Οι δημοφιλείς κατά των δαιμόνων Άγιοι Κυπριανός και Ιουστίνη
Οι
δημοφιλείς κατά των δαιμόνων Άγιοι Κυπριανός και Ιουστίνη
.
Το
ρητό που θέλει όλους τους προφήτες να μην είναι αγαπητοί στη πατρίδα τους,
φαίνεται ότι επιβεβαιώνεται και στην περίπτωση των αγίων. Οι άγιοι Κυπριανός
και Ιουστίνη, οι θαυματουργοί άγιοι κατά των δαιμόνων, οι άγιοι του Μενοίκου,
έπρεπε να βγουν για πρώτη φορά ύστερα από 700 χρόνια από την Κύπρο, για να
γίνουν τόσο δημοφιλείς. Τον Αύγουστο μεταφέρθηκαν από τον Μητροπολίτη Μόρφου
Νεόφυτο και για δέκα μέρες στη Μόσχα, όπου χιλιάδες πιστοί έτρεξαν στη χάρη
τους. Βεβαίως, πάντα οι Κύπριοι κατέφευγαν στους αγίους και πάντα η πανήγυρις
των αγίων ήταν από τις μεγαλύτερες στην Κύπρο. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, με
την έξαρση των δαιμονικών πράξεων, οι άγιοι απέκτησαν μια ξεχωριστή αγάπη, η
οποία επεκτείνεται πλέον σε όλο τον κόσμο. Είναι χιλιάδες οι πιστοί από την
Ελλάδα, τη Ρωσία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες που προστρέχουν στη χάρη των αγίων
για να βρουν παρηγοριά.
Το συναξάρι
Ο άγιος Κυπριανός καταγόταν από την Καρχηδόνα και η αγίου Ιουστίνη από την Αντιόχεια της Συρίας και άκμασαν κατά τον 3 ο αιώνα μ.Χ., επί βασιλέως Δεκίου. Ο πατήρ Χαρίτων Σταυροβουνιώτης γράφει ότι η Ιουστίνη ήταν χριστιανή ευλαβής και ζούσε με σωφροσύνη και αγιότητα. Ο Κυπριανός ήταν ειδωλολάτρης και επιδιδόταν στη μαγική τέχνη, ζούσε δε κατά την εποχή εκείνη στην Αντιόχεια. Σ' αυτόν κατέφυγε κάποιος ακόλαστος νέος, που λεγόταν Αγλαΐδας, παρακαλώντας τον να ενεργήσει μαγείες στην αγία, ώστε να τη διαστρέψει στην αγάπη του. Όταν ο Κυπριανός είδε να αποτυγχάνουν όλες οι τέχνες του με την προσευχή της αγίας, με τη Χάρη του Χριστού μετανόησε ολόψυχα και βαπτίσθηκε χριστιανός, και για την αρετή του χειροτονήθηκε βαθμηδόν και Επίσκοπος. Τελικά και οι δύο, μετά από φρικτά μαρτύρια, υπέστησαν τον διά ξίφου θάνατο στον διωγμό του Δεκίου. Οι αγίες κάρες τους βρίσκονταν στην Αντιόχεια της Συρίας, μέχρι και τις αρχές του 13ου αιώνα. Εξαιτίας όμως της προέλασης των Αράβων και πριν την τελική πτώση της Αντιόχειας σ' αυτούς (1268 μ.Χ.), οι τίμιες κάρες τους μεταφέρονται για ασφάλεια στην Κύπρο και κατατίθενται σε μικρό εκκλησάκι στο χωριό Μένοικο. Τα τίμια αυτά λείψανα φυλάσσονται μέχρι και σήμερα στον φερώνυμο ναό των αγίων στο Μένοικο. Η μνήμη τους εορτάζεται στις 2 Οκτωβρίου.
