Τα αραμαϊκά παγκοσμίως, μόνο στον Κορμακίτη

Η ΠΙΣΤΗ ΤΩΝ ΜΑΡΩΝΙΤΩΝ ΚΑΙ Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΤΟΥΣ ΔΡΑΣΗ

Τα αραμαϊκά παγκοσμίως, μόνο στον Κορμακίτη

.

---

Είναι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, ζουν μαζί μας, δεν ξεχωρίζουν καθόλου, απολαμβάνουν αυξημένα προνόμια και όμως ελάχιστα γνωρίζουμε για την πίστη και τη θρησκευτική δράση των Μαρωνιτών. Και όμως οι Μαρωνίτες της Κύπρου διαθέτουν μια παγκόσμια αποκλειστικότητα. Είναι οι μόνοι οι οποίοι εξακολουθούν να τελούν τη θεία λειτουργία στην αραμαϊκή γλώσσα, δηλαδή τη γλώσσα που μιλούσε ο Χριστός κατά τη διάρκεια της επίγειας δράσης του. Πριν μερικά χρόνια έγινε υπήρξε μεγάλη συζήτηση όταν γυρίστηκε η ταινία του Μελ Γκίμπσον τα "Πάθη του Χριστού" στην αραμαϊκή γλώσσα. Όπως μας πληροφορεί ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Μαρωνιτών Πέτρος Τζεμαγιέλ, η Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στον Κορμακίτη είναι η μόνη μαρωνιτική εκκλησία στον κόσμο στην οποία μπορεί κανείς να ακούσει να ψάλλεται προ του Ευαγγελίου από το διάκονο στη συριακή γλώσσα το "σιγήσατε αδελφοί".
Η μαρωνιτική κοινότητα αριθμεί περίπου 6000 άτομα τα οποία ακολουθούν το μαρωνιτικό θρήσκευμα, δηλαδή το ανατολικό δόγμα της Καθολικής εκκλησίας και χαρακτηρίζεται από πλήρη υπακοή στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.
Το μεγαλύτερο χωριό των Μαρωνιτών είναι ο Κορμακίτης, ο οποίος βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Κύπρου. Η περιοχή έχει άμεση σχέση με τον Απόστολο Παύλο, αφού στον Κορμακίτη σταμάτησε ο Απόστολος καθώς πήγαινε από τη Σαλαμίνα στην Πάφο. Στην Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου οι Μαρωνίτες τελούν ακόμη και σήμερα τη λειτουργία στην αραμαϊκή γλώσσα, τη γλώσσα του Χριστού. Είναι η μόνη μαρωνιτική εκκλησία στον κόσμο στην οποία μπορεί κανείς να ακούσει να ψάλλεται προ του Ευαγγελίου από το διάκονο στη συριακή γλώσσα το "σιγήσατε αδελφοί". Με απλά λόγια, η ιστορία της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στον Κορμακίτη είναι μια περίληψη της ιστορίας των Μαρωνιτών της Κύπρου.


Άγιος Μάρωνας

Ο Άγιος Μάρωνας (Αραβικά: Μαρ Μαρούν) ήταν ερημίτης και έζησε τον 4ο αιώνα κοντά στο όρος Ταύρος στη Μεγάλη Συρία, ένα τμήμα της τότε Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Είχε το χάρισμα της θεραπείας των ασθενών. Μετά το θάνατό του το 410 μ.Χ. οι μαθητές του δημιούργησαν τον πρώτο πυρήνα των Μαρωνιτών. Έκτισαν μάλιστα και εκκλησία στη μνήμη του. Στη μνήμη του αγίου, κτίστηκαν ακολούθως μοναστήρια και εκκλησίες σε όλη τη Συρία και το Λίβανο. Τα μοναστήρια που έκτισαν οι μαθητές του αποτελούσαν πηγή ηθικής εξύψωσης για αρκετούς από τους πιστούς.
Στις αρχές του 7ου αιώνα, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κλυδωνιζόταν από τη διαμάχη γύρω από την αίρεση του Μονοθελητισμού, που υποστήριζε ότι ο Χριστός είχε μόνο μία θέληση παρά το γεγονός ότι συνένωνε και την ανθρώπινη και τη θεϊκή. Οι Μαρωνίτες υποστήριξαν από την αρχή την τάση του Μονοθελητισμού και ταυτίστηκαν με αυτό το ρεύμα, με αποτέλεσμα να εκδιωχθούν από τους θρησκευτικούς τους αντιπάλους. Όσοι επιβίωσαν από τις διώξεις διαμόρφωσαν έναν συμπαγή πληθυσμό στις περιοχές της Συρίας και του Λιβάνου. Εκεί παρέμειναν κυρίως ως στρατιωτικές κοινότητες, αμυνόμενοι κατά της εξάπλωσης του Ισλάμ. Λόγω της μακράς σύγκρουσης που είχαν με το επίσημο δόγμα (Ορθόδοξο) της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, απεδέχθησαν το πρωτείο του Πάπα τον 12ο αιώνα και το 1736 προσχώρησαν στη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, αποδεχόμενοι τον καταστατικό της χάρτη, διατηρώντας όμως τις τυπικές διαφορές με τη Δυτική Καθολική εκκλησία. Μετά τον Πάπα της Ρώμης, επικεφαλής της μαρωνιτικής εκκλησίας είναι ο Πατριάρχης που εδρεύει στο Λίβανο, όπου βρίσκεται εγκατεστημένο και το μεγαλύτερο μέρος των Μαρωνιτών.
Στην Κύπρο

