Οι γνωματεύσεις των κανονολόγων και η αυθεντία των Συνόδων

Οι γνωματεύσεις των κανονολόγων και η αυθεντία των Συνόδων

 

Όλες οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων και όλοι οι κανόνες της Εκκλησίας τελειώνουν με αυτή τη σπουδαία φράση «ό,τι δόξη τω προεστώ». Δηλαδή το ίδιο το ανώτατο σώμα αυθεντικής ερμηνείας του Ορθοδόξου δόγματος και της ορθόδοξης πίστης, έρχεται και από μόνο του και αυτοαναιρείται. Ο στόχος των αγίων πατέρων της Εκκλησίας, δεν ήταν βεβαίως να κοροϊδεύσουν τους εαυτούς τους, ή να εκφράσουν τα μαζοχιστικά τους πάθη. Επιδίωξή τους ήταν να συγκεράσουν το θαύμα, την άνωθεν φώτιση, με την ανθρώπινη λογική. Παράλληλα, ήθελαν να αποτρέψουν τον κίνδυνο της νομικής ερμηνείας των κανόνων, παγίδα στην οποία περιέπεσαν οι ρωμαιοκαθολικοί. Οι κανόνες της Εκκλησίας, όπως εξάλλου δεικνύει και η ίδια η λέξη, αποτελούν πλαίσια και οδοδείκτες και όχι νόμους.

Η εκκλησιαστική ιστορία και η εμπειρία της Εκκλησίας φανερώνει ότι το θαύμα υπερίσχυε της ανθρώπινης λογικής και η σοφία των πολλών υποτασσόταν πάντα στην υπέρλογη σοφία του Αγίου. Από την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο έχουν την υπερίσχυση του ολιγογράμματου Αγίου Σπυρίδωνα, έναντι των σοφότατων Αρχιερέων της Κωνσταντινούπολης. Ένα κεραμίδι και ένα χέρι αγίου, ήταν ικανά να ανατρέψουν τις περίτεχνες λογικές, αλλά όχι θεόπνευστες θέσεις του Αρείου. Ακόμη, μόνο ένας επίσκοπος, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, μπόρεσε να ανατρέψει ολόκληρη συνωμοσία Πατριαρχών και Αρχιεπισκόπων, για ένωση των Εκκλησιών και στην πραγματικότητα υποταγή της Ορθοδοξίας στον Ρωμαιοκαθολικισμό.

Η σύναξη των Αρχιερέων ή η άτυπη Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου, αποφάσισε κατά πλειοψηφία να αναθέσει σε κανονολόγους να αποφανθούν για το αν μπορεί να συγκαλείται το σώμα στην απουσία του Αρχιεπισκόπου. Δηλαδή στην ουσία τρεις καθηγητές, τρεις λαϊκοί - μπορεί και κληρικοί ανάμεσά τους - θα κληθούν να ερμηνεύσουν τον καταστατικό χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου. Η ιστορία θυμίζει ανάλογες πρακτικές που ακολουθεί είτε η κυβέρνηση, είτε η Βουλή, οι οποίες αναθέτουν στο Γενικό Εισαγγελέα για να γνωματεύσει για ένα νόμο. Σε πολιτειακό επίπεδο, η αυθεντία του Εισαγγελέα, είναι κατοχυρωμένη τόσο συνταγματικά, όσο και θεσμικά. Σε πολιτικό επίπεδο συχνά πυκνά, καλείται ο Γενικός Εισαγγελέας να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά δίνοντας νομική ισχύ σε πολιτικές αποφάσεις. Να θυμίσουμε τις γνωματεύσεις για τους ειδικούς αστυνομικούς, για τις βάσεις και για ένα σωρό άλλα θέματα. Στην περίπτωση της άτυπης Ιεράς Συνόδου, πώς άραγε εξασφαλίζει την αυθεντία των κανονολόγων και πώς είναι δυνατό η συνείδηση των πιστών να αποδεχθεί το τελικό αποτέλεσμα; Πρόκειται μάλλον για παιγνίδι με τη φωτιά και μάλιστα πολύ επικίνδυνο.

Στη σύναξη των Ιεραρχών τέθηκε και η πρόταση για ανάθεση στο Οικουμενικό Πατριαρχείο να γνωματεύσει και να ερμηνεύσει το καταστατικό. Ωστόσο, η πρόταση των Μητροπολιτών Κερύνειας και Μόρφου, κατά ένα παράδοξο τρόπο, απορρίφθηκε. Δηλαδή εκτίμησαν οι Επίσκοποι της Κύπρου, ότι οι όποιοι, άγνωστοι ή γνωστοί κανονολόγοι, είναι ικανότεροι και πιο αξιόπιστοι από την Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ήδη η απόφαση αμφισβητήθηκε από τον Μητροπολίτη Κερύνειας Παύλο, ενώ είναι απρόβλεπτο πού θα οδηγηθούν τα πράγματα. Ο κίνδυνος μιας νέας σύγκρουσης δεν πρέπει να θεωρείται απίθανος.

