Βουράτε γειτόνοι να γλιτώσουμε...
ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΑΡΗ
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 19.7.2026
«Βουράτε γειτόνοι να γλιτώσουμε...» ήταν η δραματική κραυγή του καλού γείτονα, όταν έφθαναν οι πρώτες πληροφορίες από στόμα σε στόμα, ότι οι Τούρκοι πλησίαζαν στην Λύση, τον μαύρο Αύγουστο του 1974. Κουρνιασμένοι κάτω από τα πλινθόκτιστα, πλην δροσερά σπίτια, στην μέση του καυτού καλοκαιριού, μικροί και μεγάλοι, απελπισμένοι αναμέναμε μόνο την βοήθεια της Παναγίας, αφού οι αρχές και οι εξουσίες εκείνης της εποχής περί αλλού τύρβαζαν. Ξαφνικά ως από μηχανής θεός, ως εξ ουρανού βοήθεια, ο γείτονας με το τρακτέρ και την καρότσα, μας καλούσε να ανέβουμε στο «όχημα της σωτηρίας», έστω και αν αυτό έκαιγε από τον καλοκαιρινό ήλιο. Χωρίς δεύτερη σκέψη, χωρίς δεύτερα ρούχα και με την «πλάνη» ότι θα επιστρέφαμε πίσω το βράδυ, ξεκινήσαμε το ταξίδι χωρίς επιστροφή, εδώ και 52 χρόνια. Πρώτα κάτω από πορτοκαλιές, έξω από το χωριό. Λίγο πριν νυχτώσει μετακίνηση λίγο πιο μακριά, έξω από το χωριό Άχνα, για διανυκτέρευση κάτω από νέες πορτοκαλιές. Το επόμενο πρωί στις βρετανικές βάσεις, στο «φιλόξενο» δασάκι της Άχνας, μαζί με δεκάδες χιλιάδες άλλους πρόσφυγες, κάτω από τα πεύκα, αναμένοντας ένα κομμάτι ψωμί και λίγο φαγητό, από βρετανούς στρατιώτες. Το τρακτέρ και η καρότσα μπορεί να χάθηκαν, αλλά οι μνήμες δύσκολα ξεθωριάζουν. Το «Δεν Ξεχνώ», έγινε σύνθημα, έγινε ελπίδα, έγινε πόθος επιστροφής. Τελικά έγινε και η μεγάλη παγίδα,. Ο χρόνος και ο θάνατος, σβήνουν το παρελθόν και ανατρέπουν τους σχεδιασμούς. Και εμείς αναμένουμε ακόμη μια φορά τον «μαρμαρωμένο βασιλιά» και καρτερούμε μέρα νύκτα το θαύμα.
Ένας «ξεχασμένος ήρωας», αλλά ποτέ λησμονημένος, όπως και χιλιάδες άλλοι πολεμιστές του 1974, ο Χαράλαμπος Χαμπουρής από την Μόρφου, Γραμματέας του Συνδέσμου Επιζώντων Πολεμιστών 256 Τάγματος Πεζικού (1974), ακόμη μνημονεύει και θρηνεί τους 58 φίλους και συστρατιώτες του. Ο ίδιος λέει και ξαναλέει, ότι δεν είναι ήρωας, αλλά ισόβια χρεωμένος στην θυσία των συμπολεμιστών μου. Όλοι ζωντανοί, αγνοούμενοι και σκοτωμένοι, πολέμησαν σαν λιοντάρια στις μάχες του τάγματος στην περιοχή Καραβά - Λαπήθου και Λεύκας.
