Από τη λεβέντικη Κρήτη στο αντάρτικο της Ιερουσαλήμ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΤΕΡΑ ΜΑΚΑΡΙΟ ΑΓΙΟΤΑΦΙΤΗ, ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΩΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
.
«Όλοι μάς ερωτεύονται, αλλά λίγοι μάς παντρεύονται»… Με αυτή την εν πολλοίς πολιτική έκφραση θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αυτό που συμβαίνει στα ελληνικά ορθόδοξα προσκυνήματα των Ιεροσολύμων και όλων των Αγίων Τόπων.
Όλοι όσοι πάνε εκεί, μένουν έκθαμποι από το γεγονός ότι η ελληνική σημαία κυματίζει σε κάθε προσκύνημα, συγκινούνται από τη θέρμη της φιλοξενίας, εντυπωσιάζονται από το πάθος και το πείσμα των ανθρώπων για την πίστη τους, αλλά μετρούνται στα δάκτυλα των χεριών όσοι προσφέρουν κάτι περισσότερο από τον απλό οβολό τους.
Στα μέρη που γεννήθηκε, δίδαξε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε ο Χριστός, στον χώρο όπου το συνεχές θαύμα της παρουσίας του Αγίου Φωτός είναι κάτι περισσότερο από εμφανές, ελάχιστοι άνθρωποι επιθυμούν να πάνε να ασκηθούν.
«Θέλουμε ανθρώπους, θέλουμε συνεχιστές της παράδοσης, θέλουμε ανανέωση», τονίζει ο πατήρ Μακάριος, διευθυντής της Πατριαρχικής Σχολής των Ιεροσολύμων.
Ωστόσο, το γεγονός ότι έστω και λίγοι νέοι άνθρωποι τολμούν και πηγαίνουν να προσφέρουν λεει πολλά και το θαύμα που όποτε χρειάζεται εκδηλώνεται, θα εκδηλωθεί σίγουρα και τώρα.
Ας μην ξεχνούμε το παράδειγμα του Αγίου Ορους ή των δικών μας μοναστηριών που αναγεννήθηκαν κυριολεκτικά από τις στάχτες τους, χάρη στην παρουσία κάποιων πνευματικών ανθρώπων.
Η συνέντευξη που ακολουθεί αποκαλύπτει την πίστη και το μεγαλείο των ανθρώπων που ασκούνται στην Αγία Γραφή και σίγουρα δίνει πολλές ελπίδες για το μέλλον.
Από την Κρήτη στα Ιεροσόλυμα. Πώς έγινε αυτή η διαδρομή;
- Η Ιερουσαλήμ είναι ένας τόπος, η ακτινοβολία του οποίου εκπέμπεται σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Εγώ, από νεαρό παιδί που υπηρετούσα στο ιερό του ναού στο χωριό μου, ήθελα να γίνω ιερέας. Βέβαια δεν γνώριζα την Ιερουσαλήμ, παρά μόνο από τα βιβλία των θρησκευτικών και την ανάγνωση του Ευαγγελίου στην Εκκλησία.
Αυτά μέχρι που ήρθε κάποιος από το χωριό μου, ο οποίος ήδη ήταν μαθητής στη Σχολή, στην οποία εγώ τώρα υπηρετώ ως Διευθυντής, και μου είπε να φοιτήσω στη Σχολή αυτή εάν το επιθυμώ. Έτσι ξεκίνησα. Πήγα εκεί από την πρώτη τάξη γυμνασίου.
- Υπάρχουν διαφορές σ' αυτό το γυμνάσιο από τα άλλα;
- Είναι γυμνάσιο και λύκειο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, το οποίο ακολουθεί το πρόγραμμα εκπαιδεύσεως του Υπουργού Παιδείας της Ελλάδος. Υπάρχουν όμως κάποια επιπρόσθετα μαθήματα θρησκευτικού περιεχομένου όπως η ιστορία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, τη βυζαντινή μουσική, καθώς και η αραβική γλώσσα. Αυτά τα τρία μαθήματα είναι απαραίτητα γι' αυτούς που πρόκειται να παραμείνουν ως κληρικοί και να υπηρετήσουν το Πατριαρχείο.
Για όσους επιθυμούν να παραμείνουν και να ενταχθούν στη δύναμη της αδελφότητας είναι απαραίτητο να γνωρίζουν και τη γλώσσα του τόπου και του ποιμνίου, αλλά φυσικά και την ιστορία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, καθώς και τη βυζαντινή μουσική, αφού θα θέλουν να γίνουν κληρικοί.
Πέρασμα από τη Σερβία
- Γνωρίζουμε ότι είχατε περάσει και από τη Γιουγκοσλαβία. Πώς έγινε αυτό;
- Αφού τελείωσα τη σχολή στα Ιεροσόλυμα και επέλεξα να παραμείνω στην αδελφότητα και χειροτονήθηκα διάκονος, η Σύνοδος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων αποφάσισε να με στείλει για περαιτέρω σπουδές στη Γιουγκοσλαβία (1990-
1995). Το σκεπτικό της Συνόδου ήταν ότι επειδή υπάρχουν πολλοί απόφοιτοι από το πανεπιστήμιο Αθηνών της Θεσσαλονίκης και δεν υπάρχουν κληρικοί που γνωρίζουν τις γλώσσες των άλλων ορθοδόξων εκκλησιών θα έπρεπε να σταλούν άτομα και στις άλλες ορθόδοξες χώρες. Έτσι κάποιος στάληκε στη Ρουμανία, άλλος στη Βουλγαρία, άλλοι δυο αποφοίτησαν από τη Ρωσία και εγώ στάληκα στη Γιουγκοσλαβία. Επειδή η Ιερουσαλήμ είναι πόλος έλξης όλων των ορθοδόξων χριστιανών, θεωρείται ορθό να υπάρχει κληρικός του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων που να γνωρίζει τις άλλες ορθόδοξες γλώσσες, για να είναι έτσι πιο εύκολη η επικοινωνία με τις άλλες εκκλησίες.
Όταν τελείωσα από τη Σερβία και αφού το 1992 χειροτονήθηκα ιερέας, διορίστηκα ως καθηγητής στην Πατριαρχική Σχολή Ιεροσολύμων και ταυτόχρονα μού ανετέθη η διεύθυνση του αρχείου του Πατριαρχείου.
Η Πατριαρχική Σχολή
- Στη Σχολή πόσα παιδιά φοιτούν; Από πού προέρχονται τα παιδιά;
- Εγγεγραμμένοι μαθητές είναι 25. Προέρχονται από τον ευρύτερο ελληνικό χώρο, ως επί το πλείστον. Ντόπιους μαθητές τώρα δεν έχουμε. Παλαιότερα είχαμε που έχουν αποφοιτήσει. Κάποιος που ενδιαφέρεται πρέπει να έρθει σε επαφή με το Πατριαρχείο ή τη Σχολή ή τον αντιπρόσωπο του Πατριαρχείου στην Αθήνα, τον έξαρχο. Θα πρέπει το παιδί τουλάχιστον να έχει τελειώσει το δημοτικό σχολείο. Χρειάζεται ακόμη μια επιτολή από τον ιερέα της ενορίας του παιδιού, που το συστήνει, ως φυσικά και η γραπτή συγκατάθεση των γονιών του παιδιού.
Σήμερα στη Σχολή δεν έχουμε παιδιά από την Κύπρο. Ο τελευταίος που είχαμε αποφοίτησε πέρσι.
Κατά κανόνα οι απόφοιτοι γίνονται κληρικοί, αυτό όμως δεν είναι υποχρεωτικό. Υπάρχουν απόφοιτοι που έγιναν κληρικοί και άλλοι που συνέχισαν σπουδές στο πανεπιστήμιο εκτός Θεολογίας.
Καθηγητές στη Σχολή είμαστε 4 κληρικοί του Πατριαρχείου και άλλοι 4 αποσπασμένοι από την Ελλάδα.
- Τι προβλήματα αντιμετωπίζετε;
- Σαν σχολείο αντιμετωπίζουμε τη νοσταλγία των παιδιών για τον τόπο τους. Πρόβλημα ακόμη είναι καμιά φορά οι ειδήσεις που φθάνουν στους γονείς των παιδιών από τα ΜΜΕ και οι οποίες πολλές φορές είναι μεγιστοποιημένες.
Ο αριθμός των 25 παιδιών είναι ικανοποιητικός. Παλαιότερα υπήρχαν περισσότεροι μαθητές, όμως τώρα ο αριθμός που έχουμε μας ικανοποιεί.
- Η ισραηλινή κυβέρνηση παρεμβαίνει στο έργο σας;
- Όχι. Εξαρτώμαστε από το Υπουργείο Παιδείας και το Πατριαρχείο. Η ισραηλινή κυβέρνηση βλέπει το Πατριαρχείο συνολικά και όχι μεμονωμένα τη Σχολή.
Το αρχείο του Πατριαρχείου
- Τι περιλαμβάνει το αρχείο, του οποίου προΐσταστε; Τι γίνεται με τη συντήρηση των γραπτών κειμηλίων;
- Σύμφωνα με την ιστορία του Πατριαρχείου, υπάρχει και ανάλογο αρχείο, με στοιχεία που τεκμηριώνουν την παρουσία του Πατριαρχείου εκεί. Το αρχαιότερο έγγραφο με ελληνική επιγραφή είναι του 11ου αιώνα. Υπάρχουν και κάποια παλαιότερα αραβικά φιρμάνια. Η μεγαλύτερη συλλογή είναι από την εποχή των Μαμελούκων (12ος – 13ος αιώνας), από την οθωμανική περίοδο, καθώς και η ελληνική αλληλογραφία των Πατριαρχών με ηγουμένους και με άλλες εκκλησίες. Υπάρχει αλληλογραφία στα γαλλικά, ρωσικά, ρουμανικά και αραβικά. Από όλα τα έγγραφα που φυλάσσονται στο Πατριαρχείο, σπουδαιότερα είναι τα φιρμάνια, οι αποφάσεις συνήθως των Τούρκων σουλτάνων, με τα οποία κατοχυρώνονταν τα προσκυνήματα των ορθοδόξων.
