Ένας διαφορετικός χώρος ανάπαυσης και ησυχίας

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΛΟΥΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ

Ένας διαφορετικός χώρος ανάπαυσης και ησυχίας

.

---

"Όταν πας στην Αθήνα, μην παραλείψεις να περάσεις και από το πρώτο νεκροταφείο", ήταν η παρότρυνση ενός καλού φίλου. "Είσαι καλά; Να πάω στην Αθήνα και να τρέχω στα νεκροταφεία;" ήταν η αυθόρμητη απάντηση. Και όμως, ο χώρος απέναντι από την Ακρόπολη, προσφέρει πολλά και αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι του παζλ της μαγείας τής Αθήνας. Ο χώρος αποτελεί μια όαση πρασίνου και ησυχίας, δίπλα στην πολύβουη πόλη, ενώ τα γλυπτά στους περίτεχνους τάφους, συμπληρώνουν την ομορφιά του χώρου. Βεβαίως υπάρχουν και οι φωτογραφίες και τα αγάλματα των αντρών της πόλης - Προέδρων, Πρωθυπουργών, Υπουργών, καλλιτεχνών - τα οποία μοιραία ζωντανεύουν την ιστορία της χώρας.
Η Λευκωσία διαθέτει το δικό της "πρώτο νεκροταφείο", στο κέντρο της πόλης, μόνο που ελάχιστοι άνθρωποι το ξέρουν και βεβαίως κανένας δεν θα συστήσει σε κάποιον να πάει να το επισκεφθεί. Το κοιμητήριο του Αγίου Σπυρίδωνα, στο κέντρο της Λευκωσίας, δίπλα από την Αστυνομία Λυκαβηττού, αποτελεί ένα ξεχασμένο κόσμημα της πρωτεύουσας από όλες τις απόψεις. Απεριποίητο, χαμένο πίσω από ένα άθλιο περιτοίχισμα, με χόρτα και σκουπίδια παντού, δημιουργεί αίσθημα αποστροφής με την πρώτη ματιά. Ωστόσο, μια βόλτα εντός του κοιμητηρίου και η συνάντηση με τα γλυπτά και τους περίτεχνους τάφους, αρχιερέων και προκρίτων της πόλης, δημιουργεί άλλα αισθήματα, καθόλου νεκρικά, αλλά καθόλα χαρούμενα.
Το όραμα

Ο νέος ιερέας του ναού του Αγίου Σπυρίδωνα, γιατρός το επάγγελμα, πατήρ Λουκάς Λουκά, φιλοδοξεί να αναδείξει το χώρο και να τον μετατρέψει χώρο ανάπαυσης των νεκρών, αλλά και των ζώντων. Επιθυμεί να καταστήσει το κοιμητήριο, χώρο που δεν θα φοβούνται οι άνθρωποι να πλησιάσουν, αλλά αντιθέτως θα επιθυμούν να τον επισκέπτονται, για να ησυχάσουν από την πίεση και το άγχος του βίου.
Συνομιλήσαμε ελεύθερα με τον πατέρα Λουκά και με πολλή ειλικρίνεια μάς κατέθεσε το όραμά του για το χώρο, το οποίο διαφέρει από την εικόνα που υπάρχει για τα μεγαλεπήβολα σχέδια τής Αρχιεπισκοπής, να δημιουργήσει ένα τεράστιο ναό ή πολυτελέστατα γραφεία. Υπάρχει βεβαίως και διαφορά από τα σχέδια του Δήμου ή άλλων φορέων, που θέλουν την ανέγερση χώρου στάθμευσης και χώρου για να παίζουν τα παιδιά. Νομίζουμε ότι πολύ σοφά ο πατήρ Λουκάς, προτείνει εναλλακτικές, πρωτότυπες ιδέες - χωρίς να προτείνει λύσεις - οι οποίες αξίζει να μελετηθούν από όλους τους ενδιαφερόμενους.

Μνημεία


Ο πατήρ Λουκάς, προϊστάμενος του ναού του Αγίου Σπυρίδωνα, μας ανέφερε ότι "ο υφιστάμενος ναός του Αγίου Σπυρίδωνα και το μικρό σπίτι είναι αξιόλογα κτήρια, τόσο από ιστορικής, όσο και από αρχιτεκτονικής απόψεως. Ο χώρος του κοιμητηρίου έχει έκταση γύρω στις 11 χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα. Ξεχωρίζουν τα ταφικά μνημεία των δύο τελευταίων αιώνων. Ανάμεσά τους, εκτός από τους τάφους των Αρχιεπισκόπων της Κύπρου - του Αρχιεπισκόπου Σωφρονίου, των δύο Κυρίλλων και των Μακαρίου Α' και Β' - οι οποίοι βρίσκονται πίσω από το Ιερό Βήμα, ο τάφος του Διανέλλου και Θεοδότου, του Ιωάννη Βεργόπουλου, του Χριστόδουλου Σεβέρη, του 17χρονου Ονουφρίου Κληρίδη, ο οποίος σκοτώθηκε από τους Άγγλους στα Οκτωβριανά. Υπάρχουν συνολικά στο χώρο 20 προτομές του γλύπτη Θυμόπουλου, του πρώτου Κύπριου που αποφοίτησε από τη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα.

