Γιατί ο Θεός επέτρεψε τη σφαγή των Αρμενίων

ΕΠΙΖΩΝΤΕΣ ΜΙΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ

Γιατί ο Θεός επέτρεψε τη σφαγή των Αρμενίων

.

---

Αυτές τις μέρες που η τραγωδία της Κύπρου έρχεται και πάλι στο προσκήνιο, που ο πόνος περισσεύει, που τα γιατί, πιέζουν ασφυκτικά, επανέρχεται το ζήτημα της θεοδικίας. "Γιατί" ο Θεός επιτρέπει να βασανίζονται οι άνθρωποι και ειδικότερα οι πιστοί. Οι απαντήσεις μπορεί να είναι απλές, ότι "είμαστε οι αδύνατοι" ή και πιο σύνθετες, ότι "φταίμε για τις αμαρτίες μας". Το αναπάντητο με τη λογική ερώτημα του "γιατί", έρχεται και επανέρχεται μέσα στους αιώνες χωρίς να μπορεί ποτέ να απαντηθεί. Όταν ο άνθρωπος πονά, ότι και να πεις είναι λόγια χωρίς νόημα. Η απάντηση βρίσκεται μόνο στην εμπειρία της πίστης και στη χάρη του Θεού, η οποία δίδει ελπίδα και κουράγιο. Ένα γλυκό βλέμμα, ένα χάδι παρηγοριάς, ένας απλός ανθρώπινος λόγος παρηγοριάς, μια έκφραση ειλικρινούς αγάπης, σίγουρα αξίζουν πολύ περισσότερα από τους υψηλούς θεολογικούς και ενίοτε ακατανόητους λόγους. Το πρόβλημα του "γιατί" ακόμη δεν καταγράφηκε και δεν αναλύθηκε στην Κύπρο. Οι αρμένιοι οι οποίοι διήλθαν διά πυρός και σιδήρου, οι οποίοι σφαγιάστηκαν αρχές του 20ου αιώνα, έκαναν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Μεταξύ των ετών 1915 και 1923, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Αρμένιοι χάθηκαν σ' αυτό που αποκαλέστηκε "πρώτη γενοκτονία" του 20ου αιώνα. Χιλιάδες άλλοι Αρμένιοι υπέστησαν βασανιστήρια κι έπεσαν θύματα βιαιοπραγιών και εκτοπίσεων.
Ο Ντόναλντ Μίλλερ (καθηγητής Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας) και η Λόρνα Μίλλερ, (Διευθύντρια δημιουργικών σχέσεων στην Επισκοπική Εκκλησία της Καλιφόρνιας) κατέγραψαν την προφορική ιστορία της γενοκτονίας σε ένα τόμο ο οποίος είναι όντως εντυπωσιακός. Παραθέτουν προφορικές μαρτυρίες επιζώντων και προχωρούν στις δικές τους θεολογικές αναλύσεις, αφού διαθέτουν θεολογική παιδεία. Το εγχείρημα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για τους συγγραφείς, οι οποίοι αναφέρουν ότι "Κατά τη διάρκεια της συγγραφής αυτής της εργασίας, τα συναισθήματά μας εναλλάσσοντο από μελαγχολία σε οργή, από ένα αίσθημα ενοχής για τη δική μας προνομιούχο υπόσταση σε συγκλονισμό για τη συνεχιζόμενη οδύνη που επικρατεί στον κόσμο μας. Η αφοσίωσή μας σε αυτές τις συνεντεύξεις επί σειρά ετών, μας προκάλεσε μια μόνιμη απώλεια αθωότητας όσον αφορά στην ανθρώπινη ικανότητα για διάπραξη του κακού και την αναγνώριση της ανάγκης καταπολέμησής του...

