Περί της καλής δημοσιογραφίας

Περί της καλής δημοσιογραφίας

.

---

? Κουμπάρε, στη συνείδηση μου η δημοσιογραφία δεν είναι ξεκάθαρη υπόθεση. Από τη μια, πιστεύω ότι επιτελεί ένα υψηλό λειτούργημα και, από την άλλη, έχω την αίσθηση ότι είναι μέρος του παιγνιδιού της διαπλοκής.

? Φίλε, έχεις απόλυτο δίκιο. Η δημοσιογραφία αποτελεί δίκοπο μαχαίρι, με το οποίο και κόβεις το ψωμί και σκοτώνεις και ανθρώπους. Είναι ένα δύσκολο λειτούργημα, το οποίο μπορεί να φέρει χαρά στους ανθρώπους, αλλά και να προσφέρει θλίψη στους πολίτες. Το κομβικό σημείο σ’ αυτή τη διαδρομή είναι η συνείδηση, η οποία καθορίζει και την ποιότητα των δημοσιογράφων. Η αλήθεια βρίσκεται στον απλό δημοσιογράφο και όχι βεβαίως στον καναλάρχη ή τον εκδότη, ο οποίος καθορίζει πολιτική αναλόγως των πιστεύω και των συμφερόντων του. Όταν ο δημοσιογράφος ακολουθεί τη συνείδηση του, τότε εργάζεται ως ένας κοινωνικός λειτουργός, συνεισφέροντας στην ενημέρωση των πολιτών και στη φανέρωση της αλήθειας.
? Η αλήθεια ανήκει στο Θεό και όχι στους ανθρώπους.

? Μπράβο, καλά τα λες. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού, δηλαδή έχει τη δυνατότητα να πορευθεί, να γίνει κατά χάριν Θεός. Το ίδιο και ο δημοσιογράφος, αποκαλύπτοντας την αλήθεια και συνεισφέροντας στην κάθαρση ή την ανύψωση μιας κοινωνίας, καθίσταται κατά χάριν «θεός» αλλά της δημοσιογραφίας. Εξάλλου, οτιδήποτε είναι ορθό είναι και Ορθόδοξο, όπως λεν οι πατέρες της Εκκλησίας. Αν η δράση του δημοσιογράφου είναι σύμφωνη με τη συνείδηση του - αν δεν είναι πωρωμένη - τότε είναι και ευλογημένη. Οι παλιοί δημοσιογράφοι, λένε, ότι έχουν πάντα μέσα στην εσωτερική τους τσέπη, μια επιστολή παραίτησης. Αν τους ζητηθεί να παραβιάσουν τη συνείδηση τους, τότε αντί απάντησης, βάζουν ημερομηνία στην επιστολή και φεύγουν.

? Αυτά μάλλον ανήκουν στη σφαίρα της ουτοπίας.

? Θα παραξενευτείς, να μάθεις ότι οι περισσότεροι δημοσιογράφοι κινούνται στη σφαίρα της ουτοπίας. Πολεμούν και πολεμούνται προκειμένου να επιτελέσουν το καθήκον τους. Συχνά πυκνά δέχονται απειλές, δεν είναι σπάνιο να σύρονται στα δικαστήρια για δήθεν λιβέλους, οι οποίοι στην ουσία λειτουργούν ως απλές απειλές. Βεβαίως, η δημοσιογραφική οικογένεια είναι ομάδα ανθρώπων των άκρων, γι αυτό ανάμεσα τους, υπάρχουν και αδίστακτοι οι οποίοι πωλούν την ψυχή τους, για μια προσωπική εξυπηρέτηση, για ικανοποίηση ενός πάθους, για μια λεγόμενη καταξίωση στην λεγόμενη καλή κοινωνία.