Ο Λεόντιος Μαχαιράς
Σημαντικές πληροφορίες για την τιμή του Αγίου Κυπριανού στο Μένοικο ήδη από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας, μας δίνει ο Κύπριος χρονικογράφος Λεόντιος Μαχαιράς (15ος αι.) στο Χρονικόν του: "Ακόμη ευρίσκονται εις την Κύπρον οι δύο κεφαλάδες των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, ασημωμένες, οι οποίοι εμαρτύρησαν εις την Αντιόχειαν, και εις την κάκωσιν της Συρίας εφέραντες εις την Κύπρον και εβάλαν τες εις έναν εκκλησούδιν εις το Μένοικον. Και εις το πλευρόν του βημάτου προς το νότον έχει λάκκον και πέρνουν και προποτίζονται, όπου πολομά μεγάλες ίασες εις γαρισούραν (ασθένειες των ματιών) και εις τας πύρεξες (πυρετοί)...". Συνεχίζοντας ο Μαχαιράς, αναφέρεται ακόμη στα πολλά θαύματα που ενεργούσαν οι Άγιοι και ότι ο Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου Πέτρος Α΄ Λουζινιάν (1359-1369), επειδή θεραπεύτηκε από τους Αγίους, χάλασε την προϋπάρχουσα μικρή εκκλησία και έκτισε μεγαλύτερη προς τιμήν τους. Επίσης, εκόσμησε τις άγιες κάρες τους, τοποθετώντας τις σε αργυρές λειψανοθήκες: "Και εις τον καιρόν του ρε Πιέρ του μεγάλου είχεν την καρτάναν (βαρύ πυρετό) και δεν ημπόρησε ναύρη υγείαν, τινές είπαν του διά τον άγιον Κυπριανόν και Ιουστίνα όπου είνε εις το Μένοικον κοντά του Ακακίου, οποίος ήρτεν και προποτίστην και πάραυθα εγίανεν, είνε αλήθεια ότι το νερόν είναι πολλά γλυφόν και κακόποτον, αμμέ θαυμαστόν εις ιατρείαν, και μοναύτα ώρισεν και εχαλάσαν τον ναόν και εποίκαν εκκλησίαν απού γης και αργύρωσεν τας β΄ κεφαλάς, και εις την κορυφήν αφήκεν τόπον με πόρτες να προσκυνούσιν τα λείψανα".
Ο ναός του Αγίου
Ο ναός στη σημερινή του μορφή είναι δίκλιτος και φαίνεται ότι διαμέσου των αιώνων δέκτηκε επεμβάσεις και προσθήκες που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή. Ο αρχαιολόγος - βυζαντινολόγος Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου γράφει ότι το βόρειο κλίτος του ναού καταλαμβάνει τμήματα του ναού που έκτισε ο βασιλιάς Πέτρος τον 14ο αιώνα. Σε τούτο συνηγορούν και τα τεμάχια τοιχογραφιών που βρέθηκαν στο βόρειο τοίχο του βορείου κλίτους του ναού και στη βόρεια πλευρά του πεσσού που διαχωρίζει τα δύο κλίτη μέσα στο βήμα του βόρειου κλίτους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει τμήμα τοιχογραφίας στο βόρειο τοίχο που απεικονίζει όρθιο άγιο σε υπερφυσικό μέγεθος. Στο τμήμα που διασώθηκε, εικονίζεται το δεξί χέρι του αγίου που κρατά ράβδο, η οποία απολήγει σε θυρεόν. Σε καλύτερη κατάσταση σώζεται η τοιχογραφία στον πεσσό του βήματος, που παριστάνει ίσως άγιο διάκονο. Από το μεσαιωνικό ναό προέρχονται αρχιτεκτονικά σπόλια, όπως κιονόκρανα, επιστύλια ή βάσεις κιονίσκων από λευκό ασβεστόλιθο τα οποία φυλάσσονται στο ναό. Κατά τις ανασκαφές που διενήργησε το Τμήμα Αρχαιοτήτων το 1964 αποκαλύφθηκαν και στοιχεία του προγενέστερου βυζαντινού ναού, ο οποίος είχε στο ιερό βήμα σύνθρονο, καθώς και το αρχικό δάπεδο κατασκευασμένο από πήλινες πλάκες τοποθετημένες σε στρώμα γύψου. Στο βόρειο άκρο της αψίδας του βορείου κλίτους του ναού σώζεται μέχρι σήμερα το φρέαρ με το θαυματουργό αγίασμα που μνημονεύει ο Μαχαιράς. Το αγίασμα σήμερα διοχετεύεται σε δεξαμενή στο προαύλιο του ναού και προσφέρεται στους πιστούς χάριν ευλογίας. Το βόρειο κλίτος επεξετάθη δυτικά, ίσως το 1846, χρονολογία που αναφέρεται σε πλάκα που υπήρχε στην αυλή του ναού. Το νότιο κλίτος κτίστηκε με σκοπό να διευρυνθεί ο ναός στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Τότε πιθανότατα καταργήθηκε η αγία τράπεζα του βορείου κλίτους, δημιουργήθηκε νέα κόγχη πρόθεσης για το ιερό βήμα του νοτίου κλίτους και τέλος γκρεμίστηκε τμήμα του νοτίου τοίχου του μεσαιωνικού ναού για να ενοποιηθούν τα δύο κλίτη. Το νότιο κλίτος έχει πεντάπλευρη εξωτερικά και ημικυκλική αψίδα εσωτερικά και δύο θύρες, μια στο νότιο τοίχο και άλλη στο δυτικό. Τις εργασίες που έγιναν μνημονεύει και δίπτυχο με ονόματα αρκετών δωρητών, που φέρει τη χρονολογία 1855: "Εύξαντα Άγιο προς Κύριο υπέρ τους δούλους σας τούτους ίνα χαρίση αυτοίς ομονοίαν ειρήνη όπως τελειοποιήση τον ιερόν ναόν τούτον εις δόξαν Χριστού και μνήμης υμών κατά το έτος 1855". Το επιβλητικό κωδωνοστάσιο του ναού, που δεσπόζει σε ολόκληρο το χωριό κτίστηκε το 1913 και η περίτεχνη σιδεριά του φεγγίτη της βόρειας θύρας κατασκευάστηκε το 1915.
Οι ευχές των εξορκισμών
Η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου κυκλοφόρησε το βιβλίο "Ο Άγιος Κυπριανός στο Μένοικο" σε δεύτερη εμπλουτισμένη έκδοση.
Ο Μητροπολίτης Μόρφου Νεόφυτος, στο προλογικό του σημείωμα γράφει μεταξύ άλλων: "Να καταφεύγουμε στις πρεσβείες του Αγίου με ταπείνωση, πόνο και αγάπη. Να θυμόμαστε πάντα ότι ο Άγιος δεν ασκεί μαγεία, αλλά προσευχή και ικεσία προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό για να βοηθήσει τα πλάσματά Του. Θα πρέπει απαραιτήτως να μετέχουμε στα Μυστήρια της Εκκλησίας κατά τρόπο ουσιαστικό και συνεχή. Προτού καταφύγουμε στην ευχή του Αγίου Κυπριανού πρέπει οπωσδήποτε να προηγείται εξομολόγηση, γιατί έτσι τοποθετούμε σωστά τα πράγματα κατά το πνεύμα της Εκκλησίας μας. Οι ευχές που διαβάζονται από ιερείς δεν ενεργούν κατά τρόπον μαγικό, αλλά με την ελεύθερη συμμετοχή του πιστού, ενεργούν κατά τρόπον ικετευτικό προς τον Άγιο για να γίνει πρεσβευτής του αιτήματός μας προς το Θεό. Οι ευχές πρέπει να διαβάζονται μόνο από ιερείς, με πολλή ταπείνωση, αγάπη και πόνο για τους παθόντες αδελφούς. Ποτέ με έπαρση. Αλλά με πολλή νήψη και προσευχή."