@@@@@@@@@@@

Υπάρχει δυνατότητα για συγχώρηση


Η συγχώρεση των Τούρκων ως ηθική αρχή και χριστιανικό καθήκον διαφέρει από το "αίσθημα" της συμφιλίωσης. Η συναισθηματική δυσκολία της συμφιλίωσης εξεφράσθη με εύγλωττο τρόπο στις δηλώσεις των επιζώντων που αναγνωρίζουν ότι ναι μεν η συγχώρεση είναι ηθικό ιδανικό, αλλά παρόλα αυτά δεν μπορούν να συμβιβαστούν με την οδύνη που έζησαν. * "Δεν νομίζω να έχω συμφιλιωθεί. Όταν σκέφτομαι πώς η μικρή μου αδελφή είχε αφεθεί πίσω στο βουνό, απλώς δεν μπορώ να συμβιβαστώ με την ιδέα. Ποια αμαρτία και ποιο σφάλμα πλήρωνε εκείνο το άμοιρο βρέφος; Ποτέ δεν ματάκουσα για την αδελφή μου ή τον αδελφό μου... Μέχρι σήμερα, όταν θυμάμαι ή αναλογίζομαι το λιντσάρισμα εκείνων των δύο νεαρών γυναικών, τρέμω ολάκερη και νιώθω ακριβώς το ίδιο αίσθημα που ένιωθα όταν ούρλιαζα βλέποντάς το. Εκείνος ο φόβος με συντροφεύει συχνά".
* "Αν συγχωρέσω τους Τούρκους, μήπως θα γυρίσουν η μητέρα και ο πατέρας μου; Όχι! Μελετώντας το θέμα, [τη γενοκτονία] δεν μπορείς να το συγχωρέσεις.
* "Τρελαθήκατε; Θα μπορούσα να συγχωρέσω τους Τούρκους;" Μετά απ' αυτή την αναφώνηση, άρχισε να κλαίει λέγοντας: "Είμαι ολομόναχη στον κόσμο. Δεν απέμεινε κανένας δικός μου. Δεν έχω κανέναν, κανέναν. Δεν έχω παιδιά." Με τον ίδιο τρόπο, η αίσθηση της απώλειας εξουδετέρωνε την ικανότητα μερικών επιζώντων να δώσουν άφεση. * "Χαίρομαι που είμαι χριστιανός. Αν μη τι άλλο, με τα αισθήματα που τρέφω, θα χαιρόμουν να σκοτώσω όσο το δυνατό περισσότερους Τούρκους. Κυρίως, για παράδειγμα, όταν σκέφτομαι τα εγγόνια μου. Πώς μπόρεσαν οι Τούρκοι να σφαγιάσουν παιδιά μπροστά στα μάτια των μητέρων τους; Πιστέψτε με, είναι αβάστακτο!".
* "Συγχωράμε επειδή ο Θεός μας διατάζει να συγχωρέσουμε. Ωστόσο, δεν τους δικαιολογώ. Είναι ένοχοι και ποτέ δεν θα έλεγα το αντίθετο".
* "Απλώς λέω ότι ο Θεός θα κρίνει. Θα πρέπει να το πράξει και θα το πράξει. Το αίμα δεν μένει στη γη". * "Προτού προσηλυτιστώ, συνήθιζα να θρηνώ τα αδέλφια μου - στο άνθος της ηλικίας τους - και τις χήρες συζύγους τους. Μετά τον προσηλυτισμό μου, όμως, ο Θεός σκούπισε τα δάκρυά μου. Δόξα να έχει ο Κύριος! Ανακουφίστηκα και κάποια μέρα θα τους συναντήσουμε στον Παράδεισο".