Ησυχία

Με πολλή ειλικρίνεια, ο πατήρ Λουκάς μας ανέφερε ότι "με τρομάζουν οι ιδέες να κτιστεί ένας τεράστιος ναός και ένας υπόγειος χώρος στάθμευσης. Ένας τεράστιος ναός, δεν θα ταιριάζει στο χώρο και ένας χώρος στάθμευσης δεν ταιριάζει στον ιστορικό χώρο. Αν προχωρήσουν αυτές οι ιδέες, η Λευκωσία θα χάσει την ευκαιρία να έχει στο κέντρο της πόλης ένα χώρο ανάπαυσης των ανθρώπων, γιατί ο άνθρωπος χρειάζεται ένα χώρο για να αναπαύεται πραγματικά. Ο χώρος είναι κοιμητήριο, χώρος ανάπαυσης, όχι μόνο των τεθνεώτων, αλλά και των ζώντων. Σε ένα κοιμητήριο, όταν πηγαίνει κανείς, αναπαύεται γιατί υπάρχει ησυχία. Δίδει τη δυνατότητα στον άνθρωπο να μαζευτεί στον εαυτό του, να ανασκοπήσει την πορεία του, τις στάσεις της ζωής του, τους προβληματισμούς του, τις επιθυμίες του, να ενατοποθετηθεί ο άνθρωπος εσωτερικά, απέναντι στο Θεό, στον εαυτό του και τους συνανθρώπους του, στους στόχους της ζωής του. Ο άνθρωπος έχει θόρυβο στη ζωή του. Η ησυχία αναπαύει τον άνθρωπο, όπως και ο χώρος τής Εκκλησίας. Ο άνθρωπος αναπαύεται και στο χώρο του κοιμητηρίου, με την ησυχία των μνημείων. Δεν θα μπορούσε ο χώρος να μετατραπεί σε ένα πάρκο, με την έννοια να υπάρχουν χώροι παιγνιδιού. Σε ένα χώρο που θα εκτίθενται ταφικά μνημεία, θα πρέπει να είναι χώρος κοιμητηρίου, με πράσινο, με δεντροφυτεύσεις και σίγουρα χωρίς σιντριβάνια και λίμνες ψαριών. Να είναι ένας χώρος που να θυμίζει κοιμητήριο".
"Θα μπορούσε ο κόσμος να έρχεται, στο κοιμητήριο, να θαυμάζει τα μνημεία και να ενημερώνεται για την ιστορία της Λευκωσίας. Οι Αρχιεπίσκοποι και οι προσωπικότητες που τάφηκαν σε αυτό το χώρο έχουν να πουν πολλά. Δεν θα μπορούσε να γίνει χώρος στάθμευσης, γιατί δεν μπορεί κάτω από τους τάφους να σταθμεύουν αυτοκίνητα. Είναι αμάρτημα αρχιτεκτονικό, όπως λεν οι αρχιτέκτονες. Να αναφέρω το παράδειγμα που λένε ότι είναι αμάρτημα να σχεδιάζεις ένα ξύλινο παράθυρο και να το κατασκευάζεις από αλουμίνιο".
Λειτουργικές ανάγκες

Ο ιερέας του Αγίου Σπυρίδωνα υποδεικνύει ότι οι λειτουργικές ανάγκες της περιοχές επιβάλλουν ένα μεγαλύτερο ναό για να μπορούν να συμμετέχουν οι πιστοί. Στο ναό Αγίου Σπυρίδωνα έγινε προσθήκη το 1984. Ήταν μια καλή και πρακτική προσθήκη, αλλά είναι κακόγουστη και καταστρέφει την εικόνα του ναού. Το σχέδιο του ναού είναι το ίδιο με το ναό του Σωτήρος στην Ακανθού. Είναι έργο του αρχιτέκτονα Φωτιάδη, ο οποίος έφτιαξε και το ναό του Αγίου Προκοπίου στο Μετόχι του Κύκκου. Έργο του ίδιου αρχιτέκτονα είναι και το σπίτι που βρίσκεται δίπλα στο ναό.
Ο ναός πρέπει να αποκατασταθεί για λόγους ιστορικούς, για λόγους τέχνης και για λόγους αισθητικής.
Ο χώρος της προέκτασης δεν αναπαύει σήμερα. Είναι διαφορετικό να βρίσκεσαι στο πρώτο ήμισυ του ναού και είναι διαφορετικό να βρίσκεσαι στο χώρος της προέκτασης. Ο χώρος βοηθά να κατανυχθεί και να προσευχηθεί ο πιστός". Ωστόσο, πρέπει να αντιμετωπιστούν οι λειτουργικές ανάγκες. Ήδη διατυπώνονται πολλές εισηγήσεις. Μια εισήγηση αναφέρει ότι πρέπει να γίνει προσθήκη στο ναό, όπως γίνονταν παλιά.
Ο πατήρ Λουκάς υποδεικνύει ότι αν θα πρέπει να προχωρήσουμε σε αποκατάσταση του ναού και ικανοποίηση των λειτουργικών αναγκών, θα πρέπει να έχει την επίβλεψη η Εκκλησία. Καθώς επίσης και για την αποκατάσταση του κοιμητηρίου και την ανάδειξη των ταφικών μνημείων.
Όλες οι απόψεις