Το βιβλίο "Ο Αγιος Κυπριανός στο Μένοικο" περιέχει τους βίους των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, παρακλητικό κανόνα τον οποίο συνέγραψε ο υμνολόγος Δρ Χαράλαμπος Μπούσιας και κείμενο για το ιερό προσκύνημα του Αγίου Κυπριανού στην κοινότητα Μένοικο, το οποίο έγραψαν οι Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου και Κυριάκος Παπαϊωακείμ. Στο βιβλίο γίνεται αναφορά στο εξωκλήσι της Παναγίας "Μάνα των Παίδων", στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, στο εξωκλήσι των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, σε κείμενα του Χριστόδουλου Χατζηχριστοδούλου.
Το συναξάρι
Ο άγιος Κυπριανός καταγόταν από την Καρχηδόνα και η αγίου Ιουστίνη από την Αντιόχεια της Συρίας και άκμασαν κατά τον 3 ο αιώνα μ.Χ., επί βασιλέως Δεκίου. Ο πατήρ Χαρίτων Σταυροβουνιώτης γράφει ότι η Ιουστίνη ήταν χριστιανή ευλαβής και ζούσε με σωφροσύνη και αγιότητα. Ο Κυπριανός ήταν ειδωλολάτρης και επιδιδόταν στη μαγική τέχνη, ζούσε δε κατά την εποχή εκείνη στην Αντιόχεια. Σ' αυτόν κατέφυγε κάποιος ακόλαστος νέος, που λεγόταν Αγλαΐδας, παρακαλώντας τον να ενεργήσει μαγείες στην αγία, ώστε να τη διαστρέψει στην αγάπη του. Όταν ο Κυπριανός είδε να αποτυγχάνουν όλες οι τέχνες του με την προσευχή της αγίας, με τη Χάρη του Χριστού μετανόησε ολόψυχα και βαπτίσθηκε χριστιανός, και για την αρετή του χειροτονήθηκε βαθμηδόν και Επίσκοπος. Τελικά και οι δύο, μετά από φρικτά μαρτύρια, υπέστησαν τον διά ξίφου θάνατο στον διωγμό του Δεκίου. Οι αγίες κάρες τους βρίσκονταν στην Αντιόχεια της Συρίας, μέχρι και τις αρχές του 13ου αιώνα. Εξαιτίας όμως της προέλασης των Αράβων και πριν την τελική πτώση της Αντιόχειας σ' αυτούς (1268 μ.Χ.), οι τίμιες κάρες τους μεταφέρονται για ασφάλεια στην Κύπρο και κατατίθενται σε μικρό εκκλησάκι στο χωριό Μένοικο. Τα τίμια αυτά λείψανα φυλάσσονται μέχρι και σήμερα στον φερώνυμο ναό των αγίων στο Μένοικο. Η μνήμη τους εορτάζεται στις 2 Οκτωβρίου.