Οι Μαρωνίτες άρχισαν να μεταναστεύουν στην Κύπρο τον 8ο αιώνα και προέρχονταν από τις αρχαίες περιοχές της τότε Συρίας, τους Αγίους Τόπους και το Λίβανο. Η μετανάστευση έγινε σταδιακά σε τέσσερις περιόδους. Σύμφωνα με τον ιστορικό Παλμιέρι, γύρω στο 12ο αιώνα ο μαρωνιτικός πληθυσμός στην Κύπρο αριθμούσε 50,000 περίπου και κατοικούσε σε 60 χωριά. Απόδειξη αυτού είναι ότι αρκετές μαρωνιτικές εκκλησίες και μοναστήρια βρίσκονται ακόμη στον Πενταδάκτυλο.
Όμως, ως αποτέλεσμα των διωγμών που υπέστησαν, ο αριθμός τους μειώθηκε σημαντικά, έτσι ώστε το 1960 να αριθμούν μόνο 5000 άτομα που ζούσαν σε τέσσερα χωριά στο βόρειο μέρος της Κύπρου: τον Κορμακίτη, τον Ασώματο, την Αγία Μαρίνα και την Καρπάσια. Ιστορικά ντοκουμέντα επιβεβαιώνουν ότι το 1593 οι
Μαρωνίτες ζούσαν σε 19 χωριά, μεταξύ των οποίων και τα τέσσερα σημερινά μαρωνίτικα χωριά.
Οι πρώτοι Μαρωνίτες στην Κύπρο εγκαταστάθηκαν σε απομονωμένες ορεινές περιοχές στην οροσειρά του Πενταδακτύλου, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα, όπως γράφει ο ιστορικός Χρήστος Ιακώβου, ότι η άφιξή τους στο νησί δεν έγινε εύκολα δεκτή από το ελληνικό στοιχείο, λόγω των τότε θρησκευτικών διαφορών που επικρατούσαν μέσα στην Αυτοκρατορία. Η απομόνωση από τον υπόλοιπο πληθυσμό της Κύπρου είχε σαν συνέπεια, στη μακρά προοπτική:
α) την πολύ αργή αφομοίωσή τους από το ελληνικό στοιχείο και
β) τη διατήρηση, επί μακρόν, των δικών τους θεσμών που ήσαν πολύ ουσιαστικοί για τη συνέχιση μιας κλειστής κοινωνίας, όπως ήσαν οι Μαρωνίτες για αρκετούς αιώνες. Με την υποταγή την Κύπρου στον έλεγχο της Φραγκικής Δυναστείας των Λουζινιανών το 1192, αρχίζει μία νέα περίοδος μετανάστευσης Μαρωνιτών λόγω του ότι ο Γκυ Ντε Λουζινιάν, ο πρώτος της Δυναστείας, ενεθάρρυνε την είσοδο Μαρωνιτών για να ενισχύσει την καθολική παρουσία στο νησί και για να τους χρησιμοποιήσει ως στρατιωτικές φρουρές. Σύμφωνα με τον Ντε Μας Λατρί, κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας (1192-1489) ο αριθμός των Μαρωνιτικών χωριών ανήλθε στα 62. Επίσης, σε αυτή την περίοδο και συγκεκριμένα το 1316, η πρώτη Μαρωνιτική Αρχιεπισκοπή ιδρύεται στην Κύπρο με έδρα τη Λευκωσία, γεγονός που αποδεικνύει την προνομιακή μεταχείριση που έτυχαν από τους Λουζινιανούς. Οι ίδιες ιστορικές συνθήκες συνεχίστηκαν και κατά τη διάρκεια της Ενετοκρατίας (1489-1571).
Η σχέση αυτή αλλάζει όταν η Κύπρος περιέχεται στον έλεγχο των Οθωμανών (1571). Οι Οθωμανοί αναγνώρισαν ως μόνη αντιπροσωπευτική εκκλησία για τους χριστιανούς του νησιού την Ορθόδοξη. Έτσι οι Μαρωνίτες αναγκάστηκαν είτε να γίνουν Μουσουλμάνοι είτε να προσχωρήσουν στην Ορθόδοξη εκκλησία. Με την πολιτική αυτή σταδιακά υποτάχθηκαν στη διοικητική δικαιοδοσία της ορθόδοξης εκκλησίας. Αυτό είχε ως συνέπεια να μειωθεί αισθητά ο αριθμός τους και το 1673 να μεταφερθεί η Μαρωνιτική Αρχιεπισκοπή στο Λίβανο. Το 1840, μετά από παρέμβαση της γαλλικής κυβέρνησης, επετράπη στους λίγους Μαρωνίτες που είχαν απομείνει στο νησί, να ακολουθούν το λατινικό θρησκευτικό ημερολόγιο και να έχουν το δικό τους αντιπρόσωπο, τον Γενικό Βικάριο. Το 1988, η έδρα της Μαρωνιτικής Αρχιεπισκοπής επέστρεψε στη Λευκωσία μετά την εγκατάστασή της στη Βηρυτό το 1673.
Σήμερα

