Εις μνημόσυνο αιώνιο Ιωάννη Φουντούλη του μέγιστου των λειτουργιολόγων

Εις μνημόσυνο αιώνιο Ιωάννη Φουντούλη του μέγιστου των λειτουργιολόγων

.

---

Το όνομα του Ιωάννη Φουντούλη, ήταν συνώνυμο με την αυθεντία σε θέματα λειτουργικής και ομιλητικής. Ήταν ο μεγαλύτερος -χωρίς υπερβολή- Oρθόδοξος λειτουργιολόγος παγκοσμίως, κι όμως όσοι τον γνώριζαν μιλούσαν πρώτα για την απλότητα και ταπείνωση του ανδρός και ύστερα για τις μοναδικές θεολογικές του γνώσεις.
Ο αείμνηστος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Φουντούλης, ο οποίος αναχώρησε από τον κόσμο τούτο στις 19 Ιανουαρίου, θα μείνει στη μνήμη όλων των μαθητών του, ως ο άριστος καθηγητής, ως ο καλός και αγαθός άνθρωπος, ως ο ευλαβής θεολόγος και ως ο δάσκαλος, ο οποίος δίδασκε με το παράδειγμα και τη ζωή του. Το πλατύ του χαμόγελο, η μεγαλοψυχία του, η οικονομία κατά την εκκλησιαστική έκφραση, ήταν αποτυπωμένα στα λόγια και τα έργα του Ιωάννη Φουντούλη. Όλοι όσοι είχαν την τύχη να πάρουν ένα κομμάτι από τη σοφία του ανδρός, θα τον θυμούνται στις πανεπιστημιακές θείες Λειτουργίες στην Εκκλησία της Παναγίας της Υπαπαντής, να στέκεται στο στασίδι, ως ένας από τους πολλούς πιστούς και να παρακολουθεί τους φοιτητές του, που κήρυτταν ή τελούσαν τη θεία Λειτουργία.


Παράδοση
Ο Ιωάννης Φουντούλης έλεγε ότι σε γενικές γραμμές τηρείται η παράδοση στην Εκκλησία. "Η παράδοση γενικότερα και η λειτουργική μας παράδοση ειδικότερα, δεν είναι κάτι στατικό. Δεν είναι μουσειακό είδος. Τα μουσειακά είδη παραμένουν ως σήμερα έτσι ακριβώς όπως ήταν χθες. Η παράδοση δέχτηκε και επιδέχεται μια εξέλιξη. Aναζητά το τελειότερο, αλλά διατηρεί το παλαιό. Περιφρουρεί εκείνο που παρέλαβε, αλλά με μια μορφή τελείως πορευομένη στο σήμερα". Γονυκλισίες Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του αείμνηστου καθηγητή για τις γονυκλισίες κατά τη Θεία Λειτουργία, θέμα το οποίο αποτελούσε συχνά πυκνά αντικείμενο ερωτήσεων στα φοιτητικά έδρανα.
"Η παράδοση της Εκκλησίας μας είναι σαφής. Η Θεία Λειτουργία είναι αναστάσιμο μυστήριο, οποιαδήποτε μέρα κι αν τελείται, και ως εκ τούτου ποτέ κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας δεν γονατίζουμε. Θεία Λειτουργία δεν τελείται τις ημέρες της κατανύξεως, από τη Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή των εβδομάδων της Μεγάλης Σαρακοστής. Αυτές είναι ημέρες πένθους, και αυτές μόνο είναι ημέρες γονυκλισίας. Η κλίση των γονάτων στη Θεία Λειτουργία όλες τις ημέρες του έτους είναι ασυμβίβαστη πράξη, ακόμα και κατά τη στιγμή του καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων. Ιστορικά αν εξετάσουμε το θέμα, βρίσκουμε ότι καθιερώθηκε αρχικά στους Ρωμαιοκαθολικούς. Εκείνοι επέβαλαν την κλίση των γονάτων κατά τον καθαγιασμό, ακριβώς για να "ξυπνήσουν" το λαό τους κάπου ενδιάμεσα της Θείας Λειτουργίας τους, επειδή ετελείτο στη λατινική γλώσσα, σε γλώσσα άγνωστη και ακατανόητη. Το μιμήθηκαν οι Ρώσοι και στη συνέχεια η βασίλισσα Όλγα, η οποία ήταν Ρωσίδα και ευσεβεστάτη γυναίκα, το εισήγαγε στη χώρα μας μαζί με παρόμοια έθιμα. Αρχικά στο παλάτι και στη συνέχεια το αποδέχθηκαν οι χριστιανικές οργανώσεις, που το καλλιέργησαν στον ακατήχητο τότε και ολιγογράμματο λαό μας. Μερικοί αντέδρασαν, μεταξύ αυτών και ο αείμνηστος Μητροπολίτης Μηθύμνης Ιάκωβος Μαλλιαρός, ο οποίος μάλιστα, όταν οι εκκλησιαζόμενοι γονάτιζαν μέσα στο Ναό κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας, έβγαινε επιτιμητικά στην Ωραία Πύλη και έλεγε: "Τι είναι εδώ; Φραγκοκκλησιά ή τζαμί και γονατίζετε;" Δε νομίζω πως επικράτησε η γονυκλισία κατά την ώρα της Θείας Λειτουργίας, γιατί, αν κοιτάξουμε σήμερα το εκκλησίασμά μας, ένας στους εκατό γονατίζει. Άρα δεν υιοθετήθηκε από την Ορθοδοξία και δεν έχει κανένα νόημα να παραμείνει η γονυκλισία κατά τη Θεία Λειτουργία. Πολλοί ισχυρίζονται πως η στιγμή της μετουσιώσεως των Τιμίων Δώρων είναι η σπουδαιότερη και η ιερότερη, γι' αυτό και γονατίζουν. Όμως κι άλλες στιγμές είναι εξίσου σπουδαίες και ιερές, λ.χ. η ώρα της Θείας Μεταλήψεως είναι η στιγμή της άμεσης κοινωνίας του ανθρώπου με το Θεό, κι όμως δε γονατίζουμε".


Βιογραφία Ο Ιωάννης Φουντούλης του Μιχαήλ γεννήθηκε από πρόσφυγες-Αϊβαλιώτες γονείς στο Μεσαγρό της Μυτιλήνης το 1927. Σπούδασε Θεολογία στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1947-1950) και Λειτουργική, Ιστορία και Φιλολογία της Χριστιανικής Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Λουβαίν του Βελγίου (1956-1960). Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία (1950-1953) και εργάστηκε ως επιστημονικός βοηθός στις Θεολογικές Σχολές Αθηνών (1953-1956) και Θεσσαλονίκης (1961-1963). Διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1963) και επιμελητής (1963-1966). Υφηγητής και εντεταλμένος υφηγητής της έδρας της Ομιλητικής και Λειτουργικής (1966-1969). Τακτικός καθηγητής της ίδιας έδρας (1963-1996). Ομότιμος από το 1996. Διευθυντής του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών (1990-2003). Έλαβε μέρος σε συνέδρια, επιτροπές κ.λπ. Υπήρξε συγγραφέας μελετών άρθρων και βιβλίων σε λειτουργικά, ομιλητικά και αγιολογικά θέματα. Συνδέθηκε πνευματικά και συγγενικά με τον αείμνηστο Μητροπολίτη Μυτιλήνης Ιάκωβο τον Β΄. Ήταν έγγαμος εν χηρεία και έχει τρία παιδιά. Αναπαύθηκε εν Κυρίω στις 19 Ιανουαρίου του 2007.