Επίσης, φυλάμε, δυστυχώς σε αντίγραφο, την πρώτη συνθήκη που υπογράφτηκε μεταξύ του Πατριάρχη Σωφρονίου και του Ομάρ Ιμπιν Χαμάμη, του τρίτου διαδόχου του Μωάμεθ, το 638 μ.Χ. Όταν ο Πατριάρχης Σωφρόνιος είδε ότι η υποδούλωση ήταν σίγουρη, ζήτησε να έρθει ο ίδιος ο χαλίφης για τη συνθηκολόγηση για να μπορέσει να αποκτήσει η χριστιανική κοινότητα τα προνόμια των πόλεων που παραδίδονταν. Σε αυτή τη συνθήκη βασίζονται όλα τους τα δικαιώματα, γιατί είναι η πρώτη γραπτή συνθήκη του Πατριαρχείου που αφιερώνει τα δικαιώματά του στους Αγίους Τόπους. Μάλιστα ο Πατριάρχης προσφωνείται στη συνθήκη ως "Πατριάρχης του βασιλικού γένους των Ρωμαίων". Όλα τα έγγραφα του αρχείου φυλάσσονται σε ένα κτίριο του Πατριαρχείου. Δεν μπορώ να πω ότι έχουμε τις πιο κατάλληλες συνθήκες, όμως η οικονομική ευχέρεια δεν υπάρχει για αγορά των κατάλληλων μηχανημάτων για τη συντήρηση των κειμένων μας. Πάντως το αρχείο μας είναι ανοικτό στους ερευνητές.
- Το Κέντρο Μελετών της Μονής Κύκκου μελετά το αρχείο σας. Υπάρχει συνεργασία;
- Ο ηγούμενος της Μονής Κύκκου θέλησε να εμπλουτίσει την ιστορία της Εκκλησίας της Κύπρου και ιδιαίτερα της Μονής Κύκκου με το να φανεί πόσοι Κύπριοι κληρικοί έζησαν και υπηρέτησαν στα Ιεροσόλυμα και πόσοι απ' αυτούς προέρχονταν από τη Μονή Κύκκου. Έτσι κλιμάκιο από τη Μονή επισκέφθηκε το αρχείο μας 4 φορές, στο οποίο εμείς ανοίξαμε τις πόρτες. Το κλιμάκιο αυτό μελέτησε όλη τη σχετική αλληλογραφία που αφορούσε τους Κύπριους μοναχούς. Φυσικά μέσα απ' αυτή τη μελέτη φάνηκε και η σχέση της Εκκλησίας της Κύπρου με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων.
- Η βοήθεια που έχετε από Κύπρο και Ελλάδα είναι αρκετή;
- Περισσότερη είναι η βοήθεια από την Ελλάδα, η οποία όμως δεν επαρκεί. Βέβαια τυχαίνει να ζητήσουμε βοήθεια και από την Κύπρο, κυβέρνηση ή Αρχιεπισκοπή ή Μονή Κύκκου για κάποιες έκτακτες ανάγκες της Σχολής είτε του αρχείου.
Πάντως πρώτη μας ανάγκη είναι το έμψυχο υλικό. Πρέπει να επανδρωθούν τα προσκυνήματα, να στελεχωθεί το Πατριαρχείο με Έλληνες κληρικούς, για να συνεχιστεί η ελληνορθόδοξη παράδοση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Υπάρχει μεγάλη δυσκολία σ' αυτό. Ο αριθμός των μοναχών του Πατριαρχείου είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με τα προσκυνήματα που υπάρχουν με τα μοναστήρια, με το ποιμαντικό έργο που πρέπει να γίνεται και με την εξυπηρέτηση των προσκυνητών.
Επαφές με άλλα μοναστήρια της Ελλάδας και της Κύπρου υπάρχουν για την αποστολή μοναχών. Βλέπουμε όμως ότι είναι δύσκολο να έρθει κάποιος μοναχός στα Ιεροσόλυμα από τη στιγμή που έζησε σε άλλο μοναστήρι, σε άλλες συνήθειες και τυπικά. 'Ετσι πιο αποδοτικός τρόπος ενισχύσεως και επανδρώσεως του Πατριαρχείου φάνηκε ότι είναι το να έρχονται σε μικρή ηλικία μαθητές, οι οποίοι θα φοιτούν στη Σχολή μας, θα προσαρμόζονται στο κλίμα και στις συνήθειες του τόπου και θα μπορούν έτσι πιο εύκολα να εντάσσονται στην αδελφότητα του Πατριαρχείου.
Προς αυτή την κατεύθυνση στοχεύει και η ενημέρωση που κάνουμε στους προσκυνητές του Πατριαρχείου. Η προσέλευση δεν είναι η προσδοκώμενη, όμως προσπαθούμε και με κάποια ταξίδια μας να ελκύσουμε νεαρά παιδιά για να έρθουν στη σχολή μας.