Οι Μαρωνίτες της Κύπρου υπήρξαν πάντοτε μια ζωντανή, κοινότητα, με δικά τους ομοιογενή χωριά, με δικά τους σχολεία, εκκλησίες, σωματεία και ιδρύματα, καθώς επίσης και τη δική τους αραβική διάλεκτο. Κατά την ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960 επέλεξαν, να ανήκουν στην ελληνοκυπριακή κοινότητα, με την οποία τους έδεναν περισσότερα κοινά στοιχεία όπως η γλώσσα, η κουλτούρα και η θρησκεία.
Το 1974 ως αποτέλεσμα των τραγικών γεγονότων, η κοινότητα στην πλειονότητά της προσφυγοποιήθηκε. Σήμερα το 98% των Μαρωνιτών ζουν στο ελεγχόμενο από την Κυπριακή Κυβέρνηση μέρος της Κύπρου, διασκορπισμένοι σε διάφορες περιοχές του
νησιού.

Εκκλησίες

Υπάρχουν αρκετά μοναστήρια και εκκλησίες που βρίσκονται σε περιοχές οι οποίες κατοικούνταν από Μαρωνίτες: ? το μοναστήρι του προφήτη Ηλία στο Μετόχι, ? το παρεκκλήσι της Παναγίας στο Μαρκί, ? το παρεκκλήσι της Παναγίας στην Καμπυλή,
? το παρεκκλήσι του Αγίου Ρωμανού στο χωριό Βουνό, ? το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου στο Κεφαλόβρυσο της Κυθραίας, ? καθώς και οι εκκλησίες στα τέσσερα μαρωνίτικα χωριά, δηλαδή η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στην Καρπάσια, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στον Κορμακίτη, η εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ στον Ασώματο και η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας στην Αγία Μαρίνα.


