσόστομος με 4%. Ωστόσο, ένα ποσοστό 28% βρίσκεται στο καλάθι των αναποφάσιστων ή αυτών που δεν ενδιαφέρονται και ούτε και θα ψηφίσουν.
Το πιο ενδιαφέρον σημείο στη δημοσκόπηση βρίσκεται στο συσχετισμό της συχνότητας εκκλησιασμού των πολιτών και της προτίμησης για Αρχιεπίσκοπο. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι όσοι εκκλησιάζονται κάθε Κυριακή, θεωρητικά πάντα, οι πιο "θρήσκοι", επιλέγουν σε ίσο βαθμό 30% τους δύο επικρατέστερους για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο. Από εκεί και πέρα, όσοι έχουν μικρότερο ενδιαφέρον για την Εκκλησία, στρέφονται προς τον Επίσκοπο Κύκκου σε μεγαλύτερο βαθμό. Όσοι δεν εκκλησιάζονται σχεδόν ποτέ, επιλέγουν Νικηφόρο σε ποσοστό 36% και Αθανάσιο σε ποσοστό 12%. Όσοι εκκλησιάζονται μερικές φορές το χρόνο, ψηφίζουν Νικηφόρο σε ποσοστό 37% και Αθανάσιο σε ποσοστό 16% και όσοι εκκλησιάζονται δύο με τρεις φορές το μήνα, επιλέγουν Νικηφόρο σε ποσοστό 40% και Αθανάσιο σε ποσοστό 8%. Τα νούμερα αυτά δίνουν κάποια στίγματα τής ποιοτικής διαστρωμάτωσης των ανθρώπων που θα ψηφίσουν για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο και κλονίζουν την εικόνα που θέλει τους πολύ θρήσκους να αποτελούν προνόμιο του Λεμεσού Αθανάσιου και τους αδιάφορους κεφάλαιο του Επισκόπου Κύκκου. Ο κάθε πολίτης φαίνεται ότι θέτει και άλλα κριτήρια στον τρόπο με τον οποίο επιλέγει υποψήφιο για τον θρόνο του Αποστόλου Βαρνάβα.

Οι παγίδες

Το σύστημα εκλογής Αρχιεπισκόπου κρύβει πολλές παγίδες. Αυτοί που ξέρουν καλά το εκλογικό σύστημα, λένε ότι Αρχιεπίσκοπο βγάζει η αρχιεπισκοπική περιφέρεια και οι κληρικοί. Οι επαρχίες Λευκωσίας και Αμμοχώστου, οι οποίες αποτελούν την αρχιεπισκοπική περιφέρεια, εκλέγουν τους μισούς εκλέκτορες, ενώ τους υπόλοιπους μισούς, επιλέγουν οι υπόλοιπες μητροπολιτικές περιφέρειες. Άρα μπορεί κάποιος να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των κληρικών και τη μειοψηφία των λαϊκών εκλεκτόρων ή και αντιστρόφως, και να εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος. Αν εξασφαλίσει την πλειοψηφία των λαϊκών, δεν θα υπάρχει πρόβλημα. Αλλά αν εξασφαλίσει τη μειοψηφία των λαϊκών, τότε στην ουσία ο Αρχιεπίσκοπος θα βρίσκεται σε κάθετη αντίθεση με το λαϊκό αίσθημα, όπως αυτό εκφράστηκε και με τον τρόπο που εκφράστηκε στις εκλογές αντιπροσώπων.
Μια άλλη ιδιομορφία του εκλογικού συστήματος είναι η θεωρητική ανυπαρξία υποψηφίων Αρχιεπισκόπων και το γεγονός ότι κανένας δεν δεσμεύει τους ειδικούς και γενικούς αντιπροσώπους να ψηφίσουν αυτόν για τον οποίο επιλέγηκαν. Κυρίως αν οι ψηφοφορίες επαναληφθούν στο Μέγα Συνοδικό, τότε είναι εύκολο αν οι υποψήφιοι είναι πέραν των δύο να υπάρξουν συμμαχίες εκλεκτόρων, οι οποίες να μην έχουν σχέση με τις επιθυμίες των ψηφοφόρων. Ακόμη στο εκλεκτορικό σώμα η πλειοψηφία των εκλεκτόρων είναι κληρικοί, ανεξαρτήτως αν πήραν τις περισσότερες ψήφους ή όχι. Στην κάλπη των εξ οφίκιων είναι όλοι κληρικοί, αλλά και στην κάλπη των γενικών αντιπροσώπων υποχρεωτικά οι 50 πρέπει να είναι κληρικοί και οι 67 λαϊκοί. Σε περίπτωση που ενωθούν οι κάλπες, τότε οι κληρικοί υπερισχύουν αριθμητικά των λαϊκών, αφού οι λαϊκοί θα παραμείνουν 67, ενώ οι κληρικοί θα ανέλθουν πέραν των 75 με τα σημερινά δεδομένα.

