Η οδύνη της ηδονής
.
"Πάσχω άρα υπάρχω" έλεγαν οι σπουδαίοι Ρώσοι συγγραφείς Ντοστογιέφσκι και Μπερντιάεφ, και η ορθόδοξη αλήθεια του χαροποιού πένθους, της Ανάστασης που διέρχεται διά του Σταυρού, παίρνει σάρκα και οστά. Ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, κάνει ακόμη ένα τολμηρό βήμα και λέει ότι "ουκ ενδέχεται ποτέ χωρίς οδύνης είναι την ηδονήν", δηλαδή χωρίς την οδύνη δεν υπάρχει ηδονή. Σημαντικότερη έκφραση της αλήθειας αυτής, η γέννα της μάνας, όπου οι πόνοι της κύησης μετατρέπονται σε ανείπωτη χαρά με την έλευση του νέου ανθρώπου στον κόσμο. Και όλα αυτά κόντρα στην πλάνη, που θέλει τους ανθρώπους να ζηλεύουν όσους γεννήθηκαν πλούσιοι και όσους απέκτησαν με κάθε τίμημα χέρια "Μίδα", όσους αποκτούν ό,τι επιθυμούν.
Η τελειότητα είναι δαιμονιώδης, έλεγαν οι βυζαντινοί, αφού μόνο ο Θεός είναι τέλειος. Εξάλλου, τελειότητα σημαίνει τέρμα, δεικνύει τέλος και αποκλείει οποιαδήποτε προσπάθεια για βελτίωση. Μεγάλοι τραγουδιστές και συνθέτες της εποχής μας υποστηρίζουν ότι η τελειότητα της ψηφιακής τεχνολογίας, η αψεγάδιαστη εκτέλεση μουσικών κομματιών μειώνει παρά αναδεικνύει το μεγαλείο της δημιουργίας. Εκτέλεση στην εκτέλεση στο στούντιο, μέχρι να έλθει το τέλειο και από εκεί και πέρα το χάος. Δύσκολη ως αδύνατη η βελτίωση, ενώ εξαφανίζεται και η επικοινωνία της προσθαφαίρεσης των ακροατών και των νέων εκτελεστών. Χάνεται η μαγεία του δημοτικού τραγουδιού, αφού η επικοινωνία της συλλογικότητας υποτάσσεται στην ατομικότητα. Τα "λεγόμενα" πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ανάχωμα στη βελτίωση μιας δημιουργίας, ενός θείου δώρου και καταντούν πολλές φορές απόλυτη έκφραση της εγωιστικής στιγμιαίας έμπνευσης.
"Dum spiro spero", όσο αναπνέω ελπίζω, έλεγαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι και η ελπίδα είναι που δίνει ζωή, είναι αυτή που κινεί τις δυνάμεις του ανθρώπου για να δημιουργήσουν, για να βοηθήσουν, για να αγωνιστούν, για να σωθούν, για να βιώσουν τον παράδεισο. Και ο δικός μας νομπελίστας ο Σεφέρης, λέει σε ένα στίχο του ότι "ρόδα ν' ανθίσουν στο αίμα της πληγής μας" και χωρίς αίμα και κόπο δεν σηκώνεται ο ήλιος της ελευθερίας, χωρίς πόνο και δάκρυ δεν έρχεται η χαρά και η λύτρωση. Τίποτε δεν γίνεται με μαγικό τρόπο, ούτε και αυτόματα, αλλά και τίποτα δεν χαρίζεται. Απαιτείται αγώνας, χρειάζεται κίνηση, είναι απαραίτητο το ρίσκο, είναι ανάγκη η τόλμη. Εξάλλου, ο Χριστός είπε ότι αποστρέφεται τους "νερόβραστους" και επιζητά τους τολμηρούς. Η παραβολή των δέκα ταλάντων είναι χαρακτηριστικότατη, αλλά και η σκανδαλώδης αλήθεια που θέλει τις "πόρνες και τους τελώνες να μας οδηγούν στην βασιλεία των ουρανών" είναι όντως εξοργιστικά προκλητική.