Η άλλη Ιερουσαλήμ
- Στα Ιεροσόλυμα βλέπουμε μια διαφορετική προσέγγιση του Χριστιανισμού. Αυτή τη διαφορετικότητα πώς νομίζετε ότι θα την αντιμετωπίσει ένα νέος;
- Πολύ σωστά είπατε. Σε μας είναι διαφορετικές οι συνθήκες και διαφορετικός ο τρόπος λειτουργίας των μοναστηριών μας, διότι τα περισσότερα είναι ταυτοχρόνως προσκυνήματα τα οποία ελκύουν μεγάλο αριθμό προσκυνητών καθημερινά. Έτσι η διακονία μας στους χώρους αυτούς είναι περισσότερο ιεραποστολική απ' ότι ασκητική. Σε λίγα μονάχα μοναστήρια που είναι απομονωμένα στην έρημο βιώνεται ο ασκητισμός. Στο Πατριαρχείο και στα προσκυνήματα έχουμε ιεραποστολική και ποιμαντική αποστολή με την ιδιαιτερότητα ότι το ποίμνιό τους δεν είναι ελληνόφωνο αλλά αραβόφωνο.
Το κράτος του Ισραήλ
- Από κάποιες εικόνες που βλέπουμε των Ιεροσολύμων παρατηρούμε να υπάρχει μια μορφή βίας, όπως στην περίπτωση του Αγ. Φιλουμένου. Επικρατούν στον χώρο συνθήκες ειρήνης;
- Οι συνθήκες δεν είναι τόσο ασφαλείς. Κατά καιρούς αντιμετωπίζουμε κάποιους φανατικούς Εβραίους. Όμως οι καταστάσεις αυτές είναι ακραίες. Βέβαια με την περίπτωση του Αγίου Φιλουμένου η Εκκλησία μας κέρδισε έναν νέο μάρτυρα. Έχασε έναν αγιοταφίτη, κέρδισε όμως έναν πρέσβη προς τον Θεό.
Πάντως η γενική πολιτική των Ισραηλινών είναι να δείχνουν μια καλή εικόνα προς τον έξω κόσμο. Τους ενδιαφέρει να έρχονται σε μας προσκυνητές. Φυσικά για λόγους τουρισμού.
- Η καλή σχέση της κυπριακής κυβέρνησης με την ισραηλινή βοηθά σ' αυτή την κατεύθυνση;
- Ο Πατριάρχης μας και η Σύνοδος έχουν επαφή με την Κύπρο. Τελευταία ο Πρόεδρος Κληρίδης, που επισκέφθηκε το Ισραήλ, ήρθε και σε μας. Μαζί του συζητήσαμε τόσο τρόπους υλικούς όσο και πολιτικής συμπαράστασης προς το Πατριαρχείο. Η πολιτική συμπαράσταση είναι πολύ αναγκαία, διότι οι Εβραίοι μάς βλέπουν εκεί σαν ελληνική μειονότητα. Πίσω από εμάς βλέπουν την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση. Όσο μεγαλύτερη άρα είναι η συμπαράσταση αυτών των κυβερνήσεων, τόσο ισχυροποιείται η εκεί παρουσία μας. Όσο καιρό οι σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ δεν ήταν καλές, νιώθαμε εμείς αυτές τις αρνητικές επιπτώσεις.
- Βλέπουμε ότι πολλοί πάνε στα Ιεροσόλυμα ως προσκυνητές, όμως λίγοι θα επέλεγαν να ζήσουν εκεί. Νομίζετε ότι αυτό μπορεί να αλλάξει;
- Η νοοτροπία που υπάρχει δεν βοηθά. Πολλοί προσκυνητές μάς επαινούν που παραμένουμε εκεί ως φύλακες της πίστεως, όμως όταν τους ζητήσουμε βοήθεια για να έρθει κάποιο παιδί, τούς βλέπουμε διστακτικούς. Όλοι θέλουν να τους υποδέχονται Έλληνες κληρικοί και να ακούνε τις λειτουργίες στα ελληνικά, όμως κάποιοι άλλοι πρέπει να στείλουν τα παιδιά τους εκεί.
Ανεξαρτήτως πίστης
- Ζητούν οι ντόπιοι βοήθεια από τα ιδρύματα του Πατριαρχείου ανεξαρτήτως θρησκείας;
- Βεβαίως. Το Πατριαρχείο και οι χριστιανοί γενικά είμαστε μειονότητα μέσα στους Παλαιστινίους που κατά πλειοψηφία είναι μουσουλμάνοι. Σε όλα ιδρύματα του Πατριαρχείου όπως νοσοκομεία και σχολεία, δεχόμαστε ανεξαρτήτως θρησκεύματος όλους όσοι θέλουν είτε να φοιτήσουν στο σχολείο είτε να θεραπευθούν στο νοσοκομείο.
Τελειώνοντας, θά’ θελα να δώσω το τηλέφωνο και το φαξ στο οποίο μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μας όποιοι θέλουν:
Πατριαρχική Σχολή Αγίας Σιών
Τηλ.: 009722-6719773
Φαξ: 009722-6722587.
Όλοι όσοι πάνε εκεί, μένουν έκθαμποι από το γεγονός ότι η ελληνική σημαία κυματίζει σε κάθε προσκύνημα, συγκινούνται από τη θέρμη της φιλοξενίας, εντυπωσιάζονται από το πάθος και το πείσμα των ανθρώπων για την πίστη τους, αλλά μετρούνται στα δάκτυλα των χεριών όσοι προσφέρουν κάτι περισσότερο από τον απλό οβολό τους.
Στα μέρη που γεννήθηκε, δίδαξε, σταυρώθηκε και αναστήθηκε ο Χριστός, στον χώρο όπου το συνεχές θαύμα της παρουσίας του Αγίου Φωτός είναι κάτι περισσότερο από εμφανές, ελάχιστοι άνθρωποι επιθυμούν να πάνε να ασκηθούν.
«Θέλουμε ανθρώπους, θέλουμε συνεχιστές της παράδοσης, θέλουμε ανανέωση», τονίζει ο πατήρ Μακάριος, διευθυντής της Πατριαρχικής Σχολής των Ιεροσολύμων.
Ωστόσο, το γεγονός ότι έστω και λίγοι νέοι άνθρωποι τολμούν και πηγαίνουν να προσφέρουν λεει πολλά και το θαύμα που όποτε χρειάζεται εκδηλώνεται, θα εκδηλωθεί σίγουρα και τώρα.
Ας μην ξεχνούμε το παράδειγμα του Αγίου Ορους ή των δικών μας μοναστηριών που αναγεννήθηκαν κυριολεκτικά από τις στάχτες τους, χάρη στην παρουσία κάποιων πνευματικών ανθρώπων.
Η συνέντευξη που ακολουθεί αποκαλύπτει την πίστη και το μεγαλείο των ανθρώπων που ασκούνται στην Αγία Γραφή και σίγουρα δίνει πολλές ελπίδες για το μέλλον.
Από την Κρήτη στα Ιεροσόλυμα. Πώς έγινε αυτή η διαδρομή;
- Η Ιερουσαλήμ είναι ένας τόπος, η ακτινοβολία του οποίου εκπέμπεται σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Εγώ, από νεαρό παιδί που υπηρετούσα στο ιερό του ναού στο χωριό μου, ήθελα να γίνω ιερέας. Βέβαια δεν γνώριζα την Ιερουσαλήμ, παρά μόνο από τα βιβλία των θρησκευτικών και την ανάγνωση του Ευαγγελίου στην Εκκλησία.
Αυτά μέχρι που ήρθε κάποιος από το χωριό μου, ο οποίος ήδη ήταν μαθητής στη Σχολή, στην οποία εγώ τώρα υπηρετώ ως Διευθυντής, και μου είπε να φοιτήσω στη Σχολή αυτή εάν το επιθυμώ. Έτσι ξεκίνησα. Πήγα εκεί από την πρώτη τάξη γυμνασίου.
- Υπάρχουν διαφορές σ' αυτό το γυμνάσιο από τα άλλα;
- Είναι γυμνάσιο και λύκειο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, το οποίο ακολουθεί το πρόγραμμα εκπαιδεύσεως του Υπουργού Παιδείας της Ελλάδος. Υπάρχουν όμως κάποια επιπρόσθετα μαθήματα θρησκευτικού περιεχομένου όπως η ιστορία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, τη βυζαντινή μουσική, καθώς και η αραβική γλώσσα. Αυτά τα τρία μαθήματα είναι απαραίτητα γι' αυτούς που πρόκειται να παραμείνουν ως κληρικοί και να υπηρετήσουν το Πατριαρχείο.
Για όσους επιθυμούν να παραμείνουν και να ενταχθούν στη δύναμη της αδελφότητας είναι απαραίτητο να γνωρίζουν και τη γλώσσα του τόπου και του ποιμνίου, αλλά φυσικά και την ιστορία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, καθώς και τη βυζαντινή μουσική, αφού θα θέλουν να γίνουν κληρικοί.
Πέρασμα από τη Σερβία
- Γνωρίζουμε ότι είχατε περάσει και από τη Γιουγκοσλαβία. Πώς έγινε αυτό;
- Αφού τελείωσα τη σχολή στα Ιεροσόλυμα και επέλεξα να παραμείνω στην αδελφότητα και χειροτονήθηκα διάκονος, η Σύνοδος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων αποφάσισε να με στείλει για περαιτέρω σπουδές στη Γιουγκοσλαβία (1990-
1995). Το σκεπτικό της Συνόδου ήταν ότι επειδή υπάρχουν πολλοί απόφοιτοι από το πανεπιστήμιο Αθηνών της Θεσσαλονίκης και δεν υπάρχουν κληρικοί που γνωρίζουν τις γλώσσες των άλλων ορθοδόξων εκκλησιών θα έπρεπε να σταλούν άτομα και στις άλλες ορθόδοξες χώρες. Έτσι κάποιος στάληκε στη Ρουμανία, άλλος στη Βουλγαρία, άλλοι δυο αποφοίτησαν από τη Ρωσία και εγώ στάληκα στη Γιουγκοσλαβία. Επειδή η Ιερουσαλήμ είναι πόλος έλξης όλων των ορθοδόξων χριστιανών, θεωρείται ορθό να υπάρχει κληρικός του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων που να γνωρίζει τις άλλες ορθόδοξες γλώσσες, για να είναι έτσι πιο εύκολη η επικοινωνία με τις άλλες εκκλησίες.
Όταν τελείωσα από τη Σερβία και αφού το 1992 χειροτονήθηκα ιερέας, διορίστηκα ως καθηγητής στην Πατριαρχική Σχολή Ιεροσολύμων και ταυτόχρονα μού ανετέθη η διεύθυνση του αρχείου του Πατριαρχείου.
Η Πατριαρχική Σχολή
- Στη Σχολή πόσα παιδιά φοιτούν; Από πού προέρχονται τα παιδιά;
- Εγγεγραμμένοι μαθητές είναι 25. Προέρχονται από τον ευρύτερο ελληνικό χώρο, ως επί το πλείστον. Ντόπιους μαθητές τώρα δεν έχουμε. Παλαιότερα είχαμε που έχουν αποφοιτήσει. Κάποιος που ενδιαφέρεται πρέπει να έρθει σε επαφή με το Πατριαρχείο ή τη Σχολή ή τον αντιπρόσωπο του Πατριαρχείου στην Αθήνα, τον έξαρχο. Θα πρέπει το παιδί τουλάχιστον να έχει τελειώσει το δημοτικό σχολείο. Χρειάζεται ακόμη μια επιτολή από τον ιερέα της ενορίας του παιδιού, που το συστήνει, ως φυσικά και η γραπτή συγκατάθεση των γονιών του παιδιού.
Σήμερα στη Σχολή δεν έχουμε παιδιά από την Κύπρο. Ο τελευταίος που είχαμε αποφοίτησε πέρσι.
Κατά κανόνα οι απόφοιτοι γίνονται κληρικοί, αυτό όμως δεν είναι υποχρεωτικό. Υπάρχουν απόφοιτοι που έγιναν κληρικοί και άλλοι που συνέχισαν σπουδές στο πανεπιστήμιο εκτός Θεολογίας.
Καθηγητές στη Σχολή είμαστε 4 κληρικοί του Πατριαρχείου και άλλοι 4 αποσπασμένοι από την Ελλάδα.
- Τι προβλήματα αντιμετωπίζετε;
- Σαν σχολείο αντιμετωπίζουμε τη νοσταλγία των παιδιών για τον τόπο τους. Πρόβλημα ακόμη είναι καμιά φορά οι ειδήσεις που φθάνουν στους γονείς των παιδιών από τα ΜΜΕ και οι οποίες πολλές φορές είναι μεγιστοποιημένες.
Ο αριθμός των 25 παιδιών είναι ικανοποιητικός. Παλαιότερα υπήρχαν περισσότεροι μαθητές, όμως τώρα ο αριθμός που έχουμε μας ικανοποιεί.
- Η ισραηλινή κυβέρνηση παρεμβαίνει στο έργο σας;
- Όχι. Εξαρτώμαστε από το Υπουργείο Παιδείας και το Πατριαρχείο. Η ισραηλινή κυβέρνηση βλέπει το Πατριαρχείο συνολικά και όχι μεμονωμένα τη Σχολή.
Το αρχείο του Πατριαρχείου
- Τι περιλαμβάνει το αρχείο, του οποίου προΐσταστε; Τι γίνεται με τη συντήρηση των γραπτών κειμηλίων;
- Σύμφωνα με την ιστορία του Πατριαρχείου, υπάρχει και ανάλογο αρχείο, με στοιχεία που τεκμηριώνουν την παρουσία του Πατριαρχείου εκεί. Το αρχαιότερο έγγραφο με ελληνική επιγραφή είναι του 11ου αιώνα. Υπάρχουν και κάποια παλαιότερα αραβικά φιρμάνια. Η μεγαλύτερη συλλογή είναι από την εποχή των Μαμελούκων (12ος – 13ος αιώνας), από την οθωμανική περίοδο, καθώς και η ελληνική αλληλογραφία των Πατριαρχών με ηγουμένους και με άλλες εκκλησίες. Υπάρχει αλληλογραφία στα γαλλικά, ρωσικά, ρουμανικά και αραβικά. Από όλα τα έγγραφα που φυλάσσονται στο Πατριαρχείο, σπουδαιότερα είναι τα φιρμάνια, οι αποφάσεις συνήθως των Τούρκων σουλτάνων, με τα οποία κατοχυρώνονταν τα προσκυνήματα των ορθοδόξων.