Η περίπτωση Λεμεσού

Πριν μερικά χρόνια, ένας υποψήφιος για τον θρόνο της Μητρόπολης Λεμεσού, προσέλαβε ένα γραφείο συμβούλων πολιτικής επικοινωνίας, για να διοργανώσει την προεκλογική του εκστρατεία. Πρέπει να πλήρωσε πολλά, αφού η δουλειά ήταν "καλή" και ο άνθρωπος έγινε γνωστός στην επαρχία σε χρόνο ρεκόρ, με τον καταιγισμό των διαφημιστικών και όχι μόνο μηνυμάτων. Την ίδια ώρα, ακολουθώντας τους κανόνες του μάρκετινγκ, πραγματοποιούσε επισκέψεις σε επιχειρήσεις, δημόσιες υπηρεσίες και σε άλλους χώρους, για να πείσει τους πολίτες να τον επιλέξουν. Όμως το αποτέλεσμα ήταν τραγικό, αφού κυριολεκτικά πάτωσε στις εκλογές. Ένας άλλος υποψήφιος, δέχθηκε τη στήριξη κάποιων κομμάτων και τα πράγματα δούλεψαν άψογα. Οι μέλη του κόμματος δούλεψαν, οι οπαδοί πήγαν να ψηφίσουν, αλλά κάτι συνέβη και το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό. Όσοι έψαξαν το γιατί και το λόγο αποτυχίας των σχεδιασμών, διαπίστωσαν ότι το πρώτο λάθος βρισκόταν στο πολύπλοκο σύστημα των εκλογών. Το σύστημα είναι πλειοψηφικό και κάθε ενορία επιλέγει ορισμένο αριθμό αντιπροσώπων για την τελική εκλογή. Έτσι μπορεί η διαφορά να είναι μερικές εκατοστιαίες μονάδες και όμως ο πρώτος να εξασφαλίσει όλους τους αντιπροσώπους και ο δεύτερος κανένα. Η διαφορά μεταξύ του πρώτου και δεύτερου στις τελευταίες μητροπολιτικές εκλογές στη Μητρόπολη Λεμεσού ήταν πολύ μικρή, ενώ η διαφορά σε αντιπροσώπους ήταν συντριπτική υπέρ του πρώτου.
Ο δεύτερος αστάθμητος παράγοντας βρισκόταν στον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών. Για να ψηφίσεις απαιτείτο ιώβειος υπομονή, ενώ η ψηφοφορία δεν ήταν υποχρεωτική, άρα όσοι δεν είχαν ιδιαίτερους λόγους, δεν περίμεναν στην ουρά για να ψηφίσουν. Ο εκλογέας έπρεπε να γράψει τα ονόματα των εκλεκτόρων - όχι απλά να βάλει ένα "χ" ή ένα "ν" στο ψηφοδέλτιο - γεγονός που απαιτούσε πολύ χρόνο. Επιπλέον, έπρεπε να διαλέξει τους εκλέκτορες από έναν κατάλογο στον οποίο ήταν γραμμένοι όλοι με αλφαβητική σειρά. Φανταστείτε πόση ώρα χρειαζόταν ένας παππούς, σε μεγάλες ενορίες με δέκα ή και περισσότερους εκλέκτορες, να ανακαλύψει ποίοι υποστηρίζουν τον υποψήφιο τής επιλογής του και να γράψει τα ονόματα σε ένα χαρτί. Είναι χαρακτηριστικό ότι για να ψηφίσει κάποιος έπρεπε να περιμένει δύο και τρεις ή και περισσότερες ώρες. Έτσι τα φαβορί έχασαν και νίκησε ο υποψήφιος ο Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος, ο οποίος είχε τους πιο πιστούς οπαδούς.