Ο Λεόντιος Μαχαιράς
Σημαντικές πληροφορίες για την τιμή του Αγίου Κυπριανού στο Μένοικο ήδη από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας, μας δίνει ο Κύπριος χρονικογράφος Λεόντιος Μαχαιράς (15ος αι.) στο Χρονικόν του: "Ακόμη ευρίσκονται εις την Κύπρον οι δύο κεφαλάδες των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, ασημωμένες, οι οποίοι εμαρτύρησαν εις την Αντιόχειαν, και εις την κάκωσιν της Συρίας εφέραντες εις την Κύπρον και εβάλαν τες εις έναν εκκλησούδιν εις το Μένοικον. Και εις το πλευρόν του βημάτου προς το νότον έχει λάκκον και πέρνουν και προποτίζονται, όπου πολομά μεγάλες ίασες εις γαρισούραν (ασθένειες των ματιών) και εις τας πύρεξες (πυρετοί)...". Συνεχίζοντας ο Μαχαιράς, αναφέρεται ακόμη στα πολλά θαύματα που ενεργούσαν οι Άγιοι και ότι ο Φράγκος βασιλιάς της Κύπρου Πέτρος Α΄ Λουζινιάν (1359-1369), επειδή θεραπεύτηκε από τους Αγίους, χάλασε την προϋπάρχουσα μικρή εκκλησία και έκτισε μεγαλύτερη προς τιμήν τους. Επίσης, εκόσμησε τις άγιες κάρες τους, τοποθετώντας τις σε αργυρές λειψανοθήκες: "Και εις τον καιρόν του ρε Πιέρ του μεγάλου είχεν την καρτάναν (βαρύ πυρετό) και δεν ημπόρησε ναύρη υγείαν, τινές είπαν του διά τον άγιον Κυπριανόν και Ιουστίνα όπου είνε εις το Μένοικον κοντά του Ακακίου, οποίος ήρτεν και προποτίστην και πάραυθα εγίανεν, είνε αλήθεια ότι το νερόν είναι πολλά γλυφόν και κακόποτον, αμμέ θαυμαστόν εις ιατρείαν, και μοναύτα ώρισεν και εχαλάσαν τον ναόν και εποίκαν εκκλησίαν απού γης και αργύρωσεν τας β΄ κεφαλάς, και εις την κορυφήν αφήκεν τόπον με πόρτες να προσκυνούσιν τα λείψανα".
Ο ναός του Αγίου
Ο ναός στη σημερινή του μορφή είναι δίκλιτος και φαίνεται ότι διαμέσου των αιώνων δέκτηκε επεμβάσεις και προσθήκες που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή. Ο αρχαιολόγος - βυζαντινολόγος Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου γράφει ότι το βόρειο κλίτος του ναού καταλαμβάνει τμήματα του ναού που έκτισε ο βασιλιάς Πέτρος τον 14ο αιώνα. Σε τούτο συνηγορούν και τα τεμάχια τοιχογραφιών που βρέθηκαν στο βόρειο τοίχο του βορείου κλίτους του ναού και στη βόρεια πλευρά του πεσσού που διαχωρίζει τα δύο κλίτη μέσα στο βήμα του βόρειου κλίτους. Ενδιαφέρον παρουσιάζει τμήμα τοιχογραφίας στο βόρειο τοίχο που απεικονίζει όρθιο άγιο σε υπερφυσικό μέγεθος. Στο τμήμα που διασώθηκε, εικονίζεται το δεξί χέρι του αγίου που κρατά ράβδο, η οποία απολήγει σε θυρεόν. Σε καλύτερη κατάσταση σώζεται η τοιχογραφία στον πεσσό του βήματος, που παριστάνει ίσως άγιο διάκονο. Από το μεσαιωνικό ναό προέρχονται αρχιτεκτονικά σπόλια, όπως κιονόκρανα, επιστύλια ή βάσεις κιονίσκων από λευκό ασβεστόλιθο τα οποία φυλάσσονται στο ναό. Κατά τις ανασκαφές που διενήργησε το Τμήμα Αρχαιοτήτων το 1964 αποκαλύφθηκαν και στοιχεία του προγενέστερου βυζαντινού ναού, ο οποίος είχε στο ιερό βήμα σύνθρονο, καθώς και το αρχικό δάπεδο κατασκευασμένο από πήλινες πλάκες τοποθετημένες σε στρώμα γύψου. Στο βόρειο άκρο της αψίδας του βορείου κλίτους του ναού σώζεται μέχρι