Ο πολιτισμός της Ανάστασης

Ο πολιτισμός της Ανάστασης . ________________________________________ Ενώ μιλούμε όλοι την ίδια γλώσσα, κατέχουμε το ίδιο διαβατήριο, άλλοι κρατούν τον πολιτισμό της Αναστάσεως και άλλοι τον αντίθετό του. Και δεδομένου ότι η πραγματικότητα δεν είναι ποτέ τόσο σχηματική, οι πλείστοι κρατούν πότε τον ένα και πότε τον άλλο ή και τους δύο μαζί, φτιάχνοντας ο καθένας το δικό του προσωπικό κράμα. Δηλαδή "Πότε Βούδας, πότε Κούδας, πότε Ιησούς κι Ιούδας..." όπως λέει κι ένα σύγχρονο λαϊκό άσμα του Νίκου Παπάζογλου. Δυστυχώς, τείνουμε πολύ συχνά να ξεχνούμε αυτή την αλήθεια. Γι' αυτό και συνήθως διατελούμε σε κατάσταση σύγχυσης. Τα περισσότερα από τα προβλήματά μας πηγάζουν από το ότι κι εμείς -οι οποίοι κανονικά θα έπρεπε να θυμόμαστε- ξεχνούμε εντελώς την Καλήν Αγγελία, και επιστρέφουμε στο παλιό δίλημμα, διαλέγοντας πότε τον κόσμο, πότε έναν φανταστικό ουρανό. Έτσι βλέπουμε και τη δική μας Εκκλησία να μαστίζεται αφ' ενός από ένα ισχυρό ρεύμα εκκοσμίκευσης και αφ' ετέρου από μια τάση απόδρασης από τον σύγχρονο κόσμο. Εθνοφυλετισμός Μια ισχυρή όψη αυτής της εκκοσμίκευσης είναι και ο γνωστός μας εθνοφυλετισμός στον οποίον δυστυχώς υποκύπτει συχνά η Εκκλησία μας. Για πολλούς σημερινούς Έλληνες Ορθοδόξους, μη εξαιρουμένων και των νεορθοδόξων, η Ορθοδοξία είναι απλώς το τελετουργικό αλατοπίπερο του εθνικισμού. Είναι ένα επιπλέον στοιχείο που ενισχύει τη μεγαλοσύνη του έθνους μας. Αν κρύψεις για μια στιγμή το έθνος και τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη, τότε δεν μπορούν να δουν τίποτε άλλο. Από τη στιγμή που η Εκκλησία διαχωρίζεται από το έθνος και το κράτος, τότε μένει κενή νοήματος. Δεν τους αφορά. Κατά τον ίδιο τρόπο, αν αφαιρέσεις από μερικούς Σέρβους τη "μεγάλη Σερβία", ή από μερικούς Ρώσους τη Μόσχα ως τρίτη Ρώμη, τότε πιθανότατα να μη δηλώνουν καν Χριστιανοί. Έτσι η Εκκλησία εννοείται ως εξάρτημα του εθνοφυλετισμού και ο κάθε ένας από τους ορθοδόξους λαούς πορεύεται κατά μόνας μέσα στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο, θεωρώντας τον εαυτό του "περιούσιο λαό". Περιούσιο όχι γιατί πιστεύει στον Χριστό. Αλλά επειδή κατάγεται από τους Έλληνες, από τους Σέρβους, από τους Ρώσους, κ.ο.κ. Το χρήμα Μια άλλη, ακόμα πιο επικίνδυνη, όψη της εκκοσμίκευσης, της οποίας έχουμε έντονη πείρα, δυστυχώς, εδώ στην Κύπρο, είναι η σχέση της Εκκλησίας με τα χρήματα. Μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας και τη σύσταση του κράτους, ο εθναρχικός ρόλος της Εκκλησίας άρχισε φυσιολογικά να μειώνεται. Παράλληλα, άρχισε να καλλιεργείται στην Εκκλησία ένας νέος ακτιβισμός, οικονομικός αυτή τη φορά. Έτσι βλέπουμε την Εκκλησία να γίνεται επιχειρηματίας. Να δίνει προς τα έξω την εντύπωση ότι επιδιώκει μάλλον τον πολιτισμό του χρυσού παρά του Χριστού. Μητροπόλεις και Μονές πρωτοστατούν σε μια κούρσα αλόγιστης ανάπτυξης, σ' ένα χορό εκατομμυρίων, όπως λένε κι οι εφημερίδες. Η σχέση της κυπριακής Εκκλησίας με το χρήμα, είναι σήμερα η υπ' αριθμόν ένα απειλή που έχει να αντιμετωπίσει. Και αν η Εκκλησία δεν καταφέρει να αλλάξει τη στάση της απέναντι στο χρήμα, φοβούμαι ότι σταδιακά θα χάσει κάθε δικαίωμα να είναι παρούσα στην καρδιά των σύγχρονων ανθρώπων. Πέρα, όμως, από την εκκοσμίκευση, μας ταλανίζει και μια τάση αμυντικής αυτο-περιχαράκωσης. Έχουμε, μια μόνιμη φοβία απέναντι σε οτιδήποτε προέρχεται από τον σύγχρονο κόσμο. Η οποία συνδυάζεται με μια έντονη προσκόλλησή μας στο παρελθόν. Συναντούμε συχνά ένα βυζαντινοπρεπή ρομαντισμό, μια αρρωστημένη συναισθηματική σχέση με κοινωνικές μορφές του παρελθόντος (και μ' αυτό, προς Θεού, δεν μειώνω τη σπουδαιότητα του βυζαντινού πολιτισμού). Βλέπουμε διάφορες φοβίες, καχυποψίες. Φόβος της τεχνολογίας, φόβος της Ευρώπης, φόβος της αλλαγής. Νομίζουμε ότι οι πάντες καραδοκούν να μας καταβροχθίσουν, γιατί είμαστε καθαροί και άμεμπτοι. Ανάσταση Αν ο πολιτισμός μας είναι πολιτισμός Αναστάσεως, τότε θα είμαστε σε θέση να αφομοιώσουμε την παγκοσμιοποίηση, να την προσλάβουμε, να τη βιώσουμε ως πορεία προς τον στόχο μας. Θα μπορούμε να βρούμε ένα νόημα και να δούμε μέσα από την παγκοσμιοποίηση την οικουμενικότητα. Αν όμως ο πολιτισμός μας είναι πολιτισμός του έθνους, ή του χρήματος, ή έστω της ευσέβειάς μας, τότε αμφιβάλλω αν θα 'χουμε τίποτα για το οποίο να μπορούμε να μιλήσουμε σε λίγα χρόνια. Η Εκκλησία δεν φοβάται τον κόσμο, αφού ο λόγος ύπαρξής της είναι η πρόσληψη του κόσμου. Ας το προσέξουμε αυτό: σκοπός της δεν είναι η δημιουργία ενός παράλληλου πολιτισμού που θα ήταν τάχα χριστιανικός, αλλά η πρόσληψη του πολιτισμού, ο εμβολιασμός του με αναστάσιμο νόημα, ώστε να μεταμορφωθεί σε πολιτισμό Αναστάσεως. Επομένως θα ήταν λάθος να απορρίπτουμε αδιακρίτως όλο τον σύγχρονο πολιτισμό, θα ήταν λάθος να βλέπουμε μόνο τις αρνητικές πλευρές της παγκοσμιοποίησης και να αναλωνόμαστε στην καταγγελία τους. Θα ήταν επίσης λάθος να ονειρευόμαστε έναν δήθεν χριστιανικό πολιτισμό. Η εκκοσμικευμένη κοινωνία είναι ο γνώριμος, ο οικείος μας χώρος. Η παγκοσμιοποίηση είναι ο αέρας που αναπνέουμε καθημερινά. Δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε από άλλα δεδομένα. Η προσπάθειά της Εκκλησίας πρέπει να κατατείνει σε έναν ανα-προσανατολισμό αυτής της πραγματικότητας. Όχι σε συγχρωτισμό μαζί της, ούτε και σε υστερική άρνησή της. Και αν πάρουμε την έννοια του ανα- προσανατολισμού κατά κυριολεξίαν, η δική μας μαρτυρία είναι να συμβάλουμε ώστε ο δυτικός πολιτισμός, που σήμερα παγκοσμιοποιείται, να ξαναβρεί την εσώτερη ανατολή του. Η παγκοσμιοποίηση είναι ένα αναγκαίο πέρασμα, στη διάρκεια του οποίου θα καταρρεύσουν πολλές ψευδαισθήσεις, πολλά ιδεολογήματα, πολλές ψευδο-ευσέβειες. Είναι μια περίοδος πνευματικά γόνιμη. Διότι σπρώχνοντας τα πράγματα στα άκρα, καταδεικνύει τη γύμνια του εθνικισμού, του κομμουνισμού, ακόμα και της θρησκείας. Αυτή η απογύμνωση οδηγεί σε μια πιο καθαρή θέα της πραγματικότητας. Κάνει να φαίνεται καθαρά το μηδέν, το κενό ενός πολιτισμού χωρίς Χριστό. Φως Σ' αυτό λοιπόν το σημείο έρχεται η ώρα της Εκκλησίας να πει το λόγο της. Σε μια κατάσταση υλικού κορεσμού και απουσίας νοήματος όπου τα πάντα πωλούνται και αγοράζονται, η Εκκλησία, αν μένει πιστή στην ουσία του μηνύματός της, πρέπει να οδηγήσει τον άνθρωπο μπροστά σ' εκείνο που δεν πωλείται ούτε αγοράζεται, αλλά φωτίζει τα πάντα. Να δώσει μαρτυρία για μια ύπαρξη που βιώνεται ως ιερουργία, ως γιορτή, ως ευχαριστία. Δεν χρειάζεται η Εκκλησία να επιχειρηματολογεί, να προσπαθεί παθιασμένα να πείσει. Αλλά να πει λόγια καρδιάς, να εκπέμψει μια σιωπή που φωτίζει. Η Εκκλησία δεν έχει απάντηση σε όλα, δεν διαθέτει συνταγές. Αλλά το ουσιώδες είναι πως σ' αυτήν μπορεί ο άνθρωπος της κάθε εποχής, του κάθε πολιτισμού να βρει ανάπαυση, να βρει ζωή. * Απόσπασμα ομιλίας του Μητροπολίτη Νεόφυτου σε εκδήλωση του ΟΠΕΚ http://www.immorfou.org.cy