Το εκλογικό σύστημα

Το καταστατικό της Εκκλησίας της Κύπρου προβλέπει ότι υποψήφιοι για τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο μπορούν να είναι όλοι οι Μητροπολίτες και Χωρεπισκόποι και όλοι οι άγαμοι κληρικοί οι οποίοι έχουν πτυχίο θεολογίας. Μετά την κένωση του Αρχιεπισκοπικού Θρόνου, ο τοποτηρητής του Θρόνου, ο Μητροπολίτης Πάφου, καθορίζει ημερομηνία εκλογών εντός σαράντα ημερών, για την εκλογή των ειδικών αντιπροσώπων. Δικαίωμα ψήφου έχουν όλοι οι ορθόδοξοι άντρες και γυναίκες άνω των 18 ετών, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους των ενοριών και διαμένουν τουλάχιστον για ένα χρόνο στην ενορία ή κοινότητα. Υποψήφιοι μπορούν να είναι Έλληνες ορθόδοξοι (έτσι επιτάσσει το καταστατικό) άνω των 25 ετών. Η αρχιεπισκοπική περιφέρεια εκλέγει 400 ειδικούς αντιπροσώπους και οι υπόλοιπες Μητροπόλεις από 200 ειδικούς αντιπροσώπους. Οι ειδικοί αντιπρόσωποι συνέρχονται ανά εκκλησιαστική περιφέρεια και εκλέγουν τους γενικούς αντιπροσώπους 22 μέρες μετά τις εκλογές. Η αρχιεπισκοπική περιφέρεια εκλέγει 50 γενικούς αντιπροσώπους, από τους οποίους οι 17 θα πρέπει να είναι κληρικοί (33 θα είναι λαϊκοί). Η Μητρόπολη Πάφου και η Μητρόπολη Λεμεσού εκλέγουν από 10 γενικούς αντιπροσώπους, από τους οποίους οι 4 πρέπει να είναι κληρικοί. Η Μητρόπολη Κιτίου, η Μητρόπολη Κερύνειας και η Μητρόπολη Μόρφου, εκλέγουν 10 γενικούς αντιπροσώπους, από τους οποίους οι 3 πρέπει να είναι κληρικοί. Οι γενικοί αντιπρόσωποι πρέπει να είναι πάνω από 30 χρόνων.
Η τελική εκλογική διαδικασία γίνεται στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Αρχιεπισκοπής με δύο ξεχωριστές κάλπες. Στην πρώτη κάλπη ψηφίζουν οι εν ενεργεία και οι σχολάζοντες Επίσκοποι (5 Μητροπολίτες, 4 Χωρεπίσκοποι και ο τέως Λεμεσού). Οι ηγούμενοι ή αντιπρόσωποι των Μονών Κύκκου, Μαχαιρά, Αγίου Νεοφύτου, Τροοδίτισσας, της Χρυσορροϊατίσσης και του Σταυροβουνίου. Οι ηγούμενοι και ηγουμένισσες των μοναστηριών με τουλάχιστον πέντε μοναχούς ή μοναχές. Δύο άγαμοι κληρικοί της αρχιεπισκοπικής περιφέρειας. Τρεις θεολόγοι κληρικοί της Λευκωσίας και ένας της Αμμοχώστου. Στη δεύτερη κάλπη ψηφίζουν οι γενικοί αντιπρόσωποι από ολόκληρη την Κύπρο. Οι εκλέκτορες ψηφίζουν μυστικά αναγράφοντας σε χαρτί το όνομα του υποψηφίου που επιθυμούν. Για να εκλεγεί Αρχιεπίσκοπος, πρέπει ο υποψήφιος να πάρει απόλυτη πλειοψηφία και στις δύο κάλπες. Αν δεν υπάρχει πλειοψηφία, η διαδικασία επαναλαμβάνεται. Αν και πάλι δεν καταστεί δυνατό οι υποψήφιοι να πάρουν πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε υπάρχει και τρίτος γύρος, μόνο που οι υποψήφιοι είναι μόνο δύο. Αυτός που πήρε την απόλυτη πλειοψηφία στην κάλπη των εξ οφίκιων (Επισκόπων, ηγουμένων και κληρικών) και αυτός που πήρε την απόλυτη πλειοψηφία στην κάλπη των γενικών αντιπροσώπων. Αν και πάλι δεν γίνει κατορθωτό ένας υποψήφιος να εξασφαλίσει απόλυτη πάντα πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε επαναλαμβάνεται για τέταρτη φορά η ψηφοφορία, αλλά αυτή τη φορά ενώνονται οι κάλπες. Σε περίπτωση που υποψήφιος λάβει σχετική πλειοψηφία και στις δύο κάλπες, τότε δεύτερος υποψήφιος είναι ο δεύτερος σε ψήφους και στις δύο κάλπες. Σε περίπτωση ισοψηφίας, ο Αρχιεπίσκοπος εκλέγεται με μυστική ψηφοφορία από την Ιερά Σύνοδο. Αν και πάλι υπάρχει ισοψηφία, τότε γίνεται καταφυγή στην κλήρωση.