Το μυστικό του παραδείσου δεν βρίσκεται στη σιγουριά της ησυχίας, αλλά στην τόλμη της εξόδου από την εγωιστική εγωπάθεια. Δεν βρίσκεται στην απραξία της ακηδίας, αλλά στην κίνηση αγάπης. Πρέπει ο άνθρωπος να τρέξει, να "βιάσει και να βιαστεί" για να αποκτήσει τη βασιλεία των ουρανών. Οφείλει να τολμήσει, να κάνει λάθη - όχι λάθη πάντα λάθη - όπως σημειώνει ένα στιχάκι, για να βρει το σωστό, για να ανακαλύψει την αλήθεια, για να βιώσει τη χαρά της δημιουργίας. Η αγωνία του αγώνα, ο ιδρώτας της πάλης, η πρόκληση του εχθρού, το μέγεθος του αντιπάλου ορίζουν και το μέγεθος της χαράς. Όσοι νομίζουν ότι οι άγιοι δεν δοκιμάστηκαν, μάλλον πλανώνται πλάνην οικτράν και όσοι έχουν την αίσθηση ότι χωρίς άσκηση θα πετύχουν τη θέωση, μάλλον σε λάθος δρόμο προχωρούν. Ωστόσο, πάντα ο Θεός βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπο, παρακολουθεί το ελεύθερο λογικό δημιούργημά του και επιτρέπει να δοκιμάζεται αναλόγως των δυνάμεων και των αντοχών του.
Το χαροποιόν πένθος που οδηγεί στην Ανάσταση, αποτελεί το μυστικό της ελπίδας και της χαράς. Δεν είναι λίγοι που ομολογούν ότι πέρασαν τα καλύτερά τους χρόνια ενώ πολεμούσαν τους εχθρούς, που βίωσαν το δυνατότερο έρωτα της ζωής τους, σε συνθήκες άγριας εκμετάλλευσης, που αγάπησαν και αγαπήθηκαν σε συνθήκες καταπίεσης. Πολλοί είναι οι "καλοταϊσμένοι" που βλέπουν και ζηλεύουν, χωρίς βεβαίως να το ομολογούν ποτέ, το χαμόγελο των πεινασμένων μαύρων της Αφρικής, την λάμψη στο πρόσωπο των ζητιάνων των γειτονικών χωρών και το γέλιο των φτωχών που ξέρουν να διασκεδάζουν με ένα κομμάτι ψωμί. Η ηδονή έρχεται ως αποτέλεσμα της οδύνης και σίγουρα χωρίς πόνο δεν υπάρχει και ζωή.
Η τελειότητα είναι δαιμονιώδης, έλεγαν οι βυζαντινοί, αφού μόνο ο Θεός είναι τέλειος. Εξάλλου, τελειότητα σημαίνει τέρμα, δεικνύει τέλος και αποκλείει οποιαδήποτε προσπάθεια για βελτίωση. Μεγάλοι τραγουδιστές και συνθέτες της εποχής μας υποστηρίζουν ότι η τελειότητα της ψηφιακής τεχνολογίας, η αψεγάδιαστη εκτέλεση μουσικών κομματιών μειώνει παρά αναδεικνύει το μεγαλείο της δημιουργίας. Εκτέλεση στην εκτέλεση στο στούντιο, μέχρι να έλθει το τέλειο και από εκεί και πέρα το χάος. Δύσκολη ως αδύνατη η βελτίωση, ενώ εξαφανίζεται και η επικοινωνία της προσθαφαίρεσης των ακροατών και των νέων εκτελεστών. Χάνεται η μαγεία του δημοτικού τραγουδιού, αφού η επικοινωνία της συλλογικότητας υποτάσσεται στην ατομικότητα. Τα "λεγόμενα" πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ανάχωμα στη βελτίωση μιας δημιουργίας, ενός θείου δώρου και καταντούν πολλές φορές απόλυτη έκφραση της εγωιστικής στιγμιαίας έμπνευσης.
"Dum spiro spero", όσο αναπνέω ελπίζω, έλεγαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι και η ελπίδα είναι που δίνει ζωή, είναι αυτή που κινεί τις δυνάμεις του ανθρώπου για να δημιουργήσουν, για να βοηθήσουν, για να αγωνιστούν, για να σωθούν, για να βιώσουν τον παράδεισο. Και ο δικός μας νομπελίστας ο Σεφέρης, λέει σε ένα στίχο του ότι "ρόδα ν' ανθίσουν στο αίμα της πληγής μας" και χωρίς αίμα και κόπο δεν σηκώνεται ο ήλιος της ελευθερίας, χωρίς πόνο και δάκρυ δεν έρχεται η χαρά και η λύτρωση. Τίποτε δεν γίνεται με μαγικό τρόπο, ούτε και αυτόματα, αλλά και τίποτα δεν χαρίζεται. Απαιτείται αγώνας, χρειάζεται κίνηση, είναι απαραίτητο το ρίσκο, είναι ανάγκη η τόλμη. Εξάλλου, ο Χριστός είπε ότι αποστρέφεται τους "νερόβραστους" και επιζητά τους τολμηρούς. Η παραβολή των δέκα ταλάντων είναι χαρακτηριστικότατη, αλλά και η σκανδαλώδης αλήθεια που θέλει τις "πόρνες και τους τελώνες να μας οδηγούν στην βασιλεία των ουρανών" είναι όντως εξοργιστικά προκλητική.
Το μυστικό του παραδείσου δεν βρίσκεται στη σιγουριά της ησυχίας, αλλά στην τόλμη της εξόδου από την εγωιστική εγωπάθεια. Δεν βρίσκεται στην απραξία της ακηδίας, αλλά στην κίνηση αγάπης. Πρέπει ο άνθρωπος να τρέξει, να "βιάσει και να βιαστεί" για να αποκτήσει τη βασιλεία των ουρανών. Οφείλει να τολμήσει, να κάνει λάθη - όχι λάθη πάντα λάθη - όπως σημειώνει ένα στιχάκι, για να βρει το σωστό, για να ανακαλύψει την αλήθεια, για να βιώσει τη χαρά της δημιουργίας. Η αγωνία του αγώνα, ο ιδρώτας της πάλης, η πρόκληση του εχθρού, το μέγεθος του αντιπάλου ορίζουν και το μέγεθος της χαράς. Όσοι νομίζουν ότι οι άγιοι δεν δοκιμάστηκαν, μάλλον πλανώνται πλάνην οικτράν και όσοι έχουν την αίσθηση ότι χωρίς άσκηση θα πετύχουν τη θέωση, μάλλον σε λάθος δρόμο προχωρούν. Ωστόσο, πάντα ο Θεός βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπο, παρακολουθεί το ελεύθερο λογικό δημιούργημά του και επιτρέπει να δοκιμάζεται αναλόγως των δυνάμεων και των αντοχών του.
Το χαροποιόν πένθος που οδηγεί στην Ανάσταση, αποτελεί το μυστικό της ελπίδας και της χαράς. Δεν είναι λίγοι που ομολογούν ότι πέρασαν τα καλύτερά τους χρόνια ενώ πολεμούσαν τους εχθρούς, που βίωσαν το δυνατότερο έρωτα της ζωής τους, σε συνθήκες άγριας εκμετάλλευσης, που αγάπησαν και αγαπήθηκαν σε συνθήκες καταπίεσης. Πολλοί είναι οι "καλοταϊσμένοι" που βλέπουν και ζηλεύουν, χωρίς βεβαίως να το ομολογούν ποτέ, το χαμόγελο των πεινασμένων μαύρων της Αφρικής, την λάμψη στο πρόσωπο των ζητιάνων των γειτονικών χωρών και το γέλιο των φτωχών που ξέρουν να διασκεδάζουν με ένα κομμάτι ψωμί. Η ηδονή έρχεται ως αποτέλεσμα της οδύνης και σίγουρα χωρίς πόνο δεν υπάρχει και ζωή.
Σχόλια