Επίσης, φυλάμε, δυστυχώς σε αντίγραφο, την πρώτη συνθήκη που υπογράφτηκε μεταξύ του Πατριάρχη Σωφρονίου και του Ομάρ Ιμπιν Χαμάμη, του τρίτου διαδόχου του Μωάμεθ, το 638 μ.Χ. Όταν ο Πατριάρχης Σωφρόνιος είδε ότι η υποδούλωση ήταν σίγουρη, ζήτησε να έρθει ο ίδιος ο χαλίφης για τη συνθηκολόγηση για να μπορέσει να αποκτήσει η χριστιανική κοινότητα τα προνόμια των πόλεων που παραδίδονταν. Σε αυτή τη συνθήκη βασίζονται όλα τους τα δικαιώματα, γιατί είναι η πρώτη γραπτή συνθήκη του Πατριαρχείου που αφιερώνει τα δικαιώματά του στους Αγίους Τόπους. Μάλιστα ο Πατριάρχης προσφωνείται στη συνθήκη ως "Πατριάρχης του βασιλικού γένους των Ρωμαίων". Όλα τα έγγραφα του αρχείου φυλάσσονται σε ένα κτίριο του Πατριαρχείου. Δεν μπορώ να πω ότι έχουμε τις πιο κατάλληλες συνθήκες, όμως η οικονομική ευχέρεια δεν υπάρχει για αγορά των κατάλληλων μηχανημάτων για τη συντήρηση των κειμένων μας. Πάντως το αρχείο μας είναι ανοικτό στους ερευνητές.
- Το Κέντρο Μελετών της Μονής Κύκκου μελετά το αρχείο σας. Υπάρχει συνεργασία;
- Ο ηγούμενος της Μονής Κύκκου θέλησε να εμπλουτίσει την ιστορία της Εκκλησίας της Κύπρου και ιδιαίτερα της Μονής Κύκκου με το να φανεί πόσοι Κύπριοι κληρικοί έζησαν και υπηρέτησαν στα Ιεροσόλυμα και πόσοι απ' αυτούς προέρχονταν από τη Μονή Κύκκου. Έτσι κλιμάκιο από τη Μονή επισκέφθηκε το αρχείο μας 4 φορές, στο οποίο εμείς ανοίξαμε τις πόρτες. Το κλιμάκιο αυτό μελέτησε όλη τη σχετική αλληλογραφία που αφορούσε τους Κύπριους μοναχούς. Φυσικά μέσα απ' αυτή τη μελέτη φάνηκε και η σχέση της Εκκλησίας της Κύπρου με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων.
- Η βοήθεια που έχετε από Κύπρο και Ελλάδα είναι αρκετή;
- Περισσότερη είναι η βοήθεια από την Ελλάδα, η οποία όμως δεν επαρκεί. Βέβαια τυχαίνει να ζητήσουμε βοήθεια και από την Κύπρο, κυβέρνηση ή Αρχιεπισκοπή ή Μονή Κύκκου για κάποιες έκτακτες ανάγκες της Σχολής είτε του αρχείου.
Πάντως πρώτη μας ανάγκη είναι το έμψυχο υλικό. Πρέπει να επανδρωθούν τα προσκυνήματα, να στελεχωθεί το Πατριαρχείο με Έλληνες κληρικούς, για να συνεχιστεί η ελληνορθόδοξη παράδοση του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Υπάρχει μεγάλη δυσκολία σ' αυτό. Ο αριθμός των μοναχών του Πατριαρχείου είναι πολύ μικρός σε σύγκριση με τα προσκυνήματα που υπάρχουν με τα μοναστήρια, με το ποιμαντικό έργο που πρέπει να γίνεται και με την εξυπηρέτηση των προσκυνητών.
Επαφές με άλλα μοναστήρια της Ελλάδας και της Κύπρου υπάρχουν για την αποστολή μοναχών. Βλέπουμε όμως ότι είναι δύσκολο να έρθει κάποιος μοναχός στα Ιεροσόλυμα από τη στιγμή που έζησε σε άλλο μοναστήρι, σε άλλες συνήθειες και τυπικά. 'Ετσι πιο αποδοτικός τρόπος ενισχύσεως και επανδρώσεως του Πατριαρχείου φάνηκε ότι είναι το να έρχονται σε μικρή ηλικία μαθητές, οι οποίοι θα φοιτούν στη Σχολή μας, θα προσαρμόζονται στο κλίμα και στις συνήθειες του τόπου και θα μπορούν έτσι πιο εύκολα να εντάσσονται στην αδελφότητα του Πατριαρχείου.
Προς αυτή την κατεύθυνση στοχεύει και η ενημέρωση που κάνουμε στους προσκυνητές του Πατριαρχείου. Η προσέλευση δεν είναι η προσδοκώμενη, όμως προσπαθούμε και με κάποια ταξίδια μας να ελκύσουμε νεαρά παιδιά για να έρθουν στη σχολή μας.