Ο Κορμακίτης

Ο Κορμακίτης βρίσκεται στη βορειοδυτική γωνιά της Κύπρου. Βρίσκεται στο κέντρο των χωριών Αγία Ειρήνη (νότια), Διόριος (νοτιοανατολικά), Μύρτου (ανατολικά), Πάναγρα (ανατολικά), Όρκα (βόρεια) και Λιβερά (βορειοδυτικά). Ο Κορμακίτης είναι το μεγαλύτερο από τα τέσσερα μαρωνίτικα χωριά της Κύπρου. Τα υπόλοιπα τρία είναι: Ασώματος, Καρπάσια, Αγία Μαρίνα. Πριν το 1974 ο πληθυσμός του Κορμακίτη ανερχόταν στους 1800 κατοίκους. Στην κοινότητα λειτουργούσε δημοτικό σχολείο το οποίο είχε 210 μαθητές. Λειτουργούσε επίσης νηπιαγωγείο. Σήμερα στον Κορμακίτη κατοικούν μόνο 115 άτομα. Τα περισσότερα από αυτά είναι ηλικιωμένοι. Το δημοτικό σχολείο δεν λειτουργεί. Ο τελευταίος μαθητής αποφοίτησε τον Ιούνιο του 1999.
Η άφιξη των πρώτων κατοίκων στο χωριό χρονολογείται από τον 8ο αιώνα μ.Χ., τότε δηλαδή που ξεκίνησαν οι πρώτες επιδρομές των Αράβων στη Συρία και στο Λίβανο.
Για την ονομασία του χωριού υπάρχουν τρεις εκδοχές.
? Πρώτη: Οι κάτοικοι ήλθαν από το Κουρ του Λιβάνου. Όταν εγκαταστάθηκαν στο χωριό νοσταλγούσαν το μέρος από το οποίο ήλθαν, το Κουρ, και έλεγαν "Ναχνιζήνα ουα Κουρμάζιτ", δηλαδή "εμείς ήρθαμε μα το Κουρ όχι".
? Δεύτερη: Σχετίζεται πάλι με την καταγωγή των κατοίκων και ειδικότερα με την αρχαία φοινικική πόλη Κέρμια. Οι πρώτοι κάτοικοι που ήρθαν στην περιοχή του σημερινού Κορμακίτη γνώριζαν ότι εκεί κοντά βρισκόταν η πόλη Κέρμια διότι κατάγονταν και αυτοί από τη φοινικική φυλή και τη συγγενική της φυλή των Μαλδαϊτών. Έλεγαν οι κάτοικοι αυτοί ότι έκτισαν την Κερμιαζτίτε. Η λέξη ζτίτε είναι αραμαϊκή και σημαίνει καινούρια. Από το Κέρμια Ζτιτε βγήκε το όνομα του χωριού.
? Τρίτη: Πηγάζει από την ιστορία της ίδιας της περιοχής και συγκεκριμένα την τοπωνυμία της. Αναφέρεται από διάφορους ιστορικούς ότι πήρε το όνομά του από το ομώνυμο ακρωτήριο, το οποίο αρχικά λεγόταν Κρομίου άκρα. Κατά τον ιστορικό Χάκετ, το 50μ.Χ. εκεί άραξε το πλοίο με το οποίο ταξίδευαν οι Απόστολος Βαρνάβας και Μάρκος κατά τη δεύτερη περιοδεία τους στην Κύπρο. Έτσι το χωριό, επειδή αρχικά κτίστηκε κοντά στο ακρωτήριο, ονομάστηκε Κρομιακίτης και με την πάροδο του χρόνου έγινε Κορμακίτης.
Ο Κορμακίτης ήταν αρχικά κτισμένος κοντά στο ακρωτήριο στην περιοχή Γαλάλα.
Λόγω των επιδρομών, το χωριό μεταφέρθηκε στο εσωτερικό μέσα σε μια δασώδη περιοχή, κοντά στο σημερινό εκκλησάκι της Παναγίας.

Άγιος Γεώργιος

Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Γεωργίου αποτελεί το στολίδι του Κορμακίτη. Τα σχέδια για την ανέγερση της εκκλησίας εκπόνησε ο Μαλτέζος Αρχιτέκτονας Φένεκ από τη Λευκωσία, βοηθούμενος από τον επίσης Μαλτέζο μηχανικό Καφιέρο. Όλες οι πέτρες για την οικοδόμηση του ναού μεταφέρθηκαν από τις τοποθεσίες Αμπεράτι και Βόθινο του χωριού Κορμακίτη. Ως εξωτερική πέτρα χρησιμοποιήθηκε η πέτρα της Αθηαίνου. Για τις σκαλωσιές χρησιμοποιήθηκαν κορμοί πεύκων από τις περιοχές Πετέλια και Μύρτου, κατόπιν ειδικής άδειας του τότε Μητροπολίτη Κερύνειας, στον οποίο ανήκαν οι δασώδεις αυτές περιοχές. Οι κορμοί μεταφέρονταν με ειδική άμαξα που κατασκεύασε ο αλετράρης του χωριού Κυριάκος Χ"Ανδρέα (παππούς του Κυριάκου Ηλία Αλετράρη), γνωστός ως Τζυρκακός. Το κτίσιμο του Καθεδρικού Ναού διάρκεσε 33 ολόκληρα χρόνια (1900-1933). Όλοι οι κάτοικοι του χωριού Κορμακίτη πρόσφεραν γενναιόδωρα χρήμα και οικοδομικά υλικά (άμμο, τσιακίλι, ασβέστη, πέτρες κ.λπ.). Σχεδόν όλοι οι χωριανοί (νέοι, γέροι, παιδιά και γυναίκες) εργάζονταν κατά τα Σαββατοκύριακα, ο καθένας με τη σειρά
του, αμισθί, σαν εργάτες, πετροκόποι, νεροφόροι, κτίστες κ.λπ. Οι μαθητές του σχολείου, κρατώντας καθένας τους από ένα ρούχενο σακούλι, πηγαινοέρχονταν στη θαλάσσια περιοχή του Κόρνου, κουβαλώντας άμμο για την εκκλησία. Κάθε Κυριακή η λειτουργία γινόταν μετά που οι χωριανοί κουβαλούσαν αρκετά οικοδομικά υλικά (πέτρες, άμμο κ.λπ.) από το Βόθινο και τον Κόρνο. Ένα έθιμο που αντανακλούσε το μεγάλο ενθουσιασμό των Κορματζιδκιανών να κτίσουν τη νέα τους εκκλησία ήταν η περιφορά του Σταυρού της Αναστάσεως γύρω από την εκκλησία. Γινόταν από το άτομο που έκανε το μεγαλύτερο τάξιμο σε λεφτά. Τα λεφτά κατατίθεντο στο ταμείο ανέγερσης. Ένα άλλο γεγονός που μαρτυρούσε τη φιλοξενία των χωριανών μας ήταν το έθιμο να φιλοξενούν τον εργολάβο και τους κτίστες της εκκλησίας κάθε οικογένεια με τη σειρά της.


Παρεκκλήσια και μοναστήρια

Στο χωριό Κορμακίτης, καθώς επίσης και στις γύρω περιοχές, υπάρχει αριθμός παρεκκλησίων καθώς και ένα μοναστήρι καλογραιών στο κέντρο του χωριού. Αρκετά από τα παρεκκλήσια είναι σε αρκετά καλή κατάσταση. Τα περισσότερα έχουν καταστραφεί. ? Μοναστήρι των Μοναζουσών Καλογραιών του Αγίου Φραγκίσκου. Το μοναστήρι βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και κτίστηκε τον 16ο αιώνα. Στο κέντρο της αυλής βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (των Καλογραιών). ? Το ξωκλήσι της Παναγίας βρίσκεται στα δυτικά του Κορμακίτη και χτίστηκε το 1453 μ.χ. ? Το ξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου του σπόρου βρίσκεται στην παραλία του Κόρνου στον Κορμακίτη.
? Εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Μάρωνα. Νότια του χωριού Κορμακίτη υπάρχει η τοποθεσία με την ονομασία "ΑΓΙΟΣ". Παλιά ήταν ένα τσιφλίκι. Σ' αυτό χτίστηκε το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου Μάρωνα για μοναχούς. Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 καταστράφηκε ολοσχερώς.
? Το ξωκλήσι μαρ-Τάδρο (Άγιος Θεόδωρος). Ως τώρα σώζεται το ημίκυκλο σχήμα του Αγίου Βήματος και πέτρινοι τοίχοι του ξωκλησιού.
? Το ξωκλήσι του Αγίου Κουρνούτα. Βρίσκεται στην περιοχή Κουρνούτα κοντά στο χωριό Κορμακίτης.
? Το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία. ? Το ξωκλήσι της Αγίας Μαύρης. Λέγεται από τους χωριανούς και Μαρ-Γαπτα.
? Το ξωκλήσι της Αγίας Μάρθας. ? Το ξωκλήσι του Αγίου Νικοδήμου.
? Τα ξωκλήσια του Προφήτη Ηλία και του Αρχαγγέλου Μιχαήλ. ? Το ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου.