Η μάχη των συμβόλων στη μετα-κομμουνιστική Ρωσία

Η μάχη των συμβόλων στη μετα-κομμουνιστική Ρωσία

.

---

ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ υπάρχει σε εξέλιξη η μάχη των συμβόλων. Η αναστημένη Ορθόδοξη Εκκλησία, πολεμά την ηττημένη κομμουνιστική ιδεολογία, σε μια προσπάθεια να επιβεβαιώσει την κυριαρχία της. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, ο υπερμεγέθης ναός του Σωτήρος Χριστού, ο μεγαλύτερος ναός της Μόσχας, ο οποίος χωρεί 10 χιλιάδες ανθρώπους. Ο ναός κτίστηκε αρχικά το 1883 σε ανάμνηση της νίκης των Ρώσων, κατά του Ναπολέοντα. Το 1931, το κομμουνιστικό καθεστώς κατεδάφισε το ναό για να κτίσει τα γραφεία του κομμουνιστικού κόμματος της Ρωσίας. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια - υπάρχουν σήμερα στο υπόγειο του ναού - προέβλεπαν ένα τεράστιο κτήριο ύψους 412 μέτρων, στην κορυφή του οποίου θα υπήρχε ένα τεράστιο άγαλμα του Λένιν, το οποίο θα ήταν βιβλιοθήκη. Δηλαδή, το φως της γνώσης του κομμουνισμού θα κάλυπτε από εκεί τη Ρωσία. Οι σχεδιασμοί δεν υλοποιήθηκαν, αφού το έδαφος ήταν ασταθές, καθότι βρισκόταν δίπλα στον ποταμό Μόσχοβα. Επανειλημμένες προσπάθειες για θεμελίωση του κτηρίου απέτυχαν και η έλευση του 2ου παγκοσμίου πολέμου ματαίωσε τους σχεδιασμούς. Τελικά κτίστηκε μια τεράστια πισίνα στο χώρο, στην οποία κατέφευγαν οι Μοσχοβίτες για πολλές δεκαετίες.

Η ΠΤΩΣΗ του κομμουνισμού το 1991, έφερε στο προσκήνιο και σε πρωταγωνιστικό ρόλο την Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία κλήθηκε να καλύψει το κενό της ηττημένης ιδεολογίας του κομμουνισμού. Βεβαίως η Εκκλησία δεν πρεσβεύει καμιά ιδεολογία, ούτε επαγγέλλεται εξουσίες επί της γης. Παρόλα αυτά, δεν μπόρεσε η Ρωσική Εκκλησία να ξεφύγει από τον πειρασμό της μάχης των συμβόλων. Την ώρα που η πλειοψηφία του ρωσικού λαού ζει σε συνθήκες απίστευτης φτώχειας, διενεργήθηκαν έρανοι σε όλη τη Ρωσία και ξανακτίστηκε ο υπερμεγέθης ναός του Σωτήρος Χριστού, ύψους 70 μέτρων και με δαπάνες $850 εκ. Ο κυρίως ναός είναι ακριβές αντίγραφο του πρώτου ναού, με τοιχογραφίες επηρεασμένες από ρωμαιοκαθολικά πρότυπα και με στολίδια από χρυσό, τα οποία σοκάρουν πραγματικά, όχι τόσο για την ομορφιά τους. Το μόνο που σώζει την κατάσταση είναι ο υπόγειος ναός, ο οποίος αποτελεί πραγματικό κόσμημα, μέσα από την αρμονία, τη λιτότητα και την ομορφιά του. Οι εικόνες του ναού είναι βυζαντινής τεχνοτροπίας, ενώ και τα υπόλοιπα εκκλησιαστικά σκεύη και αντικείμενα, όπως το εικονοστάσι, αναδύουν ορθόδοξο άρωμα ταπείνωσης και μέτρου. Το συγκρότημα του ναού, συμπληρώνεται με μουσεία, αμφιθέατρο 1200 θέσεων, αίθουσες συνεδριάσεως τής Συνόδου της Εκκλησίας της Ρωσίας, τραπεζαρίες, ακόμη και καταστήματα πώλησης αναμνηστικών. Στο ναό εργοδοτούνται 700 άτομα.

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΜΑΧΗ συμβόλων αντικρίζει κανείς και στο πρόσωπο τού ίδιου του Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας, Αλεξίου. Ζει και κυκλοφορεί σαν ένας πολιτικός ηγέτης, με δεκάδες άντρες ασφάλειας, με πολυτελέστατο αυτοκίνητο και ποιμαίνει την Εκκλησία με αυστηρότατο τρόπο. Την ίδια ώρα επισκέπτεται και προσκυνά ως απλός πιστός Ιερά Λείψανα, όπως των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης και ζητά με προσευχές και ταπεινά λόγια, όπως όλοι οι άνθρωποι, τη χάρη των αγίων στο δύσκολο έργο που επιτελεί. Αυτή η αντιφατική εν πολλοίς εικόνα, παρουσιάζεται και στους ναούς και τα μοναστήρια της Ρωσίας. Το χρυσάφι και τα περίτεχνα καλλιτεχνήματα υπερ-περισσεύουν, ενώ οι άνθρωποι ρακένδυτοι προστρέχουν στους ναούς και για ώρες όρθιοι προσεύχονται και συμμετέχουν μαζικά στα μυστήρια. Στους ρωσικούς ναούς, δεν υπάρχουν ούτε στασίδια, αλλά ούτε και μικρόφωνα. Επικρατεί απόλυτη ησυχία και κανείς δε μιλά, αλλά ούτε και ψιθυρίζει. Ακόμη κατά την προσκύνηση Ιερών Λειψάνων ή Αγίων Εικόνων που μεταφέρονται από άλλες χώρες στη Ρωσία, οι πιστοί αναμένουν στην ουρά όρθιοι, είτε στο χιόνι, είτε στη βροχή, είτε στον ήλιο, για πέντε μέχρι και δέκα ώρες, υπομονετικά και προσευχόμενοι, για να προσκυνήσουν και να ζητήσουν τη χάρη και τη βοήθεια των αγίων.
 Η ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΗ αντιπαλότητα μεταξύ υπερβολής και στέρησης, λειτουργεί όχι κατ' ανάγκη σκανδαλιστικά, αλλά κυρίως λειτουργεί λυτρωτικά για τους πιστούς. Οι πιστοί κατακλύζουν τους ναούς, προσφέρουν από το υστέρημά τους, για να πάρουν όμως πίσω και μέσω των Μυστηρίων, πολλαπλάσια από το Θεό. Εξάλλου, δεν είναι δυνατό ο Θεός και οι Άγιοι να αρνηθούν να ικανοποιήσουν το αίτημα ενός ανθρώπου ο οποίος αναμένει για πέντε ή και δέκα ώρες στην ουρά, προσευχόμενος, για να προσκυνήσει δακρύζοντας, είτε τα Άγια Λείψανα ή τις εικόνες των Αγίων. Ακόμη προσφέρουν μερικά ρούβλια για να αγοράσουν ένα τούβλο, για να κτιστεί ένας ναός και καθίστανται κτήτορες για να μνημονεύονται εις τους αιώνες. Και αυτό δεν είναι θεωρία, αλλά πράξη και εμπειρία ζωής. Πολλά μοναστήρια, κυρίως στις πόλεις, έγιναν καταφύγιο ορφανών, με οικοτροφεία, σχολεία και παιδότοπους. Υπολογίζεται ότι στη Ρωσία υπάρχουν 700 χιλιάδες ορφανά, κυρίως από οικογένειες που αδυνατούν να θρέψουν τα παιδιά τους, λόγω ποτού και άλλων παθών. Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που οι ναοί στολίζονται με χρυσάφι και πολύτιμα στολίδια. Υπάρχει και εδώ μυστήριο και η φαινομενική αντιπαλότητα των συμβόλων, της ιδεολογίας και της πίστης, λειτουργεί σίγουρα λυτρωτικά σε αυτή τη μεταβατική περίοδο που διέρχεται η αχανής Ρωσία.