Η άλλη Ιερουσαλήμ
- Στα Ιεροσόλυμα βλέπουμε μια διαφορετική προσέγγιση του Χριστιανισμού. Αυτή τη διαφορετικότητα πώς νομίζετε ότι θα την αντιμετωπίσει ένα νέος;
- Πολύ σωστά είπατε. Σε μας είναι διαφορετικές οι συνθήκες και διαφορετικός ο τρόπος λειτουργίας των μοναστηριών μας, διότι τα περισσότερα είναι ταυτοχρόνως προσκυνήματα τα οποία ελκύουν μεγάλο αριθμό προσκυνητών καθημερινά. Έτσι η διακονία μας στους χώρους αυτούς είναι περισσότερο ιεραποστολική απ' ότι ασκητική. Σε λίγα μονάχα μοναστήρια που είναι απομονωμένα στην έρημο βιώνεται ο ασκητισμός. Στο Πατριαρχείο και στα προσκυνήματα έχουμε ιεραποστολική και ποιμαντική αποστολή με την ιδιαιτερότητα ότι το ποίμνιό τους δεν είναι ελληνόφωνο αλλά αραβόφωνο.
Το κράτος του Ισραήλ
- Από κάποιες εικόνες που βλέπουμε των Ιεροσολύμων παρατηρούμε να υπάρχει μια μορφή βίας, όπως στην περίπτωση του Αγ. Φιλουμένου. Επικρατούν στον χώρο συνθήκες ειρήνης;
- Οι συνθήκες δεν είναι τόσο ασφαλείς. Κατά καιρούς αντιμετωπίζουμε κάποιους φανατικούς Εβραίους. Όμως οι καταστάσεις αυτές είναι ακραίες. Βέβαια με την περίπτωση του Αγίου Φιλουμένου η Εκκλησία μας κέρδισε έναν νέο μάρτυρα. Έχασε έναν αγιοταφίτη, κέρδισε όμως έναν πρέσβη προς τον Θεό.
Πάντως η γενική πολιτική των Ισραηλινών είναι να δείχνουν μια καλή εικόνα προς τον έξω κόσμο. Τους ενδιαφέρει να έρχονται σε μας προσκυνητές. Φυσικά για λόγους τουρισμού.
- Η καλή σχέση της κυπριακής κυβέρνησης με την ισραηλινή βοηθά σ' αυτή την κατεύθυνση;
- Ο Πατριάρχης μας και η Σύνοδος έχουν επαφή με την Κύπρο. Τελευταία ο Πρόεδρος Κληρίδης, που επισκέφθηκε το Ισραήλ, ήρθε και σε μας. Μαζί του συζητήσαμε τόσο τρόπους υλικούς όσο και πολιτικής συμπαράστασης προς το Πατριαρχείο. Η πολιτική συμπαράσταση είναι πολύ αναγκαία, διότι οι Εβραίοι μάς βλέπουν εκεί σαν ελληνική μειονότητα. Πίσω από εμάς βλέπουν την ελληνική και την κυπριακή κυβέρνηση. Όσο μεγαλύτερη άρα είναι η συμπαράσταση αυτών των κυβερνήσεων, τόσο ισχυροποιείται η εκεί παρουσία μας. Όσο καιρό οι σχέσεις Ελλάδας – Ισραήλ δεν ήταν καλές, νιώθαμε εμείς αυτές τις αρνητικές επιπτώσεις.
- Βλέπουμε ότι πολλοί πάνε στα Ιεροσόλυμα ως προσκυνητές, όμως λίγοι θα επέλεγαν να ζήσουν εκεί. Νομίζετε ότι αυτό μπορεί να αλλάξει;
- Η νοοτροπία που υπάρχει δεν βοηθά. Πολλοί προσκυνητές μάς επαινούν που παραμένουμε εκεί ως φύλακες της πίστεως, όμως όταν τους ζητήσουμε βοήθεια για να έρθει κάποιο παιδί, τούς βλέπουμε διστακτικούς. Όλοι θέλουν να τους υποδέχονται Έλληνες κληρικοί και να ακούνε τις λειτουργίες στα ελληνικά, όμως κάποιοι άλλοι πρέπει να στείλουν τα παιδιά τους εκεί.
Ανεξαρτήτως πίστης
- Ζητούν οι ντόπιοι βοήθεια από τα ιδρύματα του Πατριαρχείου ανεξαρτήτως θρησκείας;
- Βεβαίως. Το Πατριαρχείο και οι χριστιανοί γενικά είμαστε μειονότητα μέσα στους Παλαιστινίους που κατά πλειοψηφία είναι μουσουλμάνοι. Σε όλα ιδρύματα του Πατριαρχείου όπως νοσοκομεία και σχολεία, δεχόμαστε ανεξαρτήτως θρησκεύματος όλους όσοι θέλουν είτε να φοιτήσουν στο σχολείο είτε να θεραπευθούν στο νοσοκομείο.
Τελειώνοντας, θά’ θελα να δώσω το τηλέφωνο και το φαξ στο οποίο μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μας όποιοι θέλουν:
Πατριαρχική Σχολή Αγίας Σιών
Τηλ.: 009722-6719773
Φαξ: 009722-6722587.
Σχόλια