Αγωνία και αγώνας για την αγιότητα
.
? Το άγχος και η αγωνία είναι καλά, λένε οι ψυχολόγοι, γιατί μας προστατεύουν από διάφορους κινδύνους και απειλές. Μας κρατούν σε εγρήγορση και μας αναγκάζουν να ξεφεύγουμε από την τεμπελιά και το ραχάτι, τα οποία μας οδηγούν στην καταστροφή και την κακία. Εξάλλου ο Θεός όλα τα δημιούργησε λίαν καλώς και δεν μπορούσαν το άγχος και η αγωνία, να αποτελούν οτιδήποτε άλλο. Ωστόσο το άγχος και η αγωνία ως ανθρώπινα συναισθήματα, είναι καλά μόνο όταν εκδηλώνονται με μέτρο και μόνο όταν διέρχονται από το Θεό. Ο ίδιος ο Χριστός αγωνιούσε λίγο πριν ανέβει στο σταυρό, ενώ ο ιδρώτας του σαν σταγόνες αίμα κάλυψε το πρόσωπό του. Η ελπίδα στον παντοδύναμο Θεό, πάντα δυναμώνει τους ανθρώπους, αλλά ποτέ δεν καθίσταται αιτία για ραστώνη και ακηδία. Αντιθέτως η ελπίδα στον πολυεύσπλαχνο Θεό, δίνει αφορμές και δίνει δύναμη για νέα βήματα, για νέα ρίσκα, για νέες αναβάσεις, για νέες εμπειρίες της Χάρης του Θεού.
? Η αγιότητα αποτελεί το στόχο αλλά και το τέρμα, αφού προσδιορίζεται χρονικά την ώρα του θανάτου του κάθε ανθρώπου. Μόνο εκείνη την ώρα μπορεί ο άνθρωπος να ησυχάσει και να χαρεί τους αγώνες και την αγωνία μιας ζωής για κατάκτηση της αγιότητας. Μια μέρα ως χίλια χρόνια και χίλια χρόνια ως μια μέρα στην Ορθοδοξία, η οποία ζώντας στο παρόν, βιώνει το αιώνιο άπειρο. Αυτή η υπέρλογη διάσταση, αυτή η μυστηριακή προσέγγιση οδηγεί στο λειτουργικό χρόνο, δηλαδή στο αιώνιο σήμερα των ιστορικών γεγονότων. Έτσι ο Χριστός γεννιέται, πεθαίνει και ανασταίνεται σήμερα, η Παναγία και οι Άγιοι ζουν και πεθαίνουν σήμερα, ενώ και ο παράδεισος και η κόλαση βιώνονται τώρα.
? Μέσα σ’ αυτή τη λογική, που δεν είναι καθόλου λογική, εντάσσεται και η ανακήρυξη των αγίων της εκκλησίας, η οποία γίνεται όχι για χάρη της προβολής και της δόξας των αγίων, αλλά για χάρη των ανθρώπων που αγωνίζονται. Η βιασύνη για ανακήρυξη κάποιων ανθρώπων σε αγίους, δεν είναι πάντα θεμιτή αλλά και η εμπειρία της εκκλησίας δεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Για να ενταχθεί ένα πρόσωπο στο Αγιολόγιο της Εκκλησίας και να τιμάται η μνήμη θα πρέπει να ακολουθηθούν μερικά βασικά βήματα. Πρώτον: Ο έλεγχος της Αγιότητας γίνεται από την Ιερά Σύνοδο της τοπικής Εκκλησίας. Απαιτείται εισήγηση της οικείας Εκκλησίας, καθώς και διατύπωση σχετικού αιτήματος προς τη Σύνοδο από τον Μητροπολίτη στην περιοχή του οποίου έζησε το πρόσωπο που θα ενταχθεί στο Αγιολόγιο. Δεύτερον: Ο έλεγχος χαρακτηρίζεται περιττός για τα ιερά πρόσωπα, εκείνα τα οποία η εκκλησιαστική συνείδηση έχει αναγνωρίσει ως Αγίους από μακρού χρόνου. Τρίτον: Κατά τη διάρκεια της ανακήρυξης συντάσσεται κανονική πράξη. Τέταρτον: Η πράξη υπογράφεται πανηγυρικά στον ναό όπου συνεδριάζει η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Πέμπτον: Για τους πλέον αξιόλογους συντάσσεται και ιδιαίτερη ακολουθία. Εκτον: Κρίνεται αναγκαία η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου εφόσον υπάρχουν.