σήμερα το φρέαρ με το θαυματουργό αγίασμα που μνημονεύει ο Μαχαιράς. Το αγίασμα σήμερα διοχετεύεται σε δεξαμενή στο προαύλιο του ναού και προσφέρεται στους πιστούς χάριν ευλογίας. Το βόρειο κλίτος επεξετάθη δυτικά, ίσως το 1846, χρονολογία που αναφέρεται σε πλάκα που υπήρχε στην αυλή του ναού. Το νότιο κλίτος κτίστηκε με σκοπό να διευρυνθεί ο ναός στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Τότε πιθανότατα καταργήθηκε η αγία τράπεζα του βορείου κλίτους, δημιουργήθηκε νέα κόγχη πρόθεσης για το ιερό βήμα του νοτίου κλίτους και τέλος γκρεμίστηκε τμήμα του νοτίου τοίχου του μεσαιωνικού ναού για να ενοποιηθούν τα δύο κλίτη. Το νότιο κλίτος έχει πεντάπλευρη εξωτερικά και ημικυκλική αψίδα εσωτερικά και δύο θύρες, μια στο νότιο τοίχο και άλλη στο δυτικό. Τις εργασίες που έγιναν μνημονεύει και δίπτυχο με ονόματα αρκετών δωρητών, που φέρει τη χρονολογία 1855: "Εύξαντα Άγιο προς Κύριο υπέρ τους δούλους σας τούτους ίνα χαρίση αυτοίς ομονοίαν ειρήνη όπως τελειοποιήση τον ιερόν ναόν τούτον εις δόξαν Χριστού και μνήμης υμών κατά το έτος 1855". Το επιβλητικό κωδωνοστάσιο του ναού, που δεσπόζει σε ολόκληρο το χωριό κτίστηκε το 1913 και η περίτεχνη σιδεριά του φεγγίτη της βόρειας θύρας κατασκευάστηκε το 1915.
Οι ευχές των εξορκισμών
Η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου κυκλοφόρησε το βιβλίο "Ο Άγιος Κυπριανός στο Μένοικο" σε δεύτερη εμπλουτισμένη έκδοση.
Ο Μητροπολίτης Μόρφου Νεόφυτος, στο προλογικό του σημείωμα γράφει μεταξύ άλλων: "Να καταφεύγουμε στις πρεσβείες του Αγίου με ταπείνωση, πόνο και αγάπη. Να θυμόμαστε πάντα ότι ο Άγιος δεν ασκεί μαγεία, αλλά προσευχή και ικεσία προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό για να βοηθήσει τα πλάσματά Του. Θα πρέπει απαραιτήτως να μετέχουμε στα Μυστήρια της Εκκλησίας κατά τρόπο ουσιαστικό και συνεχή. Προτού καταφύγουμε στην ευχή του Αγίου Κυπριανού πρέπει οπωσδήποτε να προηγείται εξομολόγηση, γιατί έτσι τοποθετούμε σωστά τα πράγματα κατά το πνεύμα της Εκκλησίας μας. Οι ευχές που διαβάζονται από ιερείς δεν ενεργούν κατά τρόπον μαγικό, αλλά με την ελεύθερη συμμετοχή του πιστού, ενεργούν κατά τρόπον ικετευτικό προς τον Άγιο για να γίνει πρεσβευτής του αιτήματός μας προς το Θεό. Οι ευχές πρέπει να διαβάζονται μόνο από ιερείς, με πολλή ταπείνωση, αγάπη και πόνο για τους παθόντες αδελφούς. Ποτέ με έπαρση. Αλλά με πολλή νήψη και προσευχή."
Το βιβλίο "Ο Αγιος Κυπριανός στο Μένοικο" περιέχει τους βίους των Αγίων Κυπριανού και Ιουστίνης, παρακλητικό κανόνα τον οποίο συνέγραψε ο υμνολόγος Δρ Χαράλαμπος Μπούσιας και κείμενο για το ιερό προσκύνημα του Αγίου Κυπριανού στην κοινότητα Μένοικο, το οποίο έγραψαν οι Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου και Κυριάκος Παπαϊωακείμ. Στο βιβλίο γίνεται αναφορά στο εξωκλήσι της Παναγίας "Μάνα των Παίδων", στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, στο εξωκλήσι των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, σε κείμενα του Χριστόδουλου Χατζηχριστοδούλου.
Σχόλια