@@@@@@@@@@@@@@@@

Τι μπορούσαν να κάνουν

* Γιατί πέθαναν; Ποιοι τους σκότωσαν; Γιατί τους σκότωσαν; Έφτασα σ' αυτή την ηλικία και το ερώτημα "γιατί έπρεπε να γίνει αυτό" εξακολουθεί να πλακώνει την ψυχή μου. Και σκέφτομαι ότι η ζωή που ζω είναι άδεια". * "Τι μπορούσαν να κάνουν οι Αρμένιοι, όταν εκείνοι που τους εδίωκαν ήταν κατά πολύ ισχυρότεροι; Πρόκειται για μια υπόθεση 600 χρόνων. Ήταν πολύ δυνατοί για να τους αντιμετωπίσουμε. Αρκούσαν δύο χωροφύλακες για να ελέγχουν ολόκληρη ομάδα ανθρώπων. Φυσικά, οι άντρες ήταν δεμένοι. Δεν μπορούσαν να αντιδράσουν. Οι γυναίκες τι μπορούσαν να κάνουν;"
* "Αν γνώριζαν οι Αρμένιοι ότι επρόκειτο να σφαγιαστούν, να πεθάνουν από την πείνα στις έρημους και να υποφέρουν τόσα δεινά, ποτέ δεν θα εγκατέλειπαν τις πόλεις. Μπορούσαν να αντισταθούν, παρόλο ότι θα γνώριζαν πως θα έχαναν. Θα πέθαιναν, όμως, εκεί! Είμαι πεπεισμένος ότι οι άμοιρες γυναίκες αγνοούσαν πως σκοπός της εκτόπισής τους ήταν ο αργός θάνατός τους". * "Αν γινόταν πόλεμος ανάμεσα στους Αρμένιους και τους Τούρκους, οι νέοι μας θα πολεμούσαν. Έτσι φαίνεται. Αλλά ξέρεις πολύ καλά ότι και πάλι εμείς θα υποφέρουμε".
* "Είχαμε καταντήσει σαν ζώα, χωρίς πολλά αισθήματα. Είχαμε συμφιλιωθεί με την ιδέα του θρήνου, της πείνας και της οδοιπορίας. Γνωρίζαμε ότι εκείνη ήταν η μοίρα μας. Μετά από λίγο, έπαψα να φοβάμαι, επειδή είχαν στερέψει τα αισθήματά μου. Το μόνο που μας απασχολούσε ήταν το πού περπατούσαμε και από πού μπορούσαμε να εξασφαλίσουμε φαγητό και νερό.


@@@@@@@@@@@@@

Δεν υπήρχαν 50 ή 500 δίκαιοι

Η Γενοκτονία θα πρέπει να ήταν τιμωρία του Θεού προς τους Αρμένιους. Αυτοί οι άνθρωποι ήταν προτεστάντες επιζώντες των οποίων οι θεολογικές πεποιθήσεις επέβαλλαν να εξηγήσουν όλα τα ιστορικά γεγονότα με αναφορές προς κάποιο θεϊκό σχέδιο. Η Γενοκτονία ήταν ο τρόπος του Θεού να επαναφέρει τους Αρμένιους πίσω στη θρησκεία. Μερικοί επιζώντες είπαν ότι έγιναν "αληθινοί" χριστιανοί στα ορφανοτροφεία, επομένως, έμμεσα απέδιδαν τη σωτηρία τους στη Γενοκτονία.
* "Μερικοί άνθρωποι λένε ότι δεν υπάρχει Θεός... [αλλά] Αν υπάρχει Θεός, πώς μπορούσε να βλέπει αυτή την πράξη χωρίς να κόψει τα χέρια των Τούρκων;"
* "Πώς ο Θεός κατέστρεψε ένα ολόκληρο έθνος, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών τους και των ζώων τους; Τι νόημα έχει αυτό, όταν ο Θεός λέει πως ούτε ένα μυρμήγκι δεν παθαίνει κακό χωρίς να το ξέρει Εκείνος;" * "Σκέφτεσαι τα Σόδομα και τα Γόμορα και τα λόγια του Θεού ότι αν υπήρχαν έστω 50 πιστοί, τότε δεν θα κατέστρεφε τις πόλεις. Δεν υπήρχαν 50 ή 500 ενάρετοι [Αρμένιοι] για να τους σώσει ο Θεός;"