Οι κανονολόγοι στις πρόσφατες κρίσεις που διήλθε η Εκκλησία της Κύπρου, κλήθηκαν για να γνωματεύσουν και να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά. Η αδυναμία της Ιεράς Συνόδου να δώσει λύσεις, κρύφτηκε πίσω από ρήσεις κανονολόγων που παρουσιάστηκαν ως άλλοι αλάθητοι Εισαγγελείς. Αποτέλεσμα ήταν να αμφισβητηθούν οι γνωματεύσεις τους σε διάφορα επίπεδα. ? Στην υπόθεση Παγκράτιου, έδωσαν διέξοδο στον πολιορκούμενο Αρχιεπίσκοπο και στην αυτοπαγίδευση των «αυλικών». Η λύση μπορεί να έδωσε ανάσα στον Αρχιεπίσκοπο, αλλά άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου, για την απαξίωση του Αρχιεπισκόπου και την αμφισβήτηση της Ιεράς Συνόδου. ? Στη διάρκεια της κρίσης με τον Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανάσιου, είχαμε την υιοθέτηση απόψεων κανονολόγων για σύγκληση μείζονος συνόδου και την απόρριψη των θέσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αποτέλεσμα ήταν η έμμεση ανατροπή και κατάλυση ακόμη και αυτού του Αυτοκέφαλου της Εκκλησίας της Κύπρου, έστω και αν δεν προβλήθηκε. Το Αυτοκέφαλο συνίσταται βασικά στο δικαίωμα της Εκκλησίας της Κύπρου να εκλέγει και να χειροτονεί Επισκόπους και στη δυνατότητα να εκδικάζει και να λύει από μόνη της, τα δικά της προβλήματα. Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πέτρος και οι άλλοι Αρχιερείς, πήραν τα ηνία και έλαβαν αποφάσεις για την Εκκλησία της Κύπρου.
? Η πιο πρόσφατη ανάμειξη κανονολόγων έγινε κατά την εκλογή του Επισκόπου Κύκκου Νικηφόρου, όπου κατά ένα μαγικό τρόπο, δημοσιοποιήθηκε γνωμάτευση, χωρίς να ζητηθεί από κανένα και πριν συνέλθει η Ιερά Σύνοδος. Η γνωμάτευση αμφισβητήθηκε, ο Μητροπολίτης Κερύνειας κατηγόρησε τους κανονολόγους για χρηματισμό και τον Επίσκοπο Κύκκου ως ηθικό αυτουργό. ? Στο ίδιο έργο θεατές και σήμερα βλέπουμε επανάληψη της ίδια τακτικής, με τους κανονολόγους να αντικαθιστούν και πάλι τη Σύνοδο και τους Ιεράρχες. Η γνώμη τους καθίσταται αυθεντία - μπορεί να είναι και έτσι - αλλά χωρίς το τεκμήριο της αυθεντικότητας. Μπορεί η «κούζα να κατεβαίνει πολλές φορές στο πηγάδι», όπως έλεγαν και οι πρόγονοί μας, αλλά μια φορά σπάζει.
Εξοργιστική μπορεί να χαρακτηριστεί και η αμφισβήτηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την Εκκλησία της Κύπρου. Ανάλογο σκηνικό είχαμε πριν μερικά χρόνια, με τον εν αμφισβητήσει σήμερα και εν πολλοίς σε ανυποληψία, Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, ο οποίος με αυθαίρετο, μυωπικό τρόπο, κήρυξε τον πόλεμο στο σταυρωμένο Πατριαρχείο. Φυσικά ο άνθρωπος αποτελούσε φερέφωνο κάποιων αξιωματούχων του Υπουργείου Εξωτερικών, οι οποίοι θεωρούσαν τουρκόφιλο - και άλλα βαριά επίθετα - τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Ωστόσο, ο χρόνος έδειξε κάτι διαφορετικό. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος καταξιώθηκε στη συνείδηση, όχι μόνο όλων των Ελλήνων, αλλά και όλων των Ορθοδόξων και ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος ακολουθεί την αντίστροφη πορεία. Εδώ οφείλουμε να μνημονεύσουμε τον μακαρίτη Γιάννο Κρανιδιώτη, ο οποίος πρώτος συνέβαλε στην ακτινοβολία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και εργάστηκε με πολύ κόπο για να αλλάξει η στάση της ελληνικής κυβέρνησης. Ανάλογα γεγονότα διαδραματίστηκαν και με τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο, ο οποίος πολεμήθηκε εκ των έσω, όσο λίγοι.

Έχει ο καιρός γυρίσματα και το θαύμα στην Εκκλησία της Κύπρου, ποτέ δεν εξέλειπε. Ο Θεός έχει το δικό του τρόπο να ενεργεί και να σώζει, πάντα από υπερβολική αγάπη και σεβασμό στην ελευθερία. Τα επαναλαμβανόμενα σκάνδαλα στην Εκκλησία της Κύπρου αποτελούν διαδικασία κάθαρσης και όλα αυτά τα φανταστικά που συμβαίνουν σήμερα, σίγουρα θα οδηγήσουν σε καλύτερες μέρες. Σημασία έχει ο παράδεισος και όχι η κόλαση, μόνο που ο παράδεισος και η κόλαση ξεκινούν από τη γη.