? Πώς γίνεται οι δημοσιογράφοι να μιλούν συνέχεια για τα κακά και ανάποδα και να επιτελούν έργο θετικό;
? Είδηση δεν είναι η καθημερινή ρουτίνα, αλλά τα γεγονότα που διαφοροποιούνται από τα συνηθισμένα. Ένας φόνος, μια καταστροφή, ένα δυστύχημα, αλλά και μια επιστημονική ανακάλυψη, μια καλλιτεχνική δημιουργία, ένα αληθινό έργο τέχνης. Η κορυφαία όμως έκφραση της δημοσιογραφίας είναι η αποκάλυψη ενός σκανδάλου, όπου η κοινωνία μαθαίνει και προστατεύεται από τους διεφθαρμένους. Ενώ η δικαιοσύνη πολλές φορές, λόγω της πολυνομίας και της κακονομίας, αδυνατεί να επιβάλει δικαιοσύνη, η δημοσιογραφία με τη δημοσιοποίηση ενός σκανδάλου λειτουργεί καθαρτικά για όλη την κοινωνία. Δεν είναι τυχαία η ρήση ότι είναι καλύτερα να σου βγει το μάτι, παρά το όνομα. Η κοινωνική καταδίκη είναι χειρότερη και από την αυστηρότερη φυλακή. Σπουδαία δημοσιογραφική προσφορά αποτελεί και η συγγραφή ενός άρθρου, το οποίο λειτουργεί προληπτικά και ανασταλτικά, σε δόλια σχέδια και μεθοδεύσεις. Αν μπορέσει ένας δημοσιογράφος να γλιτώσει μια πολιτεία από ένα σκάνδαλο ή αν κατορθώσει να προστατεύσει μια κοινωνία από ένα διεφθαρμένο άτομο, τότε επιτελεί σπουδαίο έργο.
? Πώς γίνεται όμως οι δημοσιογράφοι να είναι όλη μέρα με τους άρχοντες και την ίδια ώρα να τους κρίνουν;

? Αυτό είναι μια τεράστια δυσκολία, η οποία είναι ιδιαιτέρως εμφανής στις μικρές κοινωνίες όπως η Κύπρος. Ωστόσο και πάλι, όλα διέρχονται από το κριτήριο της συνείδησης. Αν ο πολιτικός ή ο εκκλησιαστικός ταγός είναι θετικός άνθρωπος, τότε οι απόψεις και οι θέσεις του λειτουργούν θετικά. Αν είναι αρνητικός ο ταγός, τότε αλίμονο στους δημοσιογράφους και την κοινωνία. Η δημοσιογραφική εμπειρία λέει ότι οι πολιτικοί που ανέχονται την κριτική είναι πετυχημένοι. Οι πολιτικοί που αντιδρούν με απειλές είναι κατά κανόνα και δυστυχισμένοι και ανίκανοι. Είναι ξεχωριστό το παράδειγμα του μακαρίτη Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος ποτέ του δεν αντέδρασε σε δημοσιογραφική κριτική. Βεβαίως, ο άνθρωπος τολμούσε να αξιοποιήσει τους αντιπάλους του και δεν περιοριζόταν στα στενά κομματικά δώματα.
? Έλα όμως που η «αυλή» κατά κανόνα πιέζει…

? Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα των πολιτικών ταγών. Θέλοντας να εξασφαλίσουν την επανεκλογή τους, ή την παραμονή τους στην εξουσία, κάνουν αβαρίες στη συνείδηση τους, ακολουθώντας τα μπράβο και τις συμβουλές της αυλής. Τα πράγματα είναι ιδιαιτέρως δραματικά με τους εκκλησιαστικούς ταγούς, οι οποίοι κλείνονται κατά κανόνα στην αυλή τους, απολαμβάνουν με τη συνεισφορά της ιερατικής τους ιδιότητας, τα «ωσαννά» και ξεχνούν ότι υπάρχει και το «άρον, άρον σταύρωσον» όταν κλονιστεί η εξουσία τους.
? Ο δημοσιογράφος πώς μπορεί να παρέμβει;

? Ο καλός δημοσιογράφος έχοντας τη δυνατότητα να είναι σε επαφή με εξουσίες διαφόρων επιπέδων και αντιπάλων στρατοπέδων, μπορεί και πρέπει να λειτουργεί, σαν δύναμη καλής παρενόχλησης των ανθρώπων της εξουσίας. Είναι ίσως ο μόνος που μπορεί να πει και να γράψει «ενοχλητικά» κείμενα και να προστατεύσει με το δικό του τρόπο το κοινωνικό σύνολο. Βεβαίως, υπάρχει και η ακριβώς αντίθετη πρακτική όπου ο δημοσιογράφος καθίσταται φερέφωνο και συνένοχος της αλαζονείας της εξουσίας.