Πριν μερικές μέρες στο ημιορεινό χωριό Γούρρι, στη διάρκεια καλοκαιρινών εκδηλώσεων, διοργανώθηκε ένα «άτυπο» μουσείο, μια έκθεση με παλαιά αυτοκίνητα. Δεν ήταν σαραβαλάκια, αλλά θεματοφύλακες της μνήμης. Τα περισσότερα «έσωσαν» δεκάδες καταδιωγμένους πρόσφυγες, οι οποίοι στοιβάχτηκαν, όπως τις σαρδέλες, σε μια πορεία χωρίς επιστροφή. Ο Χαράλαμπος Χαμπουρής, εδώ και δεκαετίες εντοπίζει και αγοράζει τα αυτοκίνητα, με πρώτο κριτήριο την ιστορία τους. Με πολύ μεράκι «πολεμά» κυριολεκτικά, για να βρει εξαρτήματα και να αναπαλαιώσει τα οχήματα.
Η ζωή είναι γεμάτη από χαρές και λύπες, γεμάτη εκπλήξεις και θαύματα. Ο Χαράλαμπος, δεν χάνει ποτέ το χιούμορ του, όπως και την διάθεση για ζωή. Οι μικρές πινακίδες μπροστά από τα οχήματα, «βιβλία» ιστορίας. Μπροστά από ένα Austin: «Αυτό… κουβάλησε 15 ψυχές το 1974 από τον Άγιο Επίκτητο…» Δίπλα από ένα γεωργικό ελκυστήρα: «Το τρακτέρ της επιστροφής. Η Μόρφου το περιμένει. Κάποια στιγμή θα επιστρέψει από εκεί που πρωτοόργωσε τη γη!» Μπροστά από ένα «αρχοντικό» μερσεντές: «διαθέσιμο μόνο για δεύτερο γάμο και έχει δύο γερμοντάκια με μπαστούνια και με γαμπριάτικα ρούχα».
Μπροστά από ένα Morris η πινακίδα είχε φωτογραφίες από πιθάρια: «Δεν φορτώνουμε τη πολιτιστική μας κληρονομιά για… αλλού!» Ένα κόκκινο Volkswagen beetle, κλέβει την παράσταση με την διαχρονική «τσαχπινιά» του. Ένα mini σε χρώμα πράσινο και μαύρο, με τον Mister Bean -σε κούκλα- να κάθεται στην θέση του οδηγού. Στην οροφή η παμπάλαια βαλίτσα και παραδίπλα η πατανία από την βούφα. Εδώ καρφώνονται τα μάτια όλων, μικρών και μεγάλων.
Ο βουλευτής του ΑΚΕΛ Χρίστος Χριστοφίδης, μορφίτης στην καταγωγή δεν έκρυψε τον συγκλονισμό του, μπροστά στο Morris Minor καρυθκιά (το ξύλο με το οποίο ήταν επενδυμένο). «Το αυτοκίνητο του Ψωμά. Εις ανάμνηση Γιάγκου Τοουλαρά. Μόρφου 1974.» Ήταν το αυτοκίνητο του παππού του, ο οποίος υπήρξε για τον ίδιο και παππούς και πατέρας. Έγραψε στα ΜΚΔ «εγύριζε του Μόρφου τζαι επούλαν ψωμιά. (κατά την τοπική διάλεκτο) Η απώλεια του παππού, η απώλεια μιας ιστορικής περιόδου, η απώλεια του χαμένου παραδείσου της όμορφης πόλης…».
Ο σπουδαίος Ρώσος σκηνοθέτης και σεναριογράφος, Αντρέι Ταρκόφσκι, έγραψε κάποτε: «Θάνατος δεν υπάρχει. Αθάνατοι όλοι. Αθάνατα όλα. Μη τον φοβάσαι τον θάνατο στα δεκαεφτά, μήτε στα εβδομήντα. Θάνατος δεν υπάρχει. Ούτε σκοτάδι. Υπάρχει μόνο φως κι αλήθεια. Είμαστε όλοι στην ακροθαλασσιά κι εγώ ένας από αυτούς που τραβούν τα δίχτυα, όταν μέσα τους πιάνεται η Αθανασία…» Και περιμένοντας το θαύμα της απελευθέρωσης: «Χριστός Ανέστη Χαρά μου…»
Παναγιώτης Καπαρής
Σχόλια