@@@@@@@@@@@@@

Ο καλός Τούρκος


Όταν ένα συνταρακτικό γεγονός, όπως είναι η γενοκτονία αναζητάει διακαώς ερμηνεία, υπάρχει μια ανθρώπινη τάση να υπαινισσόμαστε ότι όλα τα μέλη της ομάδας-θύτη ήταν ένοχα. Έτσι, ίσως οι Αρμένιοι να στρέφουν το θυμό τους ενάντια "στους Τούρκους" εν γένει, χωρίς να διευκρινίζεται ότι υπήρξαν Τούρκοι που βοήθησαν τους Αρμένιους και αντιστάθηκαν στην πολιτική της Κυβέρνησής τους. * "Μετά τη σφαγή, οι Τούρκοι και οι Κούρδοι έψαχναν για λάφυρα μεταξύ των νεκρών. Έτσι, ένας άντρας ήρθε και ψάχνοντάς με πρόσεξε ότι ήμουν ζωντανός. Με μετέφερε στο σπίτι του χωρίς να το μάθει κανείς. Άλλαξε τ' όνομά μου και μου έδωσε το τούρκικο όνομα "Αχμέντ". Με έμαθε πώς να προσεύχομαι στην τουρκική. Έγινα Τούρκος κι έζησα εκεί για πέντε χρόνια". * "Στη σφαγή, υπήρχαν πολλοί καλοί Τούρκοι που καταράστηκαν την Κυβέρνησή τους. Έκλαιγαν [όταν εκτοπίζοντο οι Αρμένιοι]. Το θυμάμαι. Έβγαιναν από τα σπίτια τους καθώς πηγαίναμε στα χωριά, έκλαιγαν και καταριόντουσαν την Κυβέρνησή τους. Καλοί και κακοί υπάρχουν σε όλα τα έθνη".
* Στο σπίτι του μουκτάρη (αξιωματούχος, κοινοτάρχης), είχαν συγκεντρωθεί σαράντα άτομα και συζητούσαν. Οι άντρες [που οδήγησαν εκεί τα αγόρια] τον ρώτησαν τι θα έκαναν με μας τα παιδιά, αφού κλαίγαμε ολημερίς κι ολονυκτίς. "Θέλουν τους γονείς τους", [είπε ο άντρας]. Ήταν εκεί κι ένας μεσήλικας με παλιά στρατιωτική στολή. Είπε στους υπόλοιπους: "Γιατί ανησυχείτε γι' αυτούς; Δώστε μού τους, θα τους πάω σε μια συγκεκριμένη κοιλάδα, θα τους σφάξω και θα τους πετάξω. Όταν είπε αυτά τα λόγια, η γυναίκα του μουκτάρη σηκώθηκε και τον χαστούκισε στο πρόσωπο, λέγοντας: "Ντροπή σου να μιλάς μ' αυτόν τον τρόπο. Ο Θεός δεν σκότωσε αυτά τα παιδιά και θα τα σκοτώσεις εσύ;" Στράφηκε προς τον άντρα της και του είπε: "Ακου, έχω επτά αδελφούς. Αν έστω και μια τρίχα από το κεφάλι αυτών των παιδιών πάθει κάτι, όχι μόνο θα πάρω διαζύγιο, αλλά θα πω στον κάθε αδελφό μου να σου ρίξει κι από μια σφαίρα". * Μερικοί Τούρκοι κινδύνευσαν να τιμωρηθούν, επειδή παρείχαν τροφή σε Αρμένιους. Μια επιζούσα θυμάται έναν Τούρκο που είπε σε μια μικρή ομάδα Αρμενίων να πάνε στο σπίτι του κατά τη διάρκεια της νύκτας με μερικά σακιά γεμάτα άμμο. "Όταν μετά τα μεσάνυκτα το έκαναν [οι Αρμένιοι], τους έβαλε να αδειάσουν την άμμο και να γεμίσουν τα σακιά τους με σιτάρι. Αυτό συνεχίστηκε για δύο ή τρεις μέρες. Πεινούσαμε πολύ, λιμοκτονούσαμε. Δεν υπήρχε φαγητό ή ψωμί. Αλλά μ' εκείνο το σιτάρι, ζήσαμε για μήνες". Ο σύζυγος αυτής της επιζούσας (που επέζησε κι εκείνος και ήταν παρών στη συνέντευξη) είπε: "Αν έβλεπα εκείνον τον άντρα τώρα, θα του φιλούσα τα χέρια και τα πόδια".