? Την πρακτική αυτή ακολουθούν όλα τα πρεσβυγενή Πατριαρχεία (Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων) καθώς και οι ελληνόφωνες Εκκλησίες οι οποίες απευθύνονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο προκειμένου να εντάξουν ένα νέο πρόσωπο στο Αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στον αιώνα μας υπήρξαν περιπτώσεις αγίων οι οποίοι παρόλο που ανακηρύχθηκαν επισήμως από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εντούτοις η καθολική αποδοχή τους από όλους του χριστιανούς άργησε, ή ακόμη υπάρχουν περιπτώσεις αγίων που παρόλο που όλοι οι πιστοί έχουν συνείδηση της αγιότητάς τους, η επίσημη εκκλησία δεν τους αναγνώρισε.
? Κυριότερο παράδειγμα ο άγιος Νεκτάριος ο οποίος ανακηρύχθηκε Άγιος, σαράντα μόλις χρόνια μετά τον θάνατό του και ενώ ακόμη ζούσαν άνθρωποι που τον γνώρισαν από κοντά. Η αγιοποίηση, η οποία προκάλεσε αναστάτωση χαρακτηρίστηκε ως μία κίνηση συγγνώμης από την τότε ποιμένουσα Εκκλησίας για τη συμπεριφορά κυρίως που επέδειξε έναντι του Αγίου, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, όταν στα τέλη του 19ου αιώνα τον εκδίωξε από το Κάιρο στο πλαίσιο της μάχης για τη διαδοχή του Πατριαρχικού Θρόνου της Αλεξανδρείας που βρισκόταν σε εξέλιξη. ? ? Στην Κύπρο, υπήρξαν και υπάρχουν περιπτώσεις αγίων ανθρώπων, για τους οποίους ποτέ δεν κινήθηκε η διαδικασία για αγιοποίησή τους. Πολλοί μοναχοί στην Ιερά Μονή Κύκκου, στο Σταυροβούνι, στο Μαχαιρά και σε άλλες μονές, είχαν και έχουν φήμη αγίων αλλά ποτέ δεν αναγνωρίστηκαν. Εξάλλου η ταπείνωση των νεότερων μοναχών, αλλά και μία μυστική παράδοση που θέλει τους μοναχούς να αποφεύγουν τις μεγάλες διαδικασίες που απαιτούνται και τους μεγάλους εορτασμούς που ακολουθούν, ίσως να είναι οι λόγοι που άγιοι μένουν στο «περιθώριο» της ανθρώπινης δόξας. Ίσως, ποιος ξέρει, η μεγάλη ταπείνωση των αγίων της Κύπρου να μην επιθυμεί τη δόξα τους, από τους ανθρώπους.
? Η αγιότητα αποτελεί το στόχο αλλά και το τέρμα, αφού προσδιορίζεται χρονικά την ώρα του θανάτου του κάθε ανθρώπου. Μόνο εκείνη την ώρα μπορεί ο άνθρωπος να ησυχάσει και να χαρεί τους αγώνες και την αγωνία μιας ζωής για κατάκτηση της αγιότητας. Μια μέρα ως χίλια χρόνια και χίλια χρόνια ως μια μέρα στην Ορθοδοξία, η οποία ζώντας στο παρόν, βιώνει το αιώνιο άπειρο. Αυτή η υπέρλογη διάσταση, αυτή η μυστηριακή προσέγγιση οδηγεί στο λειτουργικό χρόνο, δηλαδή στο αιώνιο σήμερα των ιστορικών γεγονότων. Έτσι ο Χριστός γεννιέται, πεθαίνει και ανασταίνεται σήμερα, η Παναγία και οι Άγιοι ζουν και πεθαίνουν σήμερα, ενώ και ο παράδεισος και η κόλαση βιώνονται τώρα.
? Μέσα σ’ αυτή τη λογική, που δεν είναι καθόλου λογική, εντάσσεται και η ανακήρυξη των αγίων της εκκλησίας, η οποία γίνεται όχι για χάρη της προβολής και της δόξας των αγίων, αλλά για χάρη των ανθρώπων που αγωνίζονται. Η βιασύνη για ανακήρυξη κάποιων ανθρώπων σε αγίους, δεν είναι πάντα θεμιτή αλλά και η εμπειρία της εκκλησίας δεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Για να ενταχθεί ένα πρόσωπο στο Αγιολόγιο της Εκκλησίας και να τιμάται η μνήμη θα πρέπει να ακολουθηθούν μερικά βασικά βήματα. Πρώτον: Ο έλεγχος της Αγιότητας γίνεται από την Ιερά Σύνοδο της τοπικής Εκκλησίας. Απαιτείται εισήγηση της οικείας Εκκλησίας, καθώς και διατύπωση σχετικού αιτήματος προς τη Σύνοδο από τον Μητροπολίτη στην περιοχή του οποίου έζησε το πρόσωπο που θα ενταχθεί στο Αγιολόγιο. Δεύτερον: Ο έλεγχος χαρακτηρίζεται περιττός για τα ιερά πρόσωπα, εκείνα τα οποία η εκκλησιαστική συνείδηση έχει αναγνωρίσει ως Αγίους από μακρού χρόνου. Τρίτον: Κατά τη διάρκεια της ανακήρυξης συντάσσεται κανονική πράξη. Τέταρτον: Η πράξη υπογράφεται πανηγυρικά στον ναό όπου συνεδριάζει η Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Πέμπτον: Για τους πλέον αξιόλογους συντάσσεται και ιδιαίτερη ακολουθία. Εκτον: Κρίνεται αναγκαία η ανακομιδή των λειψάνων του Αγίου εφόσον υπάρχουν.
? Την πρακτική αυτή ακολουθούν όλα τα πρεσβυγενή Πατριαρχεία (Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων) καθώς και οι ελληνόφωνες Εκκλησίες οι οποίες απευθύνονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο προκειμένου να εντάξουν ένα νέο πρόσωπο στο Αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στον αιώνα μας υπήρξαν περιπτώσεις αγίων οι οποίοι παρόλο που ανακηρύχθηκαν επισήμως από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, εντούτοις η καθολική αποδοχή τους από όλους του χριστιανούς άργησε, ή ακόμη υπάρχουν περιπτώσεις αγίων που παρόλο που όλοι οι πιστοί έχουν συνείδηση της αγιότητάς τους, η επίσημη εκκλησία δεν τους αναγνώρισε.
? Κυριότερο παράδειγμα ο άγιος Νεκτάριος ο οποίος ανακηρύχθηκε Άγιος, σαράντα μόλις χρόνια μετά τον θάνατό του και ενώ ακόμη ζούσαν άνθρωποι που τον γνώρισαν από κοντά. Η αγιοποίηση, η οποία προκάλεσε αναστάτωση χαρακτηρίστηκε ως μία κίνηση συγγνώμης από την τότε ποιμένουσα Εκκλησίας για τη συμπεριφορά κυρίως που επέδειξε έναντι του Αγίου, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, όταν στα τέλη του 19ου αιώνα τον εκδίωξε από το Κάιρο στο πλαίσιο της μάχης για τη διαδοχή του Πατριαρχικού Θρόνου της Αλεξανδρείας που βρισκόταν σε εξέλιξη. ? ? Στην Κύπρο, υπήρξαν και υπάρχουν περιπτώσεις αγίων ανθρώπων, για τους οποίους ποτέ δεν κινήθηκε η διαδικασία για αγιοποίησή τους. Πολλοί μοναχοί στην Ιερά Μονή Κύκκου, στο Σταυροβούνι, στο Μαχαιρά και σε άλλες μονές, είχαν και έχουν φήμη αγίων αλλά ποτέ δεν αναγνωρίστηκαν. Εξάλλου η ταπείνωση των νεότερων μοναχών, αλλά και μία μυστική παράδοση που θέλει τους μοναχούς να αποφεύγουν τις μεγάλες διαδικασίες που απαιτούνται και τους μεγάλους εορτασμούς που ακολουθούν, ίσως να είναι οι λόγοι που άγιοι μένουν στο «περιθώριο» της ανθρώπινης δόξας. Ίσως, ποιος ξέρει, η μεγάλη ταπείνωση των αγίων της Κύπρου να μην επιθυμεί τη δόξα τους, από τους ανθρώπους.
Σχόλια