Ο εφημέριος του Αγίου Σπυρίδωνα, τονίζει ότι όλες οι απόψεις έχουν βαρύνουσα σημασία, για την αποκατάσταση του χώρου. Της Πολιτείας, του Δήμου, του Πανεπιστημίου, πολιτιστικών κέντρων, αρχιετεκτόνων, των οικολόγων, απλών πολιτών, όλοι έχουν δικαίωμα να εκφράσουν άποψη. Αλλά η Εκκλησία έχει ευθύνη, να μαζέψει, να ενώσει και να αρμόσει αυτές τις εισηγήσεις. "Αν αποποιηθούμε τα πάθη και τις φιλοδοξίες, θα κάνουμε το καλύτερο, το τέλειο. Δεν θέλουμε να κάνουμε ένα έργο για να προβληθούμε, ούτε για να χρηματιστούμε. Πρέπει να κάνουμε έργα για να αναδείξουν τη Λευκωσία και για να χαίρονται οι άνθρωποι. Την ευθύνη του έργου πρέπει να την έχει η Εκκλησία αφού είναι κοιμητήριο".
Ο πατήρ Λουκάς συμπληρώνει ότι υπάρχει η άποψη ότι θα μπορούσε να γίνει ένας ακόμη ένα μικρός ναός με την ίδια τεχνοτροπία με τον Άγιο Σπυρίδωνα, ίσως λίγο μεγαλύτερος, για να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες των πιστών. "Δεν ξέρω αν είναι ορθό ή όχι. Αυτές είναι απόψεις. Αν καθίσουν κάτω άνθρωποι, να ακονίσουν το μυαλό τους με φιλότιμο, θα βρεθεί η καλύτερη λύση για το χώρο".

Το χρήμα

Το ερώτημα που πλανάται είναι ποιος θα βάλει το χρήμα για να γίνουν τα έργα. "Το οικονομικό, απαντά, δεν πρέπει να μας φοβίζει. Η ενορία έχει λίγα χρήματα, αλλά δεν φτάνουν ούτε για να αρχιτεκτονικά σχέδια. Αν ξεκινήσουμε το έργο, θα βρεθούν πολλοί να συνδράμουν στην προσπάθεια. Άνθρωποι που έχουν αγάπη για τον τόπο τους. Η Εκκλησία εξυπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες των δημοτών. Δεν είναι μόνο ο Δήμος που περιβάλλει την Εκκλησία, αλλά και η Εκκλησία περιβάλλει τον Δήμο, ικανοποιώντας ανάγκες των πολιτών.
Το δωμάτιο δίπλα στο ναό, είναι σήμερα σε πολύ άσχημα κατάσταση. Στόχος μας είναι, να το αναδείξουμε, να το συντηρήσουμε. Θα γίνει χώρος για εξομολόγηση, μια μικρή κουζίνα, ένα μικρό αρχονταρίκι και γραφείο για την επιτροπή του ναού. Θα κατεδαφίσουμε τις προσθήκες για να αναδειχθεί το κτήριο, το οποίο είναι πολύ όμορφο, με καμάρες και εξωτερική βεράντα. Είναι έργο του 1923 και προσομοιάζει με την πρόσοψη του ναού".
Ιδιοκτησία
Σε εκκρεμότητα υπάρχει το θέμα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος του χώρου. Ο πατήρ Λουκάς αναφέρει ότι "αποδεχόμαστε την εκκρεμότητα για το ιδιοκτησιακό καθεστώς του χώρου. Το 1984, όταν έγινε η επέκταση, η Εκκλησία πήρε έγκριση από το Δήμο Λευκωσίας, οπότε αναγνώριζε στην Εκκλησιαστική Επιτροπή ότι μπορούσε να κάνει την επέκταση. Δεν πρέπει να μας ενοχλεί αυτό το ζήτημα. Η ιδιοκτησία έχει σημασία όταν υπάρχουν ανθρώπινα συμφέροντα, όταν θέλεις να εκμεταλλευτείς το χώρο όπως θέλεις. Εδώ πρέπει να γίνει συλλογική προσπάθεια". Και τονίζει ο πατήρ Λουκάς: "Πρέπει εμείς, σαν Εκκλησία, να καλέσουμε, όχι μόνο το Δήμο, αλλά και όλους τους ενδιαφερόμενους. Έχουν άποψη, οι επιστήμονες, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και όλοι οι πολίτες. Εγώ θα είμαι ο τελευταίος που θα πω τι